Yazım Kuralları

Bir dilin kendi alfabesiyle yazıya geçirilmesinde uygulanan kurallardır.

 

BÜYÜK HARFLERİN KULLANIMI

Cümleler, dizeler

Yarın sınavımız var.

Öğretmen bize : “Zil az önce çaldı.” dedi.

Akşam iniyor yine şehirlere,

Hüzne boyandı gökyüzü.

• Hitaplar

Canım Anneciğim, Sevgili Nesrin

Sayın Bakanım, Değerli Arkadaşlar

• Özel Adlar
• İnsan, hayvan adları

Reşat Nuri Güntekin, Muallim Naci, Karabaş

• Kitap, dergi, gazete adları

Çalıkuşu, Yaban, Zirve, Final, Hürriyet, Zaman

• Millet, dil, din, mezhep adları

Türkler, İngilizce, İslamiyet, Hıristiyanlık

• Devlet, gezegen, yıldız adları

Türkiye Cumhuriyeti, Mars, Venüs, Halley

• İl, ilçe, köy adları

İstanbul, Yalova, Ayvalık, Gönen , Sultaniye

• Mahalle, cadde, sokak adları

Cevizlik Mahallesi, Erguvan Caddesi, Eylül Sokağı

• Dağ, deniz, göl, ırmak, ova adları

Ağrı Dağı, Akdeniz, Ege Denizi, Van Gölü, Tuz Gölü, Sakarya Irmağı, Konya Ovası

• Kurum, kuruluş adları

Türk Dil Kurumu, Marmara Üniversitesi, Kızılay

• Unvanlar, saygı sözcükleri, takma adlar

Avukat Hasan Bey, Doktor Emel Hanım

Kasap Niyazi, Bakkal Ahmet Amca

Osman Çavuş, Selver Hemşire

Hayriye Teyze, İlhan Amca, Fahriye Abla

UYARI

• Akrabalık ilişkilerinde sıfatlar küçük harfle başlar.

Yarın Ayşe teyzeme gideceğim.

Onur, Kemal dayısını çok severdi.

• Gün, ay adları bir tarihe bağlıysa büyük harfle başlar

27 Eylül 1974, 27.09.1974

27. IX. 1974, 27 / IX / 1974, 27 - 09 - 1974

Mayıs 2004

30 Kasım Pazar

Her eylül buralara gelirim.

Önümüzdeki nisanın ilk cuması buluşacağız.

• Yön adları başta olursa büyük, sonda olursa küçük harfle başlar.

Kuzey Afrika            Afrika’nın kuzeyi

Batı Karadeniz                     Karadeniz’in batısı

Güneydoğu Anadolu          Anadolu’nun güneydoğusu

Kuzeybatı AmerikaAmerika’nın kuzeybatısı

SAYILARIN YAZIMI

 

• Sayılar, ticari işlemler dışında ayrı yazılır.Sayılara getirilen ekler ünsüz uyumuna uyar ve kesmeyle ayrılır. Büyük sayıların yazımında sıfırlı kısımlar yazıyla gösterilebilir.

Daha on yedi yaşındayım.

Dün üç yüz elli altı soru çözdüm.

Sınava bir milyon yedi yüz altmış bin öğrenci girdi.

1974’te, 3’ten, 17’nci,          23’üncü, 11.55’te, 12’ye

5 milyon, 8 milyar, 20 trilyon

UYARI:

• Çek, senet, fatura, hesap belgesi vb. ticari evraklarda sayılar

bitişik yazılır.

Altmışbeşmilyon, Sekizyüzseksenaltıbinsekizyüzseksenaltı

KISALTMALARIN YAZIMI

 

• Kısaltmalara getirilen ekler okunuşa göre getirilir ve kesmeyle ayrılır. Harfler arasında nokta kullanılmaz.

DOĞRU       DOĞRU       DOĞRU                   YANLIŞ

TRT’nin         TRT’den        TRT’ye                       TRT’nun

İDO’nun        İDO’dan        İDO’ya                       İDO’nin

İTÜ’nün        İTÜ’den         İTÜ’ye                        İTÜ’nden

MEB’in          MEB’den       MEB’e                       MEB’na

ABD’nin        ABD’den       ABD’ye                      ABD’nde

ODTÜ’de       ODTÜ’ye       ODTÜ’nün               ODTÜ’ne

TBMM’ye TBMM’de   TBMM’den                     TBMM’nde

EKEYLEMİN YAZIMI

 

• Ekeylem, sözcüklere bitişik de ayrı da yazılabilir.

hastaymış                             hasta imiş

gelecekti                               gelecek idi

yorgundu                              yorgun idi

bakıyormuş                         bakıyor imiş

giderse                                  gider ise

eylülse                                   eylül ise

soğuk değildi                       soğuk değil idi

bilmiyor değildi                  bilmiyor değil idi

“DE” BAĞLACININ YAZIMI

 

• Bağlaç olan “de, da” her zaman ayrı yazılır ve “te, ta” şekli yoktur.

Hal (durum) eki olan “-de, -da” her zaman bitişik yazılır ve “-te, -ta” şekli vardır.

 

Yarın bize sen de gelirsin.

Duy da inanma.

Sorular hiç de zor değildi.

Demek ayrılmak da varmış kaderde.

Bu akşam bizim evde kalır, ders çalışırız.

Dün okulda sınavımız vardı.

Akşamüstü sokakta bir gürültü oldu.

Seni girişte bekliyor olacağım.

“Kİ” BAĞLACININ YAZIMI

 

• Bağlaç olan “ki” her zaman ayrı yazılır.

Sıfat yapım eki ve ilgi zamiri olan “-ki” bitişik yazılır.

 

Duydum ki unutmuşsun, gözlerimin rengini.

Eylül ki en sevdiğim aydır benim.

Akşamki maça sınıfça gideceğiz.

Bahçedeki güllere gözü gibi bakıyordu.

Dünkü sınav çok kolaydı.

Bugünkü toplantı erken bitti.

Benim kitabım evde kalmış, seninki burada mı?

Bakırköy’ün sahili Kadıköy’ünkinden daha güzelmiş.

Bizimki yine bahçede arkadaşlarıyla maç ediyor.

“Mİ” SORU EKİNİN YAZIMI

 

• Kendinden önceki sözcüğe her zaman ayrı yazılır; fakat kendinden sonra gelen eklere bitişik yazılır.

 

Akşam bize uğrayacak mısın?

Dün beni arayan sen miydin, kardeşin miydi?

Buraları daha önce görmüş müydünüz?

Yaz geldi mi yaylalara çıkardık.

Birden hepimize bağırmaya başlamasın mı?

Günü gününe çalıştınız mı sınavı kazanırsınız.

Çocuğun uzun mu uzun saçları vardı.

Mevsim yaz mı, güz mü anlayamadım.

İKİLEMELERİN YAZIMI

 

• İkilemeler ayrı yazılır.

baş başa                                el ele

yüz yüze                                yan yana

iç içe                                       peş peşe

yarım yamalak                    doğru dürüst

sere serpe                            düşe kalka

güle güle                               ite kaka

art arda                                 ara sıra

boy bos                                  az buz

karman çorman                  saçma sapan

  

PEKİŞTİRMELERİN YAZIMI

 

• Pekiştirilmiş sözcükler bitişik yazılır.

masmavi                   yapayalnız                 sırılsıklam

sapsarı                       sapasağlam               çırılçıplak

yemyeşil                    çepeçevre                  karmakarışık

ıpıssız                       güpegündüz             darmadağınık

dümdüz                     düpedüz                    darmaduman

sımsıkı                      tıpatıp                        paramparça                         

        

 BİLEŞİK SÖZCÜKLERİN YAZIMI

 

• Bileşik sözcükler bir ad ya da sıfat tamlamasının, eylemlerin, eylemsilerin değişik türdeki sözcüklerle kalıplaşmasıyla oluşur. Hangi biçimde olursa olsun bileşik sözcük anlamca bir bütündür ve tek kavramı karşılar.

kuşpalazı                         (bir hastalık adı)

katırtırnağı                     bir bitki)

gecekondu                      geceleyin izinsiz yapılmış ev)

imambayıldı                 (bir yemek adı)

ağaçkakan                     bir kuş adı)

kardelen                      (bir çiçek adı)

sonbahar                     (bir mevsim adı)

• Türkçede bileşik sözcüklerde anlam bütünlüğü başlıca üç yolla oluşmaktadır:

1-     Anlam Değişimi: Bileşik sözcüğü oluşturan sözcüklerin; bazen birincisi, bazen ikincisi, bazen de her ikisi de anlamını yitirir.

adamotu, ketenhelva, dülgerbalığı, incehastalık,rüzgârgülü, basımevi, karatavuk,hanımeli, devetabanı, suçiçeği, sarıkanat, kuzukulağı

2-    Ses Değişimi: Bileşik sözcüğü oluşturan sözcükler ses yitimine uğrar.

cumartesi                       (cuma ertesi)

kahvaltı                         (kahve altı)

kaynana                       (kayın ana)

nasıl                               (ne asıl)

3-    Tür Değişimi: Bileşik sözcüğü oluşturan sözcüklerin türleri değişir.

dedikodu, vurdumduymaz, uyurgezer

bilirkişi, yazarkasa, akarsu

gökdelen, dalgakıran, kardelen

mirasyedi, hünkârbeğendi, varyemez

 

BİLEŞİK EYLEMLERİN YAZIMI

 

• Yardımcı eylemle oluşturulurken ses olayına uğrayan eylemler, kurallı bileşik eylemler, anlamca kaynaşmış bazı eylemler bitişik yazılır.

 

kaybol-                      gelebil-                      başvur-

hisset-                       çıkıver-                       vazgeç-

zehrol-                       düşeyaz-                    varsay-

affet-                         bakakal-                    öngör-

sabreyle-                   süregel-                     elver-