Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde İhmal Edilmiş İki Program: 1986 ve 2000 Programları
Sonuç olarak, alan yazındaki, yabancı dil olarak Türkçe öğretim programının olmadığı görüşünün aksine, yabancı dil olarak Türkçe öğretim programlarının olduğu tespit edilmiştir. İlki 1986'da Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretim Programını yine aynı kurumun 2000 yılında yayımladığı Yabancı Dil Olarak Türkçe Dersi Öğretim Programı takip etmiştir (2015 yılında Ankara Üniversitesi tarafından yayımlanan program, çalışma kapsamında olmadığı için bu programa ait değerlendirme yapılmamıştır). Çalışma kapsamında değerlendirilen iki programın hedef kitlesi Türkçeyi öğrenememiş yurt dışındayaşayan Türk çocuklarıile Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenecek yabancı çocuklardır.
Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretim Programına (MEGSB, 1986) ilişkin elde edilen sonuçlar şu şekildedir: Programda temele alınan yaklaşımın ne olduğuna ilişkin doğrudan bir ifade yer almamaktadır. Programda genel amaçlar ve özel amaçlar belirtilmiştir. Genel amaçlar 10 madde halinde sıralanmıştır. Özel amaçlarise 1. Başlangıç Devresi (5.- 6. sınıflar ) 12 madde, 2. Orta Devre (7.-8.sınıflar) 11 madde, İleri Devre (9.-10. sınıflar) 7 madde ile belirtilmiştir. Bütün öğretim kademelerinde dil öğretim etkinliklerinin; a. Sunma, b. Uygulama, c. Üretme-yaratmaolmak üzere üç safhada yapılması gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca dört temel dil becerisinin birlikte geliştirilmesi ve dile ait kuralların ezberletilmesi, doğrudan söylenmesi değil sezdirilmesi yoluna gidilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Programın içeriği şu şekilde sıralanmıştır: Genel Amaçlar; Özel Amaçlar, 1. Başlangıç Devresi (5.- 6. sınıflar ), 2. Orta Devre (7.- 8.sınıflar), 3. İleri Devre (9.-10. sınıflar); Açıklamalar, A. Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminin Genel İlkeleri, B. Öğretim Metodu İle İlgili Genel Bilgiler, C. Öğretim Araçları, D. Ödevler; Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Konuları; 1. Kitap Fonksiyonlar- İfadeler Dilbilgisi; 2. Kitap Fonksiyonlar-İfadeler Dilbilgisi; 3. Kitap Fonksiyonlar-İfadeler Dilbilgisi; 4. Kitap Fonksiyonlar-İfadeler Dilbilgisi; 5. Kitap Fonksiyonlar-İfadeler Dilbilgisi; 6. Kitap Fonksiyonlar Dilbilgisi. Programda ölçme ve değerlendirme başlığı bulunmamaktadır. Ölçme adına ölçme çalışmalarının sadece öğretilenlere yönelik olması gerektiği öğretilmeyenden öğrencinin sorumlu tutulmaması gerektiği yönündeki ifade dışında süreçte ölçme ve değerlendirmenin nasıl yapılacağına ilişkin bilgi bulunmamaktadır.
Yabancı Dil Olarak Türkçe Dersi Öğretim Programına(MEB, 2000) ilişkin eldeedilen sonuçlarşu şekildedir: Programdatemelealınan yaklaşım iletişimsel yaklaşımdır. Programdagenel amaçlarve özel amaçlar belirtilmiştir. Genelamaçlar 11 madde halinde sıralanmıştır. Özel amaçlar 6. sınıftan 11. sınıfa kadar ayrı ayrı verilmiştir. 6. sınıfta 9 amaç, 7. sınıfta 9 amaç, 8. sınıfta 7 amaç, 9. sınıfta 9 amaç, 10. sınıfta 8 amaç, 11. sınıfta 9 amaç belirtilmiştir. Öğrenme-öğretme süreci öğrenci merkezlidir ve dilin kurallarının kullanımının sağlanmasına dayalıdır. Dil öğretim sürecinde sözcük öğretimi önemli bir yerdedir. Programda sözcük öğretimi 1. Öğrenci öğretmen etkileşimiyle, 2. Resimle, 3. Açıklamalarla yapılmaktadır. Programın içeriği şu şekildedir: İkinci Yabancı Dil Olarak Türkçe Dersi İçin Protokol, Türk Millî Eğitiminin Amaçları (3 madde), Giriş, Açıklamalar (20 madde), Türkçe Öğretiminde Kullanılan Temel Dil Becerileri I. Anlama: a. Dinlediğini Anlama Becerisib. OkuduğunuAnlama Becerisi II. Anlatım:
- Konuşma Becerisi, b. Yazma Becerisi, Ölçme ve Değerlendirme İle İlgili Bilgiler (Anlama ve Yazma Becerilerinin Ölçülmesiyle İlgili Bilgiler, Anlatımla İlgili Ölçme Bilgisi), Seçilecek Metinlerle İlgili Temel İlkeler(14 madde), Genel Amaçlar, Amaçlarve Davranışlar: Sınıf, 7.Sınıf, (Ders İşlenişÖrneği),
- Sınıf, Sınıf, Sınıf. Programda Ölçme ve Değerlendirme İle İlgili Bilgiler başlığıaltındadört temel beceriye yönelik ölçme ve değerlendirme uygulamaları verilmiştir. Ölçme ve değerlendirme çalışmalarında ünite düzeyinde birden fazla becerinin (okuma, yazma, dinleme becerileri) tek sınavla ölçülmesi ifadeedilmiştir.
Programlara bakıldığında 2000 yılında yayımlanan programın 1986 programına göre daha kapsamlı ve sistemli bir şekilde hazırlandığı görülmektedir. Daha önce de ifade edildiği gibi her iki programın hedef kitlesi Türkçeyiöğrenememiş yurt dışındayaşayan Türk çocuklarıile Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenecek yabancı çocuklardır. Bu durum her iki programın zayıf yönü olarak
değerlendirilebilir. Sadece yabancılarıhedef alan birprogram oluşturulmalıydıyada programdahangi amaç ve kazanımların, uygulamaların hangi hedef kitle için olduğu belirtilmeliydi (1986 programının bazı amaçlarında parantez içinde belirtildiği gibi).
Yapılan bu çalışma ile alandaki "yabancı dil olarak Türkçe öğretim programı hiç hazırlanmamıştır", "yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde programsızlık sorunu vardır" gibi yanlış bilgilerin önünegeçileceğidüşünülmektedir. Ayrıcaprogramlarailişkin ortayakonulan verilerin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin neresinde olduğumuz, alanla ilgili dil politikamızın ne olduğu, programların güçlü ve zayıf yönlerinin neler olduğu konusunda araştırmacılara fikir vereceği düşünülmektedir. Böylece yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında öğretim programı oluşturma tecrübesine sahip olan Millî Eğitim Bakanlığının ve diğer ilgili kurumların daha etkili öğretim programları hazırlamaları için zemin oluşturulacaktır.
