Yabancılara Türkçe Öğretimi

Türkçe Öğretimi Üzerine Yabancı Yazarların Hazırladığı Ders Kitaplarında Söz Dağarcığı Ve Kültürel Unsurlar

Doç. Dr. Fatma Açık tarafından yazıldı.

   Türkçenin anadili olarak Türklere öğretiminin Türkiye ayağıyla birlikte yurt dışındaki Türk çocuklarına ve Türk soylulara öğretiminin yanında yabancı dil olarak öğretimi konusunda da çok sık deÄŸiÅŸen programın yarattığı sorunlarla birlikte, öğretim elemanı yetiÅŸtirilmesi sorunu, dil öğretiminde kullanılan yöntem ve yaklaşımları takip konusunda yetersizliÄŸe, ders araç ve gereçleri özellikle kitaplar konusunda eksikliÄŸimiz de ilave edildiÄŸinde dünyanın en çok konuÅŸanına sahip yedinci dil olmasına raÄŸmen ikinci bir dil olarak günümüzde pek tercih edilmediÄŸini görmekteyiz.

    Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminin yaygınlaÅŸamamasının temelinde yukarıda sıralanan sorunların yanında ekonomik, siyasi ve kültürel etkenlerin de önemli bir rolü olduÄŸunu söyleyebiliriz. Günümüzün aksine geçmiÅŸte Türkçe öğrenmek oldukça raÄŸbettedir. Özellikle ekonomik ve siyasi sebeplerden dolayı Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu'nun zirvede olduÄŸu 16., 17. yüzyıllarda Türkçeye yoÄŸun ilgi gösterdiklerini, o döneme ait Türk yazarlarla batılı yazarların kaleme aldığı Türkçe öğretim kitaplarının sayısından ve dil öğretim merkezlerinin varlığıyla ispatlayabiliriz.

   Venedik Cumhuriyeti kendi uyruÄŸundan olan doÄŸu dilleri ve özellikle de Türkçe bilen tercümanlarını yetiÅŸtirmek amacıyla 1551 yılında Ä°stanbul'daki elçiliÄŸinin bünyesinde ilk dil oÄŸlanları (giovani della lingua) okulunu kurmuÅŸtur. Venedik Cumhuriyeti Ä°stanbul'daki dil oÄŸlanları okulu örneÄŸini, 1669 yılında Fransa, 1754 yılında Avusturya, 1766 yılında Polonya ve son olarak 1814 yılında Ä°ngiltere izlemiÅŸtir. Papalık siyasî ve askerî nedenlerle 1627'de kurulan Collegiumde Propaganda Fide'nin programına Türkçe öğretimini dâhil etmiÅŸtir. Yine Paris'te Louis-le-Grand kolejinde Türkçe ve diÄŸer doÄŸu dillerini öğrenen kiÅŸilerin eÄŸitimlerini "DoÄŸu dilleri konusundaki bilgilerini arttırmak ve tercümanlık görevlerinde kullanılmak üzere Ä°stanbul"da Fransız ElçiliÄŸi binası içerisinde bulunan Kapüsen Koleji'nde eÄŸitim öğretimlerine devam ettiklerini biliyoruz.

   Türk yazarlar tarafından XI. yüzyıldan XX. yüzyıla kadar (XX. yüzyıl dâhil) XI. yüzyılda 1 kitap, XIX. yüzyılda 6 kitap, XX. yüzyılda 149 kitap olmak üzere toplam 156 kitap; yabancı yazarlar tarafından ise XVII. yüzyılda 11 kitap, XVIII. yüzyılda 11 kitap, XIX. yüzyılda 34 kitap, XX. yüzyılda 172 kitap olmak üzere toplam 228 kitap yazılmış olması (Hengirmen 1993:7) Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminin uzun yıllar yabancıların tekelinde kaldığının göstergesidir.

    Hem bu okullar hem de adı, sayıları verilen kitaplarla ilgili bazı çalışmalar mevcutsa da yeterli deÄŸildir. Bu bildiride yabancılar tarafından yazılmış ders kitaplarından üç örneklem seçilmiÅŸtir "A Practıcal Grammar of the Turkish Language", "Turkish Literary Reader" ve "Gramatika Turetskogo Yazıka" adlı kitapların Türkçe öğretiminde hangi yöntem ve yaklaşımları kullanıldığı tespit edilmeye çalışılacaktır. GeçmiÅŸte ve hâlihazırda yazılan kitaplarda kullanılan söz daÄŸarcığının tespiti ve hangi kültürel deÄŸerlerimizin aktarıldığı konusunda yardımcı olacağı gibi, "Türk" algısının batıda nasıl oluÅŸturulduÄŸu konusunda da bize ışık tutacak veriler kazandıracaktır.

              Batılıların Türklere Bakış Açısı:

      Modern dünyanın olmazsa olmazı imaj ciddi bir iletiÅŸim dilidir. Dışarıda Türkiye'ye nasıl bakılıyor? Türkiye ve Türk          denince akıllara nasıl bir tip veya tipler geliyor? Önyargılar nelerden kaynaklanıyor? gibi sorulara cevap aramaya çalışan birçok araÅŸtırma, makale ve kitabın varlığından haberdarız.

     Bu çalışmalardan hayatında bir kez olsun Türk görmemiÅŸ insanların bile, Türklerle ilgili bir kısım önyargılarının olduÄŸunu öğreniyoruz. Türkiye hakkındaki olumsuz imajın oluÅŸumunda, karşı tarafın bilgisizliÄŸi, yanlış anlaması ve gerçekleri çarpıtması gibi bir kısım etkenlerin rolünün yanında, Türkiye ve Türkler aleyhine batılı devletlerin bilinçli politikalarını ve bizden kaynaklanan nedenleri de göz ardı etmemek gerekir.

    Türk tarihi, edebiyatı, kültürü ve genel olarak Türkiye, dolayısıyla Türkler hakkındaki olumsuz önyargılarda kitapların bunlar arasında özellikle tarih dersine ait kitapların, seyahatnamelerin, gezi yazılarının, ÅŸiir, roman, tiyatro türünde yazılmış edebi eserlerin önemli bir rolü olduÄŸunu biliyoruz.

      Türkiye hakkındaki olumsuz imajın oluÅŸumunda bizden kaynaklanan nedenleri baÅŸka bir çalışmaya bırakarak; batılı devletlerin tarihteki korkuları, dini baÄŸnazlıkları ve siyasi, ekonomik çıkarları kaynaklı oluÅŸmuÅŸ yargılar üzerinde kısaca durmakta yarar vardır.

      Türk kimliÄŸi, Avrupa'nın kendi kimliÄŸini tanımlayabilmesi, birlik ve bütünlüğüne zemin teÅŸkil edebilmesi için tehdit olarak gördüğü bir "öteki" olarak algılanmıştır. Yüzyıllar öncesine dayanan DoÄŸu - Batı ayrımının ne zaman oluÅŸtuÄŸu ve bu ayrımın kime göre tanımlandığı oldukça önemlidir. DoÄŸu, AntikçaÄŸdan beri, gönül maceralarının, egzotik varlıkların, akıldan çıkmayan anılarla görünümlerin, olaÄŸanüstü deneyimlerin mekânı olarak Avrupalılar tarafından yaratılmıştır. OrtaçaÄŸ'la birlikte Batı kendini, Universitas Christiana (Hıristiyan âlemi) ya da Christianitas (Hıristiyan evreni), Ä°slamiyet'i ise "öteki" çerçevesinde tanımlamıştır. Bu da DoÄŸu'yu Avrupa'nın kültürel rakibi ve karşıtı durumuna sokmuÅŸtur (Kılıçbay 1998: 47-53). 18. yüzyılın ortasından itibaren ise DoÄŸu — Batı iliÅŸkilerinin iki temel özelliÄŸi olduÄŸu görülmektedir. Bunlardan ilki, Avrupa'nın DoÄŸu üzerinde sistematik, geliÅŸen bir bilgiye sahip olmasıdır. Ä°kinci özelliÄŸi de Avrupa'nın üstünlük iddiasında bulunmasa dahi güç dengesini daima kendi tarafında tutuÅŸudur. Politik, kültürel ve hatta dini alanda dahi DoÄŸu - Batı iliÅŸkileri temelde daima zayıf ve güçlü ortaklar arasında olduÄŸu ÅŸekli ile kalmıştır. Bununla birlikte DoÄŸulu her zaman düşüncesiz, hain, entrika ve kurnazlığa yatkın, Avrupalı ise buna karşılık, erdemli ve olgun olarak nitelendirilmiÅŸ (Uzel 1998: 65).

Selçuklu Türklerinin yükseliÅŸiyle birlikte Türkler diÄŸer Ä°slami unsurların gözünde, "Ä°slam' ın Kılıcı" konumuna eriÅŸmiÅŸlerdir. Bu dönemde Türkleri ötekileÅŸtirici niteliÄŸe sahip belge niteliÄŸi taşıyan mektuplar Türk imajının oluÅŸmasında önemli bir rol üstlenmiÅŸtir. 14. ve 15. yüzyıllarla birlikte Batı Avrupa'daki Türk imgesini her ÅŸeyden önce, Osmanlıların Balkanlarda egemenlik kurmaları ve 1453'te Ä°stanbul'u fethetmeleriyle sonuçlanan savaÅŸlar belirlemiÅŸtir. Ä°stanbul'un Türklerin eline geçmesiyle birlikte, Türklerin Batı'ya akınlar düzenleyecekleri ve Hıristiyanlığı yok edecekleri korku ve endiÅŸesi belirmeye baÅŸlamıştır^[1]. Dolayısıyla 15. ve 16. yüzyıllarda süregelen savaÅŸlar Türklerin Avrupa'daki imajını  belirleyen temel unsurlardan biri olmuÅŸtur. Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu'nda uzun zaman kaldıktan sonra görüp yaÅŸadıklarınıanlatan seyyahlar da "Türk tehlikesi" imajını pekiÅŸtirmiÅŸlerdir^[1]. Bu yüzyıl içerisinde Türklere karşı BirleÅŸik Avrupa projeleri oluÅŸturulmaya çalışıldığı görülür.

 Devamını okumak için tıklayınız.

Doç. Dr. Fatma Açık