kipi

Dikte-istek kipi, geniş zaman, -ip ulacı, -madan ulacı, şimdiki zaman, belirli geçmiş zaman

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

BAYRAM TATİLİ

Murat ve Tayfun aynı yurtta kalıyorlar. Onlar, oda arkadaşları. Çok iyi anlaşıyorlar. Bayram tatilinde Murat Tayfun'a "Haydi bu tatilde seninle be­raber dedemin köyüne gidelim. Hem onlar çok sevinirler hem de biz şeh­rin gürültüsünden uzak üç gün dinleniriz." dedi. Tayfun biraz düşünüp kabul etti. Bayramdan bir gün önce trene binip izmir'e kadar gittiler. Köye tren yoktu. Köye gitmek için izmir'den bir otobüse bindiler. Hemen dede­nin evine gittiler, iki yaşlı insan, dede ve nine çok mutlu oldular. Onlara evin en güzel odasını verdiler. Nine mutfağa koşup onlar için güzel yemek­ler yaptı. Tayfun ve Murat o akşam yorgunluktan erken uyudular. Sabah güneş doğmadan Önce uyandılar. Temiz havada biraz yürüyüp kahvaltıya koştular. Murat'ın dedesinin iki ineği, koyunları ve tavukları vardı. Murat'a ve Tayfun'a kahvaltıda taze süt, taze yumurta ve köy peyniri ikram ettiler. Tayfun "Her şey şehirden ne kadar farklı! Şehirde hiçbir zaman böyle taze yumurta, böyle güzel peynir yok." dedi. O zaman Murat'ın dedesi gururla "Tabi oğlum, burada her şeyi biz kendimiz yapıyoruz. Bunun için hem çok temiz hem de çok taze." diye cevap verdi.

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Tayfun ve Murat köyde üç gün kalıp döndüler. Derslerine yeni bir güç­le başladılar. Tayfun, onlann konukseverliğini hiç unutmadı. Her bayram, o da Murat gibi köye mutlaka bir bayram kartı göndermeği ihmal etmedi.

Dilek - Şart Kipi

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Bu konunun etkileşimli (interaktif) sınavına gitmek için tıklayınız.

Tanım:Fiili şarta ve dileke bağlayan kiptir. Şart kipini alan fiil yalnız başına bir anlam ifade etmez. Temel cümledeki yargının gerçekleşmesini şarta bağlayan yardımcı bir öğedir. İki anlamda kullanılır. Fiile -sa, -se ekleri getirilerek yapılır.

1. Şart anlamı vardır. İkinci cümledeki işin olup olmaması birinci işin olup olmamasına bağlıdır.

Eğer, biraz çalışsa derslerden iyi not alacak.

Derse geç kalmasa öğretmen kızmayacaktı.

Not: Şart anlamı olan cümleler, genellikle Geniş Zaman ile kullanılır ve iki cümleden oluşur. Anlamı güçlendirmek için cümlenin başında Eğer sözcüğü kullanılabilir.

Eğer, biraz çalışırsaderslerden iyi not alacak.

Bu ödevler bitmezsetelevizyon seyredemezsin.

2. Yapmak istediğimiz ya da olmasını, gerçekleşmesini istediğimiz durumları anlatmak için kullanılır. Dilek ve istek anlamları vardır.

Ah, keşke babam buraya gelse.

Ah, arkadaşım bana yardımcı olsa.

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Not:Basit cümlelerde kullanılırsa dilek anlamı vardır. Dilek kipi cümlenin sonunda bulunur. Anlamı güçlendirmek için cümlenin başında Keşke kullanılabilir.

Keşke, öğretmen bugün ödev vermese.

Not: Dilek kipi cümle içinde arka arkaya kullanılırsa seçeneği (alternatifi) olmayan durumları anlatır. Cümleye sadece anlamı katar.

Bu soruyu yapsayapsa Ahmet yapar.

(Bu soruyu sadece Ahmet yapar.)

Beni anlasa anlasa annem anlar.

(Beni sadece annem anlar)

Not:Dilek-Şart kipi ile Ek fiilin Dilek-Şart kipini birbirine karıştırmamak gerekir. Dilek-Şart kip fiillere gelir ve cümleye şart ve istek anlamları katar. Ek fiilin Dilek-Şart kipi ise isimlere gelir ve cümleye şart anlamı katar.

Bu sınavı kazansaüniversiteyi Türkiye’de okuyacak. (Dilek-Şart kipi)

Araba kaliteli ve güzelse hemen alalım. (Ek fiilin şartı)

Emir Kipi

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Tanım: Bir fiilin yapılmasını emrederken kullanılan kiptir. Emir kipinin ekleri yoktur.  Fiillere Şahıs ekleri -sin, -in(iz), -sinler getirilerek yapılır.

Emir Kipi Olumlu:

İhtiyarlara yardım ediniz.

Defterlerinizi açın ve söylediklerimi yazın.

Testlerinizi önünüze koyun.

Emir Kipi Olumsuz:

Dışarı çıkmayın.

Derste konuşma. 

Çok yemek yemesin.

Emir Kipi Soru:

Bir saattir bekliyor. Daha beklesin mi, gitsin mi?

Sana da yardım etsin mi?

Bu kitabı da okusunlar mı?

Kullanımı:
1. Bir işin yapılmasını emrederken kullanılır. 

Yerlerinize oturun.

Sınavda sağa sola bakmayın.

2. Emir kipinin ikinci çoğul ekinde rica anlamı vardır.

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Lütfen söyleyin!

Lütfen, şu kalemi veriniz!

3. Emir kipi dilek, istek anlamında da kullanılır.

Kolay gelsin.

Afiyet olsun.

Allahım, bizi affet.

Not: Emir kipinde:
1. Ben ve Biz için emir kipi kullanılmaz. Çünkü insan kendi kendine emir vermez. 

2. Ben, Sen, Biz ve Siz için Emir kipi soru kullanılmaz.

Not: Emir kipinde de-ye- fiillerinde e harfi i harfine dönüşür.

de - yiniz                      (Yanlış)

di - yiniz                       (Doğru)

ye - yiniz                      (Yanlış)

yi - yiniz                       (Doğru)

Not: et, git, tat fiillerinde t harfi d harfine dönüşür.

Lütfen, şu yemekten de tadın.

Lütfen, hemen buradan gidin.

Arkadaşlar, hafta sonu annenize yardım ediniz.

Gereklilik Kipi

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Tanım: Bu kip, olması ve yapılması gereken şeyleri ifade eder. Gereklilik kipi fiillere -malı, -meli ekleri getirilerek yapılır.

 

Gereklilik Kipi Olumlu:

Bu işi bitirmelisin.

Çalışmaları bu hafta sonuna kadar tamamlamalısınız.

Bu sınavı kazanmalıyım.

 

Gereklilik Kipi Olumsuz:

İstanbul’a ailenden izinsiz gitmemelisin?

Sigara ve içki kullanmamalıyız.

Kırmızı ışıkta karşıdan karşıya geçmemelisin.

 

Gereklilik Kipi Soru:

Herkes toplantıya katılmalı mı?

Bu ilaçları kullanmalı mıyım? 

Bu yazıyı yarına kadar tamamlamalı mıyız? 

 

Kullanımı:

1. Gereklilik kipi bir işin yapılması gerektiğini anlatır.

Baksa yolu yok, çalışmalıyız.

Onun gelmesini beklemeliyiz.

Arabaya yetişmek için acele etmeliyiz.

2. olmak filine Gereklilik kipi gelirse ihtimal anlamı vardır.

Eve gelen Ali olmalı.

Ders bitmiş olmalı.

Evde ders çalışıyor olmalı.

Not: Gereklilik kipi -malı, -meli eklerinin cümleye kattığı anlam farklı şekillerde de sağlanabilir.

1. ………. yapmam gerekiyor. 

Olumlu:

Benim bu kitabı oku -mam gerekiyor.

(Ben bu kitabı oku-malı-yım.) 

Olumsuz:

Bundan sonra sigara iç-memem gerekiyor.

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

(Bundan sonra sigara iç-memeliyim.)

Not: Ona yardım etmem gerekmiyor.

“Bugün işe gitmem gerekmiyor.’’ şeklinde de olumsuz yapılır ama bu cümlede işin mutlaka yapılması gerektiği anlamı yoktur. İşin yapılıp yapılmaması önemli değildir.

Soru:

Hafta sonu ders çalış-manız gerekiyor mu?

(Hafta sonu ders çalış-mamalı mısınız?) 

2. ………… yapmam lazım.

Olumlu:

Benim bu ödevi yap-mam lazım.

(Ben bu ödevi yap-malı-yım.)

Olumsuz:

Bu akşam kardeşimi yalnız bırakmamamız lazım.

(Bu akşam kardeşimi yalnız bırakmamalıyız.)

Soru:

Hafta sonu ders çalış-manız lazım mı?

(Hafta sonu ders çalış-mamalı mısınız?) 

3. ………….. yapmak zorundayım.

Olumlu:

Ben bu kitabı oku -mak zorundayım.

(Ben bu kitabı oku-malı-yım.)

Olumsuz:

Bundan sonra iç-memek zorundayız.

(Bundan sonra sigara içmemeliyiz.)

Not: “Bundan sonra sigara içmek zorunda değiliz.’’ şeklinde de olumsuz yapılır ama cümlede işin yapılması gerektiği anlamı yoktur. İşin yapılıp yapılmaması önem taşımamaktadır.

Ona yardım etmek zorunda değiliz.

(Ona yardım etmemiz gerekmiyor.)

Soru:

Hafta sonu ders çalış-mak zorunda mısınız?

(Hafta sonu ders çalış-malı mısınız?)

Not: Benim bu kitabı oku-mam icap ediyor. (Ben bu kitabı oku-malı-yım.) şeklinde de kullanılabilir.

Not: zorunda kalmak şeklinde kullanılırsa bir işin mutlaka yapılması gerektiğini anlatır.

Arkadaşıma yardım etmek zorunda kaldım.

Yeterlik Kipi

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Tanım: Fiile bir işi yapabilme, gücü yetme, rica, izin verme ve ihtimal anlamaları kazandırır.  Fiillere -abil, -ebil getirilerek yapılır.

 

Yeterlik Fiili Olumlu:

Bu işi ancak bu adam yapabilir.

Sizinle ben de gelebilirim.

Bugün hava çok soğuk. Kar yağabilir.

 

Yeterlik Fiili Olumsuz:

O bu sınavı kesinlikle kazanamaz.

Hiç kimse dışarı çıkamaz.

Bu akşam futbol oynamak için ailesinden izin alamaz.

Not:Yeterlik fiili üç şekilde olumsuz yapılır ve hepsinin farklı anlamları vardır.

1. O ev alamaz.

(Gücü yetmediği ve imkanı olmadığı için istese de ev alamaz.)

2. O ev almayabilir.

(İsteğe bağlı, İmkanı ve gücü var. Almak isterse alacak.)

3. O eve alamayabilir.

(O almak istiyor ama bazı problemlerden dolayı belki alamayacak.)

 

Yeterlik Fiili Soru:

Bana izin verebilir misiniz?

Rica etsem bana yardım edebilir misiniz?

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Sen şu kutuyu kaldırabilir misin?

 

Kullanımı:

1. Gücü yetme ve başarma anlamı vardır. (Bir şeyi yapmak için gücü olmak)

Bu soruları hepiniz cevaplayabilirsiniz.

Biz basketbol maçını kazanabiliriz.

 

2. İhtimal ve olasılık anlamı vardır.

Bu yaz İzmir’e gidebilirim.

Ders kitapları bu yıl tekrar değişebilir.

Not:Eğer Yeterlilik kipinde ihtimal anlamı varsa olumsuzunda da bilmek fiili kullanılır.

Öğretmen sınav yapmayabilir.

Öğretmen bugün derse gelmeyebilir.

 

3. İzin anlamı vardır.

Pencereyi açabilir miyim?

Ders bitti, çıkabilirsiniz.

 

4. Rica anlamı vardır.

Şu kalemi verebilir misin?

Pencereyi açabilir miyim?

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...