Yabancılara Türkçe Öğretimi

     Bu yazıda, internet olgusunun genel olarak dile, özel olarak da Türkçeye etkileri incelenmeye çalışıla­caktır. Söz konusu etkiler incelenirken, dil politikasına deÄŸinilmeyecek, yalnızca mevcut durum ortaya kon­makla yetinilecektir. Yazıda, aynca, internetin niteliÄŸi, dünyada ve Türkiye'de kullanımı, internet yoluyla ya­pılabilecek dil çalışmaları ve bu baÄŸlamda bilgisayarlı dilbilim çalışmaları söz konusu edilecektir.

     Ä°nternet, dünya çapında, sunucu ve istemci bilgi­sayarların belirli hatlarla birbirine baÄŸlandığı büyük bir ağın adıdır. 1950'li yıllarda bilgisayar aÄŸlannın kurul­ması ve dolayısıyla mesafeler arası bir iletiÅŸim ön kuralı (protokol) saÄŸlanması gerekliliÄŸinin ortaya konulmasıy­la baÅŸlayan süreç, 1960'lı yılların ortalarında Amerikan Savunma Bakanlığı projesi olarak geliÅŸtirilen ARPA-NET'in devreye girmesiyle devam etmiÅŸ ve 1969'da internet ortaya çıkmıştır. Türkiye'de ilk internet bağ­lantısı ise, Nisan 1993'te ODTÃœ'de gerçekleÅŸtirilmiÅŸ; ardından sırasıyla Ege, Bilkent, BoÄŸaziçi Ãœniversiteleri ile Ä°TÃœ baÄŸlantı kurmuÅŸtur.

Türkçede sanal ortam ya da genel ağ terimleriyle karşılanan internetin 90'lı yıllardan sonra hızla geliştiği görülür. Bugün, dünya çapında yaklaşık bir milyar kişi­nin internet bağlantısının olduğu tahmin edilmekte ve son beş yüda kullanıcı sayısının % 182 oranında arttığı belirtilmektedir. Türkiye'de de internetin yaygınlaştığı gözlenmekle birlikte, Avrupa Birliği ülkeleriyle karşı­laştmldığmda, henüz istenilen noktada olmadığı görül­mektedir. İnternet kullanıcılarının toplam nüfusa oranı Avrupa'da 35.9, tüm dünyada 15.7 iken, Türkiye'de internet kullanıcı sayısı 10.220.000'dir ve bunun nüfusa oranı 13.7'dir. 2000-2005 arasında kullanıcı sayısı % 411 oranında artmıştır. Türkiye kullanıcı sayısı bakımından dünyada 20. sırada yer almaktadır. Üniversitelerle başlayan internet kullanımı, ADSL teknolojisinin uy­gulamaya konulmasıyla, bugün, özellikle büyük şehir­lerde, evlere kadar ulaşmış; "internet/bilişim hukuku" kavramının oluşmasını ve yeni yasal düzenlemelerin yapılmasını sağlayacak ölçüde yaygınlaşmıştır. Bu yay­gınlaşmada, artık çok küçük yerleşim birimlerinde bile rastlanan "internet cafe'ler de önemli rol oynamıştır.

Ä°nternet ve Dil

Başlangıcından itibaren söze dayanan insan dili, yazının icadıyla önemli bir sıçrama gerçekleştirmiştir. O günden itibaren; zaman-sınırlı, hareketli ve geçici olan sözlü dilin yanında, uzam-sınırlı, durağan ve kalıcı olan yazı dili insan hayatına girmiştir. Artık üretildiği andan itibaren uçup giden söz, yazı sayesinde, kalıcı hâle gel­miş; söz üretenin mesajını ulaştıracağı alıcıyla mutlaka yüz yüze bulunması zorunluluğu ortadan kalkmıştır. Bu duruma bakarak, sözlü dilin yazıyla birlikte yaygın­laştığı, insan bilincini değiştirmede önemli bir duruma geldiği söylenebilir. İnsan dili açısından ikinci sıçrama, matbaanın icadıdır. Matbaanın icat edilmesiyle, yazı­nın hızla yaygınlaştığı ve dil biçimlerinin çeşitlendiği görülür. İnsan dili; yaygınlaşma, dilsel biçimlerin çeşit­lenmesi ve hız bakımından, telgraf, telefon, radyo, te­levizyon gibi araçların bulunmasıyla önemli bir aşama kaydettikten sonra, internetin yaygınlaşmasıyla yeni bir sıçrama daha gerçekleştirmiştir. Matbaa, dil-yazı-kâğıt ilişkisini nasıl değiştirmişse; internetin bulunması da, dil-yazı-elektronik ortam ilişkisini öyle değiştirmiştir, denebüir. Ancak, Crystal'ın (2001) da belirttiği gibi, internet ne tür bir ortam sağlarsa sağlasın, bunun te­mel birimi metin ve yazı olacaktır. Çünkü internet, temel olarak dile dayalı bir yapıyla birlikte gelişmiş ve birçok dil dunlmunun ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu durumları; söyleşi grupları, haber grupları, eposta, sanal dünyalar (virtual worlds); web sayfalan olarak sıralayabiliriz. Bu durumların her birinin kendi içinde, kendi bağlam koşullanndan kaynaklanan dil görünüm­leri bulunmaktadır. Bir başka söyleyişle, tek ve homojen bir internet dili değil, internetin ortaya çıkardığı yeni dil görünümleri vardır.

     Ä°nternette dil durumlarının oluÅŸumunda kullanüan araçlar da dikkat çekicidir. Temel olarak bir kelime iÅŸlemcinin (word, oppenoffice writer vb.) yanında, çev-rimiçi kelime iÅŸlemciler de bulunur. Yahoo, Google ve MSN'nin saÄŸladığı posta hizmetlerinde günümüzde metin biçimlemeyi saÄŸlayan basit araçlar bulunmakta­dır. Ä°nternette metin oluÅŸturmayı saÄŸlayan bir diÄŸer ya­zılım grubu ise web editörleridir. Dreamweaver, Front-page gibi baÅŸlıca editörlerle, web sayfaları, çok çeÅŸitli biçimlerde oluÅŸturulabilmektedir. Bütün bu yazılımların kendi içlerinde barındırdıkları geliÅŸmiÅŸ metin biçimlen­dirme araçları, doÄŸrudan web dilinin oluÅŸumuna katkı­da bulunmaktadır.