kelime

Kelime Öğretimi

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

      Kelime bilgisi, bir dilin öğrenilmesinde en önemli öğelerden biridir, çünkü kelime hazmesinin dilin kullanılmasında, yazılıp- konuşulmasında ne kadar önemli olduğu tartışılmayacak bir gerçektir. Kelimeler, matematikte problem çözmede önemli bir yer teşkil eden formüller gibidir. Formülsüz, matematiksel problemlerin çözülmesi mümkün olmadığı gibi, yeteri kadar kelime bilgisine sahip olmayan  bireylerin bir dili etkili bir biçimde kullanması, konuşması da o nisbette güçtür.

      Kelime öğretiminde esas olan, hedef kelimenin en kısa zamanda, en etkili ve en anlamlı bir biçimde öğrenciye sunulmasıdır. Burada hedef kelime olarak kastedilen kavram, öğrencinin seviyesine uygun bir konuşmayı anlayabilmesi ve meramını ifade edebilmesi için ihtiyaç duyacağı kelimedir.

      Kelime öğretiminde esas hedef, öğrencinin seviyesine uygun ve onun ihtiyaç duyduğu kelime ya da kelimeler olduğuna göre; öğretmen, öğrenciye gerekli olabilecek kelimeleri seviye seviye tespit edip çalışmalarını bu kelimelerin öğretilmesi adına planlamalıdır.

      Kelime öğretimi sırasında öğretmen, aşağıda belirtilen hususları göz ardı etmemelidir.

  1. Her öğrencinin,  yeni öğrendikleri kelimeleri yazabilecekleri bir sözlük defterlerinin olması istenmelidir.
  2. Öğrencilere sözlük aldırma ve sözlük kullanma alışkanlığını kazandırılmalıdır.
  3. Öğretilen kelimelere, öncelikle günlük hayatta kullanılan kelimelerden başlanmalıdır. Günlük hayatta pek kullanılmayan kelimelerle öğrencileri –özellikle küçük sınıfları- fazla meşgul etmemelidir. Şayet, okuma parçalarında bu tür kelimeler varsa, üzerinde fazla durulmamalı ve sınavlarda bu tür kelimelerden sorular sorulmamalıdır.
  4. Öğretilecek kelimelerin anlamları, sözle ifade edilemiyorsa jest ve mimiklerle bu kelimeleri anlatılmaya çalışılmalıdır. Kelime bir varlığı ifade ediyorsa onun kendisini veya resmini gösterme yoluna gidilmelidir.
  5. Şayet öğretilecek kelime bir iş, hareket veya oluşu karşılıyorsa bu fiil yapılmalı veya açıklanmalıdır. Mesela; “oturmak” fiili öğretilirken sandalyeye oturulmalı, “ağlamak” fiili öğretilirken ağlıyormuş gibi yapılmalı, “açmak” fiili öğretilirken bir kitap veya sınıfın kapısı açılmalıdır. Soyut bir kelime öğretiliyorsa tarif ve tasvir yoluyla açıklama yapılmalıdır.
  6. Bir kelime öğretilirken, varsa zıt anlamıyla beraber öğretilmelidir. Bu şekilde kelimelerin anlamı  daha kolay    kavranmakta ve daha kolay hatırlanmaktadır. Orta ve yüksek seviyelerde ise kelimeleri eş anlamlarıyla açıklayarak vermeye çalışılmalıdır.
  7. Öğrencilere, kelimenin anlamı zaruriyet olmadıkça öğrencinin ana dilinde verilmemelidir. Bunun yerine, kelimeyi Türkçe açıklama ve öğrencinin anlaması sağlanma yolu tercih edilmelidir. Buna bağlı olarak öğrencilere Türkçe–Türkçe sözlük kullandırılmalı; imtihanlarda sorulan kelime ve deyimlerin açıklaması Türkçe istenmeli.
  8. Üst sınıflarda kelimenin anlamı öğrencilere cümle içindeki kullanımına bakarak  sezdirilmeye çalışılmalıdır, her kelime için sözlüğe bakmaya gerek olmadığı, metnin gelişinden kelime anlamının çıkarılabileceği izah edilmelidir.
  9. Üst sınıflarda öğretilecek kelime, birleşik ya da türemiş bir kelime ise tahlil edilmeli, o kökten başka kelimeler türetilmelidir.
  10. Öğretilen bir kelimenin unutulmaması ve günlük konuşmalarda kullanılması devamlılığa bağlıdır. Bir kelimenin şuurlu olarak kelime dağarcığına yerleştirilmesi aralıklı ve uygun zamanlarda yapılacak tekrarlarla mümkün olacaktır. Bunun için sonraki derslerde daha önce öğretilen kelimeleri hatırlatma, tekrar etme çalışmaları yapılmalıdır.
  11. Öğrencilere öğretilen kelimeler, bazen ek çalışmalar yapılmadığından sadece belleklerde kalmakta ve konuşma anlamında gün yüzüne çıkmamaktadır. Dil eğitimlerinde amaç, kelime öğretmekle birlikte, bir taraftan da öğretilen kelimelerin kullanılmasını sağlamaktır.  Öğretilen kelimelerin kullanılması ve aktif hale gelmesi için,
  1. Öğrencilere devamlı kitap okutulmalı, okutulan kitaplar takip edilmeli ve bu iş öğrenciler nezdinde bir  yarış haline getirilmelidir.
  2. İmkanlar ölçüsünde dil gelişimlerini sağlayıcı Türkçe bulmacalar çözdürülmelidir.
  3. Yeni öğrettiğimiz 15-20 kelime verilerek sözlü ya da yazılı kompozisyon çalışması yaptırılabilir.
  4. Öğrencilerle her zaman ve her yerde Türkçe konuşulmalı, diğer öğretmenlerle ve kendi aralarında Türkçe konuşmaları için telkinlerde bulunulmalıdır.

12.   Okuma parçaları okunurken telaffuz ve tonlamaya dikkat edilmelidir. Öğrencilerin yaptığı hataları tatlı bir dille, öğrencinin cesaretini kırmadan ve onu incitmeden anında düzeltmek gerekir. Ama her hatanın düzeltilmesinin öğrencinin cesaretini kırabileceği de göz ardı edilmemeli, çok önemli hataların düzeltilmesine öncelik verilmelidir.

Kelime öğretiminde esas olan, hedef kelimenin en kısa zamanda, en etkili ve en anlamlı bir biçimde öğrenciye sunulması olduğundan, bu hedefin gerçekleşmesi için kullanılan yöntem ve teknikler önem kazanmıştır. Bu yüzden, kelime öğretiminde kullanılacak yöntem ve teknikler tektik edilmeli ve amaca hizmet edip etmeyeceği dikkate alınmalıdır.

Aşağıda, kelime öğretimlerinde kullanılabilecek yöntem ve teknikler yazılmıştır. Bu yöntemlerin hepsinin her öğretmen tarafından kullanılması mümkün olmayacağından, yöntemlerden en uygun olanlarının seçilip kullanılması daha faydalı olacaktır.

A- Kelimelerin sunumu

1. Resimleri kullanarak anahtar kelimeleri tanıtma

Öğretmenin,  konuyla ilgili  resimleri kullanarak kelimeleri tanıtması esasına dayanır. Sözgelimi, anlatılacak konunun meslekler olduğunu düşünelim. Öğretmen, meslekler konusunu anlatmadan önce bu konuyla ilgili resimler ve flaş kartlar bulur. Öğrencilere meslekleri, adlarını söyleyerek teker teker anlatır. Mesleklerin tanıtımından sonra öğrencilere, bu hangi meslek? Bu mesleğin adı nedir? Türünden surular sorarak, öğrencilerin bu meslekleri öğrenip öğrenmedikleri tespit edilir.

2. Sen kelimeyi söyle. Öğrenci de resme bakarak söylenen kelimenin altındaki rakamı söylesin.

Birinci maddedeki  aktivitenin pekiştirilmesi maksadıyla yapılan bir başka aktivitedir. Öğretmen, önceden belirlediği flaş kartları, öğrencilerin rakamları görebileceği bir şekilde numaralandırır. Bu flaş kartları sırayla bir panoya yerleştirir. Daha sonra panoya yerleştirdiği bu resimlerden herhangi birinin adını söyler. Öğrenciler ise, adını işittikleri kelimenin resmini panodan bulup, bu resmin altında olan rakamı öğretmene söylerler. Bu yolla öğretmen, öğrencilerden kaçının adı söylenen kelimenin resmini bulup bulamadıklarını görecektir.

Bkz.Şekil 1

1                   2               3         4

3. Öğretmen resimde yer alan numarayı söyler. Öğrenci de numaraya bakarak kelimeyi syler.

Yukarıdaki yöntemin uygulanış olarak tersidir. Öğretmen, resimlerin altındaki numarayı söylerken, öğrencilerden resimde yer alan kelimeyi ifade etmelerini ve adını söylemelerini ister. Sözgelimi, öğretmen yukarıda verilen resimlerden bisikleti seçerek bisikletin sağ alt köşesinde bulunan 3 rakamını söyler. Öğrenciler de 3 numaralı resmi bulup yani bisikleti bulup adını ifade ederler. Böylece, resimler yoluyla kelimelerin tekrarı yapılmış olur.

Teker teker resimleri göster. Öğrenciden, gösterdiğiniz resmi ifade etmesini isteyiniz.

Bu aşamada öğretmen, ilk üç aktivitenin amacına ne denli ulaşıp ulaşmadığını kontrol eder. Öğretmen, öğrencilere, elindeki resimleri sırayla göstererek bu resimlerin adını ifade etmelerini ister. Yukarıda ifade edilen bu aktiviteler, resimlerle ifade edilmiş her türlü kavramın öğretilmesinde kullanılabilir.

B- Kelimelerin pratiğinin yapılması

Bu bölümde, öğrencilere daha önce öğretilen kelimeleri tekrar etmek ve pekiştirmek maksadıyla yapılabilecek etkinlikler yazılmıştır.

Jest ve mimikler yoluyla resmi anlattırma:

Öğretmen, öğrencilerden birine, elindeki resimlerden birini gösterir. Öğrenciden, bu resmi arkadaşlarına vücut diliyle yani jest ve mimikleriyle anlatmasını söyler. Öğrenci, arkadaşlarına resimdeki kelimeyi hareketlerle konuşmadan anlatır. Bu etkinlik, öğrencilerin kelimeyi bulmasıyla sona erer ve aynı şekilde devam ettirilebilir.

Bilen oturur:

Öğretmen elindeki resim sayısınca öğrenciyi ayağa ya da tahtaya kaldırır. ( Burada ayağa kaldırmak vaktin kullanılması açısından daha uygundur.) Bu öğrencilere elindeki resimleri dağıtır. Bu resimler, öğrencilerin daha önce öğrenmiş olduğu kelimelerle ilgili resimlerdir. Daha sonra öğrencilerden, ellerindeki resimlerin adını söylemelerini ister. Resmi doğru şekilde tanımlayan öğrenci oturur. Bilemeyen öğrenciye diğer öğrenciler yardım eder. Böylece, öğrencilere daha önce öğretilmiş kelimelerin tekrarı yapılmış olur.

Topu al cevabı ver:

Sınıftaki öğrencileri etkin kılma adına yapılabilecek uygulamalardan biridir. Öğretmen, derse konu olan kelimelerden birisini söyleyerek herhangi bir öğrenciye küçük bir top atar. (Top atılacak öğrenci, sınıfta dersten kopmak üzere olan öğrencilerden biri olabilir.) Topu alan öğrenci, kelimenin anlamını söyleyip bir başka kelime söyledikten sonra topu bir başka öğrenciye atar. Bu aktivite, öğretmenin insiyatifinde 5 dakikayı geçmemek üzere planlanmalıdır. Sınıf içinde gürültüye sebep olabilecek bir etkinlik olduğundan dolayı öğretmenin kontrolü oldukça önemlidir.

Evet-Hayır:

Öğretmen, elindeki resimlerden herhangi birisini seçtiği bir öğrenciye verir. Diğer öğrenciler, cevabı evet ya da hayır olabilecek sorular sorarak resmi bulmaya çalışırlar. Öğrencilerin soru sorma yönünü geliştirdiği için önemlidir.

Sözgelimi, “Meslek midir?”, “Büroda mı çalışır?” türünden sorular yoluyla öğrenciler, arkadaşlarının elindeki resmi bulmaya çalışır.

Resim-kelime eşleştirmesi:

Öğretmen, elindeki resimleri ve bu resimlerin isimlerini karışık bir şekilde panoya yerleştir. Öğrencilerden, her resmin karşısına, bu resme ait kelimeyi yerleştirmelerini ister.

Resim çizdirme:

Öğrencilere, öğretilen kelimelerden uygun olanlarının resimleri çizdirilir. Bunun için öğrencilere önceden hazırlanan kağıtlar dağıtılır. Bu kağıtlara, isimleri belirtilen kelimelerin resmi çizdirilir. Daha sonra çizilen resimlerle kağıtlarda belirtilen kelimelerin ne kadar benzerlik taşıdığı kontrol edilir ve öğrencilerle çizdikleri bu çizimler hakkında konuşulur. Bkz. Şekil...

  

Uyumak                doktor                       at                        ağlamak

Orman                    üzüm                     elma                     domates

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Kedi                     defter                     gömlek                     gemi

C-Takip edilebilecek aktiviteler

Göster ve sor:

Öğretmen, öğrencilere öğrettiği kelimelerden birinin resmini çok kısa bir süreyle öğrencilere gösterir. Ardından resmin ilgili olduğu kelime hakkında, bu resimdeki varlık hangisidir? Resimdeki varlığı tanıdınız mı? Türünden sorular sorar. Öğrencilerin verdikleri cevapla resimdeki nesnenin ne kadar örtüştüğü gözlenir. Ardından resim, daha uzun süreyle öğrencilere gösterilir. Öğrenciler, böylelikle resimdeki nesneyle kendilerinin vermiş oldukları cevapları karşılaştırırlar.

Bak ve yaz:

Öğretmen, öğrencilere öğretilen kelimelerin resimlerini sırayla gösterir. Öğrencilerden, gördükleri bu resimlerin isimlerini yazmalarını ister. Öğrenciler, kendilerine dağıtılan kağıtlara resimlerde gördükleri kavramların isimlerini yazarlar. Daha sonra, her öğrenci yanındaki arkadaşıyla kağıdını değiştirir. Öğretmen, resimlerle ilgili yazmaları gereken kavramların isimlerini sırayla okur. Bu aşamada öğrenciler kağıtlarındaki cevaplara bakarak kaçını doğru kaçını yanlış yazdıklarını kontrol ederler.

Bu etkinlikte amaç, öğrencinin gördüğü resmin adını doğru yazmasını sağlamaktır. Böyle bir aktivite için aşağıda yer alan çalışma tavsiye edilir. Bkz. Şekil....

Şekil.....

Resimde gördüğünüzü aşağıdaki boşluklara yazınız.

  

    

Dinle ve numarasını yaz:

Yukarıdaki etkinliğin farklı bir uygulanışıdır. Bu etkinlik için numaralı resimlere ihtiyaç vardır. Numaralı resimler yoksa, öğretmen resimlerin bir köşesine numaralar yazarak resimleri numaralandırabilir. Öğretmen, elindeki resimleri öğrencilerin görebileceği şekilde panolara yerleştirir. Daha sonra karışık bir şekilde panoda yer alan resimlerin isimlerini söyler. Öğrenciler, adı söylenen resmi panodan bulup resmin altında yazılı olan numarayı yazarlar. Daha sonra öğrenciler ellerindeki kağıtları yanlarındaki arkadaşlarıyla değiştirirler. Öğretmen, öğrencilerin yazmaları gereken numaraları okurken, öğrenciler de kağıtlarındaki cevapları kontrol ederler. Öğrenciler, daha sonra kendi kağıtlarını alıp verdikleri cevaplardaki doğruluk yanlışlık durumunu kontrol ederler.

2. ve 3. etkinlikte öğretmenler öğrencilerin cevapları doğru kontrol edip etmeme riskiyle karşılaşabilirler. Öğretmen, böyle bir etkinlik öncesi öğrencilerini motive edip, bu yaptıklarının bir sınav olmadığını ifade etmelidir. Bu etkinliğin amacını, öğrencilerinin öğrenmiş oldukları bilgileri kontrol etmelerini sağlamaktır şeklinde açıklamalıdır.

3 numaralı etkinlik için aşağıdaki tablo kullanılabilir. Bkz. Şekil.....

Tekerleme yöntemi:

Kelime öğretiminde kullanılabilecek etkin yöntemlerden biridir. Burada amaç, öğrencilerin öğrenmede ve telaffuzunda zorlandıkları kelimeleri, öğrencileri eğlendirerek öğretmektir. Öğretmen, hedef kelime olarak belirlediği kelimelerin geçtiği tekerlemeler belirleyerek bunu öğrencilere ezberletir. Böylelikle, öğrenciler söyleyişinde zorlandıkları kelimeleri doğru bir biçimde söylemeyi öğreneceklerdir. Bu aktivitede esas amaç, öğrencilerin kelimeleri doğru bir şekilde telaffuzunu yapmalarını sağlamaktır. Kelimenin anlamını öğrenmek, telaffuzdan sonra gelir.

Şekil...........

Adı söylenen resmin numarasını aşağıdaki boşluklara yazınız.        Adı soyadı:.........................................

Doğru-yanlış / Evet- Hayır

Uygulanış olarak 3 ve 4 numaralı etkinliğe benzer. Öğretmen, panoda yer alan resimlerin adıyla birlikte numarasını söyler. Öğrenci, öğretmenin yaptığı eşleştirmeyi kendisine göre doğru-yanlış ya da evet-hayır cevabıyla değerlendirip elindeki kağıda yazar. Sözgelimi öğretmen, “1 numaralı resimde bir öğretmen vardır.” , “2 numaralı resimde bir marangoz vardır.” şeklinde cümlelerle resimler hakkında doğru ya da yanlış bilgilendirmelerde bulunur. Öğrenciler de  bu bilgilerin ışığında, öğretmenin söylediklerini doğru-yanlış; evet-hayır cevaplarıyla değerlendirirler.

Bu etkinliğin uygulaması için aşağıdaki tablonun kullanılması tavsiye edilebilir. Bkz.Şekil......ve Şekil........

Adam asmaca oyunu:

Dağınık haldeki harflerin bir araya getirilmesiyle anlamlı kelimeler oluşturma.

Bu etkinlikteki amaç, öğrencilerin, öğrenmiş oldukları kelimeleri doğru yazmalarını sağlamaktır. Bunun için, öğrencilere sorulacak kelimelerin harfleri dağınık bir şekilde yazılır. Öğrenciler, harfleri doğru olacak şekilde sıralayarak yeniden yazarlar. Öğretmen, harflerin sıralamasını doğru biçimini yazar. Öğrenciler, kendi yazdıklarıyla öğretmenin yazdığını karşılaştırıp ne ölçüde doğru yazdıklarını tespit ederler.

Örnek:

Snlyeaad

.............

Resimli sözlük yaptırma:

Bu bölümde öğrencilerden, öğrendikleri kelimelerin resimli sözlüğünü yapmaları istenir. Bu işi yapmaları için öğrencilere bir süre verilir. Öğrenciler, belirtilen süre içinde öğrendikleri kelimelere ait resimleri bularak bunu resimli sözlük olacak bir biçimde hazırlar. Öğretmen, öğrencilerin bu çalışmalarını toplar ve içlerinden en güzellerini okulda ya da sınıfta sergiler. Ayrıca, bu çalışmanın neticesinde her öğrenciye not ya da artı da verilebilir.

Banko sınav:

Öğretmen anlatacağı konuda geçen kelimelerle ilgili önceden olmak üzere sorular hazırlar. Konunun sunumundan sonra hazırlamış olduğu bu soruları sözel olarak öğrencilere yöneltir. Sorulara doğru cevap veren öğrencilere küçük ödüller, artı ya da not verilir.

Küçük sınav:

Anlatılan konunun pekiştirilmesi maksadıyla öğrencilerin 10-15 dakikalık bir süre içinde cevaplayabilecekleri sorular hazırlanır. Bu sorular, konu bitiminde öğrencilere uygulanır. Öğrencilerin sorulara verdikleri cevaplar dikkate alınarak, konunun ne kadar anlaşıldığı tespit edilir.

Yukarıda üç bölüm halinde kelime öğretiminde kullanılabilecek yöntemler ifade edilmiştir.  Kelime öğretiminde, bu yöntemlerin hepsinin bir anda kullanılması mümkün değildir. Öğretmenin, bu yöntemlerden, kendi amacına en iyi hizmet edebilecekleri seçmesi ve bunları kullanması gerekmektedir.

Yabancılara Türkçe kelime öğretiminde market broşürlerinden yararlanma

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Son yıllarda hem yurt içinde hem de yurt dışında Türkçe öğrenmek isteyen yabancıların sayısıartmaktadır. Bu durum söz konusu alandaki çalışmaların da çoğalmasınısağlamıştır. Dil öğretiminde üzerinde durulan konuların başında "kelime öğretimi" gelmektedir. Sahip olunan söz varlığıhedef dildeki anlama ve anlatma becerilerini etkili bir şekilde kullanmayıdoğrudan etkilemektedir. Bu yüzden yabancılara Türkçe öğretirken kelime konusu üzerinde hassasiyetle durmak gerekir. Bir dile ait kelimeler hedef kitleye öğretilirken çeşitli materyaller kullanılabilir. Bu kapsamda yararlanılabilecek materyallerden biri de market broşürleridir. Bu materyaller, günlük hayatın içinden alınmış, gerçek örnekler olduğu için öğrencinin dikkat ve motivasyonunu artırmaktadır. Market broşürleri, özellikle temel seviyedeki (A1 ve A2) öğrencilere, günlük temel ihtiyaçlarınıgiderme konusunda uygulama imkânıda sunmaktadır. Bu çalışmada dil öğretiminde kelime kazanımının önemi üzerinde durulmuş ve bu kapsamda market broşürlerinden nasıl yararlanılabileceği ele alınmıştır. Öğretmene ve öğrencilere sunduğu imkânlar göz önüne alındığında market broşürlerinin, yabancılara Türkçe öğretirken derslerde kullanılan materyaller arasında yer almasıgerektiği düşünülmektedir.

1. Giriş

 

İnsanlar arasında iletişimi sağlayan en temel araç olan dil, temel dil becerileri olarak adlandırılan dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerinden oluşur. Kişinin bu becerileri kullanma düzeyi, sahip olduğu söz varlığı ile doğrudan ilişkilidir. Söz varlığını oluşturan unsurlar arasında kelime, deyim, kalıp söz gibi yapılar bulunmakla birlikte (Aksan, 1982) bunlardan kelime, en temel unsur olarak karşımıza çıkar. Bununla birlikte deyim ve kalıp sözler de çeşitli anlam bağları kuran kelimelerin bir araya gelmesinden oluşmaktadır.

Kelimeler bir dilin yapı taşlarıdır. En basit bir istekten karmaşık yapıdaki duygu ve düşünceler kelimeler yardımıyla anlatılır. Bu yüzden kelime öğretimi, dil öğretiminin temeli sayılır.

Hem ana dili hem de yabancı dil öğretiminde kelime hazinesini geliştirmeye yönelik çalışmalar düzenli olarak ele alınır. Bu husus öğretim programlarında da üzerinde özellikle durulan konulardan biridir. Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda "Öğrencilerin okuduğu, dinlediği ve izlediğinden hareketle, söz varlığını zenginleştirerek dil zevki ve bilincine ulaşmaları; duygu, düşünce ve hayal dünyalarını geliştirmeleri amaçlanmaktadır." (MEB, 2006, s. 4) denilmektedir. Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni'nin "Genel Dil Düzeyleri" başlığı altında yer alan ifadelere şunlar örnek olarak verilebilir:

"Kişisel ayrıntılar ve somut gereksinimlerle ilgili çok basit bir temel ifade dizisine sahiptir." (A1 Seviyesi),

"Günlük rutin, istek ve gereksinimleri gidermek için kısa, günlük ifadeler üretebilir." (A2 Seviyesi)

Aynı Metnin "Sözcük Düzeyleri" başlığı altında da "Belirli somut durumlar için tek sözcük ve söz öbeklerinden oluşan temel sözcük bilgisine sahiptir.", "Basit günlük gereksinimler için yeterli sözcük dağarcığına sahiptir." ifadeleri yer almaktadır (MEB, 2009, s. 112, 114). Bütün bu hususlar dil öğretiminde kelime konusunun, çalışmaların başından itibaren göz önünde bulundurulan önemli başlıklardan biri olduğunu ortaya koymaktadır.

Diğer taraftan Türkiye'de ve dünyada Türkçe öğrenmek isteyen yabancıların sayısı gittikçe artmaktadır. 2005'te, yurt içinde ve dışında Türkçe öğreten merkez sayısı 57 ülkede 223 olarak tespit edilmişken (Dolunay, 2005, s. 267), son yıllarda dünyanın çeşitli ülkelerinde açılan Türk Kültür Merkezleri ile üniversitelerimiz bünyesinde kurulan Türkçe Öğretim Merkezleri dikkate alındığında bu sayının çok üstüne çıkıldığı söylenebilir. Bu durum, yabancılara Türkçe öğretimiyle ilgili çalışmaların artmasını sağlamıştır. Yapılan çalışmalarda materyal konusunun da farklı açılardan ele alındığı görülmektedir. Bu çalışmada yabancılara Türkçe kelime öğretiminde kullanılabilecek farklı bir araç olarak değerlendirilen market broşürleri üzerinde durulmuştur.

  1. Yöntem
  2. Kelime öğretimi
  3. İletişim temelli dil öğretimi

Derleme niteliğinde olan bu çalışmada öncelikle, dil öğretiminde kelime konusu ele alınmış, kelime öğretiminde göz önünde bulundurulması gereken hususlar üzerinde durulmuştur. Ardından yabancılara Türkçe kelime öğretiminde, otantik bir materyal olarak değerlendirilebilecek market broşürlerinin hangi amaçlar doğrultusunda kullanılabileceğiyle ilgili örnekler verilmiştir. Çalışma kapsamında ele alınan broşürler, market zincirine sahip yedi büyük market tarafından 10-15 günlük periyotlar hâlinde yayımlanan broşürlerden oluşmaktadır. Söz konusu broşürlerdeki ürünler sınıflandırılmış, özellikle A1 ve A2 seviyesindeki yabancı öğrencilere, broşürlerden hareketle hangi kelimelerin nasıl öğretilebileceği belirtilmiş ve yapılabilecek çalışmalar örneklendirilmiştir.

Konu ne olursa olsun öğretim çalışmaları sırasında farklı duyu organlarına hitap etmenin öğrencilerin ilgisini ve dolayısıyla da başarıyı artırdığı bilinen bir gerçektir. Bu yüzden eğitim-öğretim faaliyetlerinde görsellerden yararlanmak ihmal edilmemesi gereken bir konudur. Konuya kelime öğretimi açısından bakıldığında, çalışmalar sırasında öğrencilere resim veya fotoğrafların gösterilmesi; kelimenin sadece yazılması ve düz anlatım yoluyla üzerinde durulması şeklinde yapılan anlatıma göre çok daha etkilidir. Görsellerden yararlanma aynı zamanda bir somutlaştırma çalışması anlamına da gelir ki bu husus dil öğretiminin her basamağında, özellikle başlangıç (A1, A2) seviyesinde göz önünde bulundurulmalıdır. Karakaş ve Karaca (2011) da öğretmenlerin dil öğretimini görsel açıdan desteklemek için çeşitli nesnelere ihtiyaç duyduklarını ve resimlerin dil öğretiminde en çok kullanılan materyaller arasında yer aldığını ifade etmektedirler.

Yeni öğretilen kelimelerin kalıcı olması, onların önce kısa süreli belleğe ardından da uzun süreli belleğe kaydedilmesiyle mümkündür. Bu süreçlerin oluşabilmesi için de bilginin dikkat çekici bir şekilde sunulması, günlük hayatla ilişkili ve yeterince yinelenmiş olması gerekir (Apaydın, 2007, s. 2).

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Bundan dolayı, kelime öğretiminde göz önünde bulundurulması gereken hususların başında "dikkat çekicilik, günlük hayatla ilişkili olma, tekrar" gelmektedir.

"Kelime öğretimi ve kelime hazinesini geliştirme olayı yalnızca sözlüğe bakıp kelimelerin anlamlarını alıp cümleler yazma olayı değil"dir (Akyol, 1997, s. 46). Yabancılara Türkçe kelime öğretilirken özellikle ilk seviyelerde, öğrencilerin günlük hayattaki iletişim becerilerini kolaylaştırma ve geliştirmeye yönelik uygulamalar yapıldığında daha verimli sonuçlar alınacaktır.

Diğer taraftan kelime öğretiminde çeşitli, anlamlı ve etkileşimli öğrenme ortamları oluşturmak gerekir (Akyol, 2008). Bu şekilde yapılan çalışmalarda öğrencilerin dikkatlerinin daha canlı, gerçekleşen öğrenmenin daha kalıcı olacağı söylenebilir.

Kelime öğretiminde gerçek nesnelerden hareket etmek de yapılabilecek uygulamalar arasında yer alır (Uçgun, 2006, s. 224). Bu uygulama nesnelerin fotoğraflarını göstermek şeklinde hayata geçirilebilir. Bu çalışmada nesnelerin, ürünlerin çeşitli özellikleri (renk, şekil, fiyat vb.) üzerinde de durulabilir.

Bir dili öğrenenlerin hedef dili öğrenme amaçları çeşitlilik arz etse de her öğrencinin, öğrendiği dile, temel düzeyde iletişim kurabilecek kadar hâkim olması gerekir. Diğer bir ifadeyle hedef dilde dinleyerek ve okuyarak anlama, konuşarak ve yazarak da anlatma becerilerini kullanmak ve insanlarla temel düzeyde iletişim kurmak, bir dili öğrenen herkesin en temel amacı olmalıdır. Bu amaç doğrultusunda yeni öğrenilen kelimelerin de kullanıldığı kısa metinlerin, günlük hayatın içinden diyalogların oluşturulması ve bunlar üzerinde durulması kelime edinimi açısından gereklidir. İşte bunun için "Bir dili doğru konuşmak, doğru yazmak ve dinlediğini ya da okuduğunu doğru anlamak için, o dilin sözcüklerinin etkin bir kullanıcısı olmak önemli"dir (Altıkulaçoğlu, 2010, s. 39). Belirtilen nedenlerden dolayı dil öğretimi derslerinde kelime öğretimi, üzerinde önemle durulması gereken konuların başında gelir.

4. Kelime öğretimi ve bağlam

Dil öğretiminin temel kavramları arasında bağlam da yer alır. Vardar'a (2002) göre bağlam "bir dil birimini çevreleyen, ondan önce ya da sonra gelen birçok durumda söz konusu birimi etkileyen, onun anlamını, değerini belirleyen birim ya da birimler bütünü"dür. Dolayısıyla bağlam, anlam kurma sürecinde etkili olan bir unsurdur. Anlam kurma ise dil öğretimindeki başarıyı doğrudan etkiler. Bu yüzden yeni öğretilen kelimeler asla tek başına verilmemeli, bir bağlama, başlangıçta kısa bir cümleye yerleştirilmelidir. Böyle yapılmazsa kelimeler, yalıtılmış olur; yalıtılmış kelimeler de bir ses ya da sesler topluluğundan başka bir şey ifade etmez (Hameau, 1988, s. 302). Ayrıca "sürekli olarak bağlamsız belleme işlemlerine başvuran öğrenci, doygunluğa ulaşan belleği yüzünden başarısızlığa uğramaktadır" (Demircan, 1983, s. 148). Bu yüzden "Bir öğrenme konusunun anlamsal ağ ve bağlantılarla öğrenene sunulmasının onun kolayca anlamlı hale getirilebilmesinde etkili bir yol" (Budak, 2000, s. 23) olduğu bilinmektedir.

Yeni bir dil öğrenen öğrencilerin pek çoğu; yeni öğrendikleri kelimeler, kurallar vb. hakkında kendi geliştirdikleri, anlam ağ ve bağlantıları kurmayı içermeyen çeşitli çalışma şekilleri içerisine girer. Bu öğrenciler çoğu zaman istedikleri düzeyde başarılı olamazlar. Kelime veya kuralla ilgili bazı bilgiler zihinlerinde canlanır; ancak bu görüntü çoğu zaman bulanıktır. Bulanık, tam olarak hatırlanamayan bilgilerin sağlıklı bir şekilde kullanılması ise mümkün değildir. Bu bulanıklığı ortadan kaldırıp görüntüyü netleştirmenin en temel yolu öğrenilen konuyla ilgili anlam ağları kurmaktır. Bir dil öğretmeni, söz konusu anlamsal ağ ve bağlantıları kurma konusunda, vereceği örnekler ve yaptıracağı uygulamalarla öğrencilerine örnek olmalıdır. Görüldüğü gibi her öğrenmede olduğu gibi kelime öğrenmede de "bağlam", çalışmaları planlamada ve yararlanılacak kaynakları belirlemede önemli bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır.

Günümüzde dil öğretimi ve öğreniminde üzerinde ağırlıklı olarak durulan konulardan biri de iletişimsel boyuttur. Çünkü iletişimsel yetenek, dille yakın ilişki içindedir (MEB, 2009, s. 110). Bir kişinin, öğrenmekte olduğu dille ilgili çeşitli bilgileri, çevresindeki insanlarla iletişim kurarken kullanması durumunda, o bilgiler daha kısa sürede öğrenilmiş ve söz konusu bilgilerin kalıcılığı sağlanmış olacaktır.

Yabancılara Türkçe öğretimiyle ilgili eğitim içeriği hazırlanırken ele alınacak başlıklar arasında "iletişime yönelik işlevci kalıplar, topluma hizmet veren toplu ve farklı iş yerleri ve kurumlarda karşılaşılan dil" de yer almalıdır. Bu kapsamda "süpermarket, lokanta, pastane vb." ortamlar oluşturularak farklı, gerçek yaşam sahneleri planlanabilir. Bunlara ek olarak öğretim ilkelerinden "yararlılık" kapsamında "günlük alınan gıda adları: ekmek, peynir, zeytin, çay, kahve, süt, tereyağ vb. gibi öğrencilerin kendileri ve yakın çevreleriyle ilgili olarak kullanabilecekleri sözcükler" iletişim amaçlı olarak kullanmaları için öğrencilere öncelikli olarak öğretilmelidir (Tosun, 2005, s. 24-26). Söz konusu kelimelerin öğretiminde yararlanılacak araçların seçimi ve kullanımı önem arz etmektedir.

Kelimelerin, sosyal kullanımlarına ve iletişim durumlarına uygun olarak ele alınması, hedef dilde kelime öğretirken önemlidir. Öğretilecek kelimeler öğrencilerin ihtiyaçlarına göre düzenlenmeli, yani ilgilerini çekmeli; kelimelerin yaygın ve sık olarak kullanılabilir olmasına özen gösterilmelidir. Kelimelerin kullanılabilir olması, gerçek yaşam ortamında kullanılmaları anlamına gelir (Figen, 2004, s. 122, 124). Bunu sağlamak için kelime ve bu kelimeleri öğretirken kullanılacak materyal seçiminde günlük hayatın içinden örnekler sınıfa getirilmelidir.

Öğrenmeyle ilgili kuramlardan olan bilgiyi işleme kuramına göre öğrenme bireysel olup bireyin yeni bir bilgiyi öğrenebilmesi için, öğrenme işine etkin olarak katılması, yani kendisine sunulan uyarıcıları seçmesi, bunları kendisi için anlamlı hâle getirmesi ve en uygun tepkiyi vermesi gerekir (Görgen, 1999, s. 57). Öğrenci bunları yaptığında dili iletişime yönelik olarak kullanmış olacaktır. Bu da onun hedef dili işlevsel olarak öğrenmeye başladığının işaretidir. Netice itibarıyla dil öğrenmede iletişim boyutu önemlidir. Dilin temel yapı taşı olan kelimelerin öğretiminde de bu husus gözden uzak tutulmamalıdır.

Devamını okumak için tıklayınız...

Kelime Öğretiminde Materyal Kullanımı

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

       Dili tam manasıyla kullanabilmek için yeterli kelime servetine sahip olmak gerekir. Bunun için kelime öğretimi önem arzetmektedir. Kelime öğretiminde gerekli hususiyetler nelerdir? Dilin parçalarını oluşturan kelimeleri hangi yöntem ve teknikleri kullanarak öğretirsek akıllarda daha kalıcı olur.  Materyal kullanımın kelime öğretimine  katkısı ne olur? Bütün bu soruların cevabını bulmaya çalışacağız.

       Genel  olarak kelime öğretiminde kullanılan yöntem şudur: Öğretmen kelimenin manasını öğrenciye açıklar. Böylece kelime öğretilmiş olur.  Bu anadili Türkçe olan öğrenciler için etkili olan öğretme  bir yöntemdir. Ama anadili Türkçe olmayan öğrenciler için, bu yöntem beraberinde bir çok problem getirir. Ya öğrencilerin anadili bileceksin o şekilde kelimeyi tercüme edeceksin  ya da öğrettiğiniz kelimenin resmini kullanarak kelimeyi öğreteceksiniz. Bir diğeri ise yeteneğinize kalmış olan gösteri yoluyla yani hareket, vücut dili ya da taklit ile kelimeleri öğretmeye çaılşacaksınız.

 Yukarıda sıraladığımız yöntemleri açıklamaya çalışalım. Nasıl kullanabilecekleri hakkında fikirlerimizi sıralayalım.

a. Kelimenin manasını öğrencilere açıklayarak öğretme yöntemi:

Yukarıda da söylediğim gibi anadili Türkçe olan öğrencilere kelime öğretirken çok fazla zorlanmadan kullanabileceğiniz bir yöntemdir. Öğrencilere diğer kelimeleri kullanarak kelimeyi açıklayabilirsiniz. Lakin anadili Türkçe olmayan öğrencilere bu yöntemi kullanırsanız, açıklamak yardımcı kelimler kullanacaksınız; ama kullandığınız yardımcı kelimelerden birini öğrenci anlamazsa ana kelimeyi bırakır yardımcı kelimeyi açıklamaya çalışırsınız.  Bu da size çok zaman kaybettirir.

b. Kelimeyi anlatmak için resimlerden faydalanma.

Bu yöntem kelime öğretiminde gayet etkili bir yöntemdir. Çünkü insanların duyduklarından daha çok gördükleri akıllarda kalıcı oluyor. Güzel kartlar ve resimler hazırlanıp derste materyal olarak kullanılabilir. Bir başka önemli unsur da dil öğretilen ortamın dille alakalı resimlerle donatılmasıdır. Bu bakımdan kabinet sistemi dil öğrenimi açısından önemlidir. Öğrencileri de bu kart hazırlama olayında aktif hale getirirsek öğrenci kelimenin resmini çizerken kelimeyi öğrenebilir.

c. Gösteri, hareket, vucut dili ya da taklit ile kelime öğretme yöntemi

Özellikle bazı soyut kelimelerin anlatımında faydalınabilecek güzel yöntemlerden bir tanesidir. Örnek olarak ‘üzgün’ kelimesini anlatmak istediğinizde mimiklerinizi kullanarak, çok rahat bir şekilde bu kelimeyi öğretebilirsiniz. Diğer kelimelerin anlatımında da etkili bir yöntemdir. ‘Almak’ fiilini anlatacaksınız. Çok küçük birkaç gösteri ile bu kelimeyi anlatabilir ve öğrencileri derste aktif bir şekilde kullanabilirsiniz.

Peki kelime öğretimi için materyal hazırlarken nelere dikkat etmeliyiz? Öğretim materyalinin hazırlanmasında dikkat edilecek hususlar kısaca aşağıda verilmiştir. Bu ilkeler şöyledir:

· Anlamlılık ilkesi: Bir malzeme ne kadar anlamlı ise öğrenilmesi de o kadar kolaydır. Örnek: Anlamlı sözcüklerin öğrenilmesinin anlamsız hecelerin öğrenilmesine oranla daha kolay olması. 
· Bilinenden başlama ilkesi: En iyi öğretim somuttan soyuta, basitten karmaşığa ve bilinenden bilinmeyene doğru gidenidir. 
· Çok örnek ilkesi: 
Bir kavramın genişliğini göstermek için çok sayıda örnekler sunmak gerekir.


· Görelik ilkesi: 
Özellikler birbirine göre algılanır. Resim ve şekilleri herkes başka şekilde algılamamalı, birbirinden ayırt edebilmelidir.

· Seçicilik ilkesi: Öğretim materyalindeki nemli elemanları dikkati en çok çekecek şekilde yerleştirmek gerekir.

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

· Tamamlama ilkesi: Bir olayın ya da eşyanın tümüne ilişkin çizgileri vermek yerine bir kısmını vermek yeterli olabilir.Örnek:Yazı tahtasına öğretmen rastgele bir dikdörtgen çizdiğinde kenar çizgileri köşede birbirini kesmeseler bile bu şekil öğrenciler tarafından dikdörtgen olarak algılanır.

· Fonun Anlamlılığı ilkesi: Şekil ya da yazıya anlam katacak bir fon olmalıdır. Örneğin; beyaz-koyu mavi, sarı-siyah,beyaz-yeşil, kırmızı-mavi,sarı- kırmızı, beyaz-kırmızı

· Kapalılık ilkesi: Şekiller belirgin olmalı, açık ve yarım bırakılmamalı. Özellikle iki boyutlu figürler için şekil tam yapılmalıdır.

· Birleştiricilik ilkesi: Birbiriyle benzerliği ve yakınlığı olan nesne ve olaylar ilişkili olarak algılanır ve daha iyi hatırlanır.

· Algıda değişmezlik: Öğrencinin önceden bildiği nesneler çok basit çizgilerle verilebilir. 
· Derinlik ilkesi: Doğadaki varlıklar bize yakın ise gerçek ölçüleri ve renkleriyle görünürler. Aynı varlıklar uzaklaştıkça, küçülüyor ve renkleri de soluyor hissini verir. 

· Yenilik ilkesi: Dikkat özellikle geçirilegelen ve yakın geçmişteki yaşantılara zıt olan durumlara ve yeniye çekilir.

· Basitlik ilkesi: Dikkati çekmesi ve üzerinde tutması için, bir görsel aracın elemanları karmaşık değil basit olmalıdır.

· Hedef-davranış ilkesi: Kullanılacak araç, kazanılması öngörülen hedef davranışı oluşturabilecek nitelikte olmalıdır.

· Öğrenciye uygunluk: Kullanılacak araç, öğrencilerin özelliklerine (yaş,zeka ve geçmiş yaşantıların düzenine) uygun olmalıdır.

Unutulmamalıdır ki materyali iyi hazırlanmış bir ders diğer derslere oranla daha öğretici geçer. Öğrencilerin derse aktif katılımını  sağlarlar. Öğretmenler bu konuya biraz daha  önem göstermesi sonucunda başarılı sonuçlar elde edebilir. 

KAYNAKÇA:1. YAYLACI, Filiz ve YAYLACI Serhan, Eğitim teknolojisi dersinde öğretim materyallerinin geliştirilmesi

 

Yazan: Ahmet Gürdal

Kelime Öğretiminde Örneklemenin Önemi ve Divan ü Lügat it Türk

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

      GİRİŞ

      Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan en güçlü araçtır. Her insan, bir dil yetisi ile doğar. Bir tür ön hazırlık olarak nitelendirebilecek bu yeti, kişinin içinde doğduğu toplumda konuşulmakta olan dili edinmesine ve bu edinimi kullanıma dökmesine olanak sağlayan bir sistemdir (Ergenç, 2002:129). Dil, hayatın hemen bütün alanlarında türlü düşünceleri ve duy­guları anlatmada kullanılır.

Dil, dört beceriden (dinleme, konuşma, okuma, yazma) meydana gel­mektedir. Gerek ana dili gerekse yabancı dil öğretiminde dinleme, okuma, konuşma ve yazma temel becerilerinin kazandırılması hedeflenmektedir. Ancak bu becerilerin kazandırılabilmesi için öncelikle bazı edinim ve öğ­renmelere ihtiyaç vardır. Bunlardan birisi de kelime bilgisinin geliştirilmesi­dir (Budak, 2000:19).

Kelime, ifade edilmek istenen düşüncelerin, tavırların ve davranışların göstergesidir. Akyol (1997:46) kelimeyi, tecrübelerin hafızada depolanmış şekli olarak tanımlamaktadır. Bireyin kendini ifade edebilmesinde ve ileti­şimde bulunduğu kişileri anlayabilmesinde sahip olduğu kelime bilgisinin önemi büyüktür. Bir kişinin kazandığı kelimelerin hepsine kelime hazinesi denir. Kelime hazinesinin genişliği, anlama ve ifade etme yeteneğini de etkilemektedir.

Kelime öğretiminde düzey, ilgi ve ihtiyaçlar göz önüne alındığında ke­lime öğretim yolları çeşitlilik gösterebilir. Kelime hazinesini geliştirme ile ilgili çok sayıda teknik ve yöntem olmasına rağmen tüm alıştırmaların iki başlık altında toplandığı söylenebilir. Birinci türdeki etkinlikler,kelimenin anlamıüzerinde odaklanırken ikinci tür etkinliklerkelimenin yapısıve onun oluşturduğu bağlama dayanmaktadır.

Yeni öğretilecek kelimeler çeşitli yöntem ve teknikler yardımıyla veril­dikten sonra her kelimenin bir cümle içerisinde nasıl yer aldığının yani bağ­lamının gösterilmesi sağlanmalıdır. Çetinkaya (2002:42), örneklemelerle desteklenen kelime öğretim şeklinin, öğrenmeyi kalıcı hâle getirdiğini be­lirtmektedir.

Kelime çalışması esnasında metin-cümle-kelime üçgeni göz önünde tu­tulmalı, buna göre alıştırmalar yapılmalıdır (Aygün, 1999:13). Kelimeler kullanıldığı yere göre farklı anlamlar taşıyabilmektedir. Bir kelimenin hangi anlamda kullanıldığı ancak içinde yer aldığı metin ve cümleden anlaşılabilir. Ediger (2002:5), öğretilecek kelimelerin bağlam içerisinde verilmesi gerek­tiğini ifade etmektedir. Bu nedenle kelime öğretiminde örneklemenin ayrı bir önemi olduğu söylenebilir.

Örneklemelerde çağrışım yönünden zengin ve yorumlanabilecek nite­likteki metinlerden faydalanılabilir. Dil eğitimi içerisinde metinler, örnek­lemeye imkân verdiği ve öğrenmeyi kolaylaştırdığı için önemli bir yer tutar. Erkul (2004:80) metni; "Bir sanatçının, bir düşünce, duygu veya hayalini, belirli bir yazı ve dille okura, dinleyiciye ve eleştiriciye göndermesi olan iletişimdeki araçtır." şeklinde açıklarken Günay (2003:35), "Belirli bir bildi­rişim bağlamında bir ya da birden çok kişi tarafından sözlü ya da yazılı ola­rak üretilen bir dil dizgesi bütünü" olarak tanımlar. Bu tanıma göre bildiri­şim özelliği taşıyan dil ürünleri, metindir.

Kılıç (2002:22) metni, yazılı ya da sözlü dil parçası olarak değerlendi­rirken Akyol ise (2003:49-50) metinlerin sadece yazılı olarak düşünülmeme­si gerektiğini ifade etmiş; dille oluşturulan metinleri; hikâyeler, kitap bö­lümleri, şiirler, makaleler, masallar vb. şeklinde sıralamıştır. Kısacası dil açısından metin; birbirini izleyen sıralı ve anlamlı bütünler oluşturan cümle­ler dizisidir.

Dil eğitiminde metin seçiminin ayrı bir önemi olmalıdır. Dil eğitimi me­tinlere dayandırıldığından (Coşkun, 2005) okutulacak metinlerin kültür değerlerinin yanı sıra estetik ögelerle bezenmiş, millî duyguyu zihinlere kolayca yerleştirmeye uygun ve edebî değerinin olması gerekir (Kaya, 1996:25). Edebî eserler, dilin yapısını en iyi şekilde gösteren ve anlatım bü­tünlüğü taşıyan yapısıyla dilin en önemli kullanım alanlarından biridir. Bu nedenle dil becerilerinin kazandırılması yanında kelime hazinesinin zengin­leştirilmesi ve dil kurallarının öğretiminde de örneklem oluşturması bakı­mından temel işleve sahiptir (Takkaç, 1997:44).

Araç olarak kullanılan edebî metinlerin işlevlerini Göğüş (1978:8), "Dilsel göstergelerin düzenli ve tasarlanmış bir bütünü olan yazınsal metin­ler; duygu, heyecan, coşku, korku ya da insan ruhuna yönelik daha başka soyut değerleri yaratmaya ya da kullanmaya elverişli, anlam bakımından da çok zengin dilsel birimlerdir." sözleriyle belirtmektedir. Dil öğretiminde edebî metinleri kullanmanın faydaları, şu şekilde sıralanabilir:

  1. Edebî metinler, kelime öğretiminde örneklem sunduğu için keli­menin anlamı daha olay anlaşılır ve kalıcı öğrenme sağlanır.
  2. Edebî metinler, hayatı tanıma, olaylar ve deneyimler hakkında ge­nel bir bilgi edinme ve anlama becerisi kazandırır.
  3. Edebî metinler, kişiye bir metni inceleyip anlama becerisini kazan­dırır.
  4. Edebî metinler, hedef dilin kültürü hakkında bilgi verir.

Bu bakımdan seçilecek metinlere ayrı bir önem verilmelidir. Ayrıca ana dili veya yabancı dil öğretiminde metin çalışmalarının; sözlü, yazılı ve edebî olmak üzere üç ayrı fonksiyonu vardır (Güz, 1983:176). Metinler bu fonksiyonları gerçekleştirmeye uygun olabilecek şekilde seçilmelidir.

Dil öğretimine yönelik çalışmalara bakıldığında Türk kaynakları ara­sında Divanü Lügat-it-Türk'ten daha önce Türkçenin öğretimine yönelik yazılan müstakil bir eser olmadığı görülmektedir. Gülensoy bu durumu,"Orta Asya Türk-İslam dünyası, Kaşgarlı'nın iki dile ve kültüre ait bu eseri ile tanışmış ve Türkçenin yöntemli öğrenimini sağlamıştır. (Oysa bu çağda Türkle­re, Arap ve Fars dillerini öğretecek dil bilgisi türünden herhangi bir esere rast­lanmamaktadır. "(2000:259) şeklinde ifade etmektedir.

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Divanda Türk edebiyatının ilk dönemlerine ait ürünlere yer verilmek­tedir. Bu eserler, Türk dilinin zenginliğini, geçmişten bugüne taşımaktadır ancak Kaşgarlı'nın bu eseri, Türkçenin zenginliğini, dili öğretme boyutuyla yansıtmaktadır. Eser, aynı zamanda bilimsel bir çalışma niteliği de taşımak­tadır. Divanda belirttiğine göre Kaşgarlı, 26 Türk lehçesine ulaşarak bu lehçelerde kullanılan yedi binin üzerinde kelimeyi derlemiş; bunları birbir­leri ile karşılaştırmıştır. Yine aynı yöntemle Türk dilinin diğer bir zenginliği olan atasözlerini ve sözlü gelenekte yaşayan şiirleri de derlemiş; eserini hedef dilin kullanım örnekleri olan metinlerle zenginleştirmiştir.

Kaşgarlı'nın divanda kullandığı üç yüze yakın dörtlük şeklindeki şiir parçası ve çok sayıda atasözünden hareketle Divanü Lügat-it-Türk'ün, dev­rinin bir nevi folklor ve Türk halk edebiyatı antolojisi olduğu da söylenebi­lir. Özellikle eserdeki atasözlerinin günümüze kadar geldiği yapılan bilimsel çalışmalarda ortaya konmuştur. Bu atasözlerinin birçoğu günümüz Türkçe-sinde aktif olarak kullanılmakta; söz varlığının kalıplaşmış sözler grubunda Türkçeyi zenginleştiren husus olarak değerlendirilmektedir.

Divanü Lügat-it-Türk'teki metinler; edebî değeri olan, cümleleri sağ­lam, kelimeleri itina ile seçilmiş, Türkün yaşayış tarzını, estetik zevkini, inancını, düşüncelerini bugüne taşımıştır.

AMAÇ

Bu çalışmanın amacı, XI. yüzyılda Araplara Türkçe öğretmek amacıyla kaleme alınmış Divanü Lügat-it Türk'te kullanılan metinlerin, kelime öğre­timinde Türkçenin kullanım örneklerini hangi ölçüde yansıttığını tespit etmektir.

YÖNTEM

Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden "doküman incelemesi" yöntemi kullanılmıştır. Doküman incelemesi, araştırılması hedeflenen olgu veya olgular hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin analizini kapsar (Yıl­dırım ve Şimşek, 2006:187). Bu çalışmada Divanü Lügat-it-Türk, "tümeva-rımcı betimsel analiz" yöntemiyle incelenerek eserde kelime öğretimi ile ilgili stratejiler belirlenmiş ve bu stratejiler eserden alınan örneklerle açık­lanmıştır.

BULGULAR

Kaşgarlı, Araplara Türkçe öğretmek için kaleme aldığı eserine yaşayan Türkçeyi taşıdığını,"Türk dili ile Arap dilinin at başı beraber yürüdükleri bi­linsin diye Halil'in 'Kitabül'ayn'ında yaptığı gibi kullanılmakta olan kelimelerle bırakılmış bulunan kelimeleri bu kitapta birlikte yazmak, ara sıra, yüreğime doğar dururdu. Lâkin benim tuttuğum yol daha doğrudur çünkü bu yolda ke­limeleri bulmak daha kolaydır ve herkes bu yolu daha çok sever. Bunun içindir ki sözü kısa tutmak dileğiyle kullanılmayan kelimeleri bıraktım."(Atalay, 1992:7) ifadesiyle belirtirken divanın iletişime yönelik olduğunu ortaya koymaktadır. Bunu yaparken de Türkçenin kullanım örneklemelerinden faydalanmaktadır.

Günlük hayatın gerektirdiği dil yapılarının bilinmesi ve bunların hangi durumlarda nasıl kullanıldığının kavranması gerekir. Kaşgarlı bunu, keli­menin hangi cümle örgüsüyle ve hangi durumda kullanıldığını hedef dilin günlük kullanım örnekleriyle vermiştir:

ıçgındı:Ol kuşnı eligden ıçgındı = O, kuşu elinden kaçırdı. Nitekim "Yakadakı yalgagalı eligdeki ıçgınur savında dahi gelmiştir; "Yakadaki yalanır­ken eldeki kaybedilir." (Yakasındaki yemek döküntülerini yalamakla uğraşan kimse, elindeki çanak ve çanağa benzer şeyleri kaybeder.) denmektedir. Bu sav bir şeye ihtiyacı olan kimsenin önce elindekini koruması yolunda söylenir." Er ıçgındı = Adamcağız bir yere kendini tutamayarak yellendi ve bu yüzden utan­dı.(Atalalay, 1992: 253-254)

Yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi "ıçgındı" kelimesinin anlamı örnek­lemelerle kavratılmaya çalışılmakta; metinden hareketle kelimenin anlamı açıklanmaktadır. Kelimenin iki farklı anlam taşıdığı metin örnekleriyle su­nulmakta ve anlamın pekişmesi için dilin kalıplaşmış ifade şekillerinden biri olan atasözü örneği ile de pekiştirilmektedir. Konuşma dilinde en çok kul­lanılan söz kalıpları içerisinde kelimeyi göstermeyi tercih eden Kaşgarlı'nın atasözü örneklemelerini vermesinin bir sebebi de kelimeyi kültürel orta­mında tanıtabilmektir.

Devamını okumak için tıklayınız...

Kelime Öğretiminde Tavsiyeler

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

İndeks bölümünde verilen kelimelerle ilgili aşağıdaki aktiviteler yapılabilir.

Þ    Öğrencilerden ayrı bir kelime defteri tutmalarını isteyebilirsiniz.

Þ    Bu kelimeler düzenli olarak öğrencilere dağıtılmalıdır.

Þ    Kelimelerin kendi dillerinde sözlük anlamları buldurulabilir.

Þ    Anlamları sözlükten bulunan kelimelerle ilgili cümle kurmalarını isteyebilirsiniz.

Þ    Eş anlam ve zıt anlamları buldurulabilir.

Þ    O kelimeyle ilgili konu içinde geçen cümleleri buldurulup yazdırılabilir.

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Þ    Her beş konuda bir kelime yarışması yapılabilir.

Þ    Konunun kelimeleriyle ilgili cümleler kurulup hedef kelimeler boş bırakılır. Boşlukları uygun kelimelerle tamamlamalarını isteyebilirsiniz.

Þ    Adam asmaca oyununu oynatabilirsiniz.

Þ    İndeks bölümünde verilen kelimelerden bir tanesinin adı söylenir. Öğrencilerden söylenen kelimenin resmini kitabın içinde bulmalarını isteyebilir. Bu oyun şeklinde oynanabilir.

Þ    Öğretmen dersten önce indeks bölümündeki kelimelerin harfleri karıştırıp öğrencilere dağıtır. Öğrencilerden kelimelerin doğru yazılımlarını bulmaları istenebilir.

Þ    Verilen kelimelerle ilgili en uzun cümle kurma ve kısa bir paragraf yazma çalışması yaptırılabilir.

Þ    Öğretmen sınıfa bir kelime söyler. Birkaç öğrenciye söz verir. En güzel cümle ödüllendirilebilir.

Türkçe Eğitiminde Kelime Hazinesinin Önemi

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

       Dil, hem zihinsel gelişmenin göstergesi hem de anlamanın aracıdır. Bu tanım, dilin çocuğun bilişsel ve sosyal gelişiminde ne denli önemli bir yer kapsadığını açıkça ortaya koymaktadır. Dil aynı zamanda çocuğun sosyal beceriler edinmesinin ve bu becerileri kullanmasının da aracı ve ön koşuludur. Sosyal becerilerin başında gelen iletişim, bunu gerçekleştirecek araç olan dilin de gelişmesine bağlıdır.

Dilin özelliklerinden birisi, düşünce ile iç içe olmasıdır. Düşünceler dil yardımıyla ortaya konarak başkalarına iletilir. Düşüncelerin gelişmesini sağlayan temel unsur, kelimelerdir. Kelime ve kavram zenginliği düşünme sürecinde akılcılığa ve düşünce zenginliğine işaret eder (Budak, 2000). İnsanın kelime ve kavram yönünden zengin bir birikime sahip olması, düşüncede de zengin olmasını sağlar. Bu nedenle Türkçe eğitiminde kelime öğretimine ayrı bir önem verilmesi gerekmektedir.

Her dil etkinliği önce bireysel sonra da toplumsal özellikler arz eder. Dil, toplumsal bir kurumdur ancak bireyden bireye farklılık gösteren özellikler taşır. Bireyler arasındaki duyuş ve düşünüş ayrılıkları bireye özgü de bir dilin olduğunu kabul ettirmektedir. Aynı aile ya da sınıftaki çocukların, farklı kelime hazinesine sahip olmaları, onların bireysel özelliklerinden kaynaklanmaktadır.

İnsanların ilk öğrendikleri dil, ana dilleridir. Dil gibi karmaşık bir sistem, birey tarafından kendi kendine ve hızla geliştirilmektedir. Özbay (2001), okul öncesi çocuklarının kelime hazinesinde yer alan kelimelerin hem sayı hem tür bakımından çeşitliliğinin oldukça fazla olduğunu ifade etmektedir. 6 yaşından itibaren çocuğun sahip olduğu dil, okulda belli bir program ve plan doğrultusunda geliştirilir. Çocuğun sahip olduğu dilin zenginleştirilmesinde "kelime öğretimi"nin önemi oldukça fazladır denilebilir.

Türkçe eğitiminde temel dil becerilerinin kazandırılması hedeflenmektedir. Ancak bu becerilerin kazandırılabilmesi için öncelikle bazı ön koşul edinim ve öğrenmelere ihtiyaç vardır. Bunlardan birisi de kelime bilgisinin geliştirilmesidir (Budak, 2000).

Okullarda kelime öğretimi, Türkçe derslerinde sistemli bir şekilde yapılmaktadır. Türkçenin ana dili olarak öğretiminde amaç, dil becerilerini geliştirmektir. Bireylerin bu becerilerinin geliştirilmesiyle hem anlamaları hem de duygularını ve düşüncelerini tam ve doğru olarak anlatmaları sağlanmaktadır (Kavcar, Oğuzkan, Sever, 1995). Bu


beceriler, bir bütün olarak ele alınmalıdır. Kelime öğretimi de bu bütünün bir parçasıdır. Çünkü anlama becerisindeki gelişme, kelime hazinesini zenginleştirerek öğrencinin anlatma becerisini de olumlu yönde etkileyecektir (Sever, 2000). Karatay (2007) bu noktayı, "Dil becerilerinin bireye kazandırılması ve bireyin bu becerileri aktif olarak kullanabilmesi, edinilmiş zengin kelime hazinesine bağlıdır." ifadesi ile vurgulamaktadır.

  

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Kelime ve Kelime Hazinesi

Kelime, ifade etmek istediğimiz düşüncelerin, tavırların göstergesidir. Akyol (1997), kelimeyi, tecrübelerin hafızada depolanmış şekli olarak tanımlamaktadır. Aksan (1990), kelime adını verdiğimiz işaret, bir kavram, bir de ses yönü olan her dilin kaynaşmış bir düşünce ses bileşimidir, dildeki başka ögelere ilişkili bir anlama ve anlatma birimidir derken Kantemir (1997) kelimenin, anlam taşıyan ve cümlenin kurulmasında etken rol oynayan ses ya da ses topluluğu şeklinde tanımını yapmaktadır. Korkmaz (1992), "Bir veya birden çok ses öbeğinden oluşan, aynı dili konuşan kişiler arasında zihinde tek başına kullanıldığında belli bir kavrama karşılık olan somut veya belli bir duygu veya düşünceyi yansıtan soyut yahut da somut ve soyut kavramlar arasında ilişki kuran dil birimi" şeklinde ifade eder (s. 100). Bu tanıma göre kelime hem bir anlam hem de bir şekil birimidir. Kelime ile kavram arasında yakın bir ilişki mevcuttur. Kelime, söylendiğinde onu karşılayan kavram akla gelir. Bunların oluşması için de duygu, düşünce, hayal vb. hafızada tasavvurunun bulunması ve bunu ifade eden bir kelimenin olması gerekir (Alperen, 2001).

Kelimeler yalnızca anlatmaya değil, anlamaya da yaramaktadır. Kelimelerin anlamı bilinmeden okunanların ya da söylenenlerin anlaşılması imkânsız gözükmektedir. Bir metinde okuyucunun anlamını bilmediği kelime sayısı çoksa metnin anlamının kavranması da zorlaşır.

Kelime bilgisi; derinlik (kelimelerin çeşitli anlamlarını bilmek), genişlik (çeşitli konularda kelimeler bilmek), ağırlık (bir konuda oldukça çok kelime bilmek) olmak üzere üç boyutta tanımlanmaktadır. Bu boyutlar çocuklar büyüdükçe ilerleyip gelişir (Göğüş, 1978). Akyol (1997), yapılan araştırmalarda kelime bilgisinin derinlik boyutunun ihmal edildiğini ifade etmektedir.


Bireyin kendini ifade edebilmesinde ve iletişimde bulunduğu kişileri anlayabilmesinde sahip olduğu kelime bilgisinin önemi büyüktür. Bir kişinin kazandığı kelimelerin hepsine kelime hazinesi denir. Korkmaz (1992) kelime hazinesini; "Bir dilin bütün kelimeleri; bir kişinin veya bir topluluğun söz dağarcığında yer alan kelimeler toplamı." şeklinde tanımlamaktadır. Bu alanda yapılan çalışmalara bakıldığında bu kavramın; sözcük dağarcığı, söz dağarcığı, kelime serveti, söz varlığı vb. isimlerle de karşılandığı görülmektedir. Çalışmalar incelendiğinde dile getirilen bu kavramların, aynı anlamı karşılamak için kullanıldığı söylenebilir. Sıralanan bu kavramlar arasında "söz varlığı"nın anlamının diğerlerinden farklılık taşıdığı Aksan (1980)'ın "Söz varlığı, temel veya çekirdek kelimeler yanında; yabancı kökenli kelimelerden, deyimlerden, atasözleri, bilim, sanat ve teknik alanlara ait kavramlardan oluşan terimler ile kalıp sözlerden meydana gelmektedir. Temel sözcükler de denilen temel söz varlığı, bir ulusa atalarından kalmış olan en eski metinlerde görülen ve insan için birinci derecede önemli sayılan ögelerdir. Bunlar, organ adları, yiyecek-içecekle, tarım araçlarıyla, insanlarla yakın ilişkisi bulunan hayvanlarla ilgili adlar, akrabalık adları ve sayı gösteren sözcüklerdir." tanımı ile ortaya çıkmaktadır. Ancak Türkçe Sözlük'te kelime hazinesi ile söz varlığı aynı anlamda düşünülmektedir (TDK, 2005).

Kelime hazinesi, bireyin öğrenme yaşantısı sonucunda bellekte depolanan birikimi ifade etmektedir. Bu birikimi en verimli şekilde artırma ve kullanmayı sağlayacak ortam, Türkçe dersleridir. Bu derste kelime hazinesini zenginleştirme çalışmaları ile öğrencinin hem dili iyi kullanması hem de düşünce dünyasını geliştirmesi sağlanır.

Devamını okumak için tıklayınız...

Türkçe Öğretiminde Kelime Öğretimi

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

      Kelime öğretiminde metod ve teknikler bugunkü asıl konumuz .Fakat önce kelime öğretimi konusuna genel bir bakış olması açısından  genel anlamda kelime öğretiminden bahsetmek istiyorum.Daha sonrada hangi kelimelerin niçin öğretilmesi gerektiğinden bahsederek bizim için önemli olan metot ve teknikleri anlatmaya geçeceğim.

      Klasik bir başlangıç olacak ama kelime öğretimi konusuna önce kelimenin tanımı yapılarak başlanması herhalde uygun olur.

      Kelime bir dilin anlamlı en küçük parçalarıdır.Diyebilirmiyiz ki bir dilin temeli kelimelerdir.Diyebiliriz. Öyleyse bir dil öğretiminede kelime öğretimiyle başlamak ve ileri aşamalarda da bunu hiç ihmal etmeden devam ettirmek gerekir.Çünkü araştırmalar göstermiştir ki :

(Bu ingilizce için ama Türkçe içinde bir fikir veriyordur zannediyorum.) 2500-3000 kelime öğrenemeyen biri ingilizceyi gerektiği gibi konuşamıyor. Bu hedef Türkçe için hadi 2000 kelime olsun. Elimize aldığımız bir öğrenciye derdini anlatabilmesi ve okudugunu anlayabilmesi için bu kadar kelime öğretmek zorundayız. Bunu sistemli bir şekilde yapamadığımız  zaman hem öğrenci hem de öğretmen zorlanmaktadır.

      Üzücudür ki kelime öğretimi coğu zaman öğretmenler tarafından basıte alınıp geçiştirilmiş sistemsiz ve prensipsiz bir şekilde yapılarak öğrencinin gelişimi ders kitaplarına bırakılmıştır.Oysa kelime öğrenimini öğrenci sadece ders kitabıyla yalnız başına yapamaz. Büyük ölçüde öğretmeninin yönlendirmesine ve desteğine ihtiyacı vardır.Öğretmenin işi dili öğrenmeye yeni başlamış bir öğrenciye her geçen gun yeni kelimeler öğretmek öğrencinin işide bunu ezberleyip unutmamak ve kullanır hale gelmek.

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

      Öğretmen hangi kelimeleri nasıl öğretmeli.... burada açıklanması gereken önemli bir konu. Öğretmen öncelikle basit ama cok kullanılan kelimeleri öğreterek işe başlamalı. Öğretirken de bir kelimenin  diğer anlamlarını da vermeli ayrıca varsa anlam ilgisi olan kelimeleri de verebilirç Mesela Trafik bir kelimedir. Bu öğretildikten sonra trafik ısıgıda ılgili bir kelime gurubu olarak öğrencile verilebilir.Butün diller bir kaç kelimelerden oluşmuş kelime guruplarına sahiptir. Türkçede de böyle kelimeler vardır. Öğretmenler kelime öğretirken bu kelime guruplerı üzerindede durmalı anlamını ve kullanım yollarını öğretmelidir. Mesela yakışıklı adam der yakışıklı kadın demeyiz. Aynı sekilde kara gün der siyah gün demeyiz. Kuru ekmek der yaş ekmek demeyiz.vesaire....Bir öğretmenin konusuna göre öğreteceği kelimeler önceden elinde olmalı ve bunu sistemli bir şekilde öğrencilerine öğretmelidir.

Her öğretmen düşünür ki ben öğrencime kelimeyi öğrettim işim burada bitti. Aslında işin aslı kesinlikle böyle değildir. Çünkü insan hafızası unutmaya müsaittir. Öğrenci öğrendiği kelimeyi öncelikle kısa süreli hafızaya kaydeder. Eğer bu zamanla tekrar edilmezse kısa süre sonrada unutur. Ezberlettikten  birkaç gün sonra sordugumuzda yada test ettiğimizde cevap alabiliriz .fakat aradan bir zaman geçtikten sonra öğrenci bunu hatırlayıcı faaliyetlerde bulunmazsa öğrenilen kelime unutulup gidecektir. Öğretmen ileri zamanlara yönelik olarak öğrencilerin öğrendikleri bu kelimeleri hatırlatıp kullandırmaya yönelik metod ve teknikler geliştirmelidir.Ve öğrencilerini sık sık tekrara yönelik motive etmelidir.

Öğrenciye yeni kelimeyi yazarak anlamını söylemek onu öğretmek için yeterli değildir. Onu bir metin içinde yada cümle içinde öğretmek hem daha eğlenceli hem de verimli olacaktır.. Ayrıca öğretmen kelimenın anlamını kendisi vermekten kaçınmalı ve öğrenciyi sözlüğe yönlendirmelidir. Özellikle dili orta seviyede olanlar için bu şarttır. Öğrenci kelimeyi yakın anlamıyla zıt anlamıyla eş anlamıyla çok anlamıyla artık hangısı o kelime için geçerlıyse öğrenmeli ve bunu öğretmenınden bağımsız bir şekilde yazmada kullanmayı denemelidir..

Öğrenciler öğrendikleri her yeni kelimeyi kendilerine göre bir deftere listelemelidirler. Böylece kendilerine ait küçük sözlükleri olacaktır.Kelimeleri listeleyerek öğrenmek onlara başta sıkıcı gelebilir ama zamanla kelime listelerinin arttıgını ve bunu öğrenip kullanabildiklerini gördüklerinde bu eğlenceli olacaktır.Öğrencileri listeleyerek öğrenme sıkıcılıgından kurtarmak için kelime kartları kullanmalarını sağlayabiliriz.Kelime kartlarını kullanmak dil uzmanları tarafından kelime öğretiminde en sistemli ve verimli yol olarak kabul edilmiştir.Öğrenciler kelime listelerine yazdıkları kelimeleri kartlarada yazarak haftalık aylık hedeflerını belırleyecekler. Sonrada hedefledıklerı kelımelerı esıt guruplara ayıracaklar. Ve hergun sırayla o kelıme guruplarını ogrenmeye baslayacaklar bırıncıye calısırken her bılmedıklerı kelımeye ısaret koyup ayıracaklar sonra hepsını bılene kadar bu ıslemı tekrarlayacaklar ıkıncıyıde aynı sekılde ogrendıkten sonra ucuncuye geçmeden bırıncıyı tekrar edecekler uç bıtıp de dorduncuye geçmeden bırı ve ıkıyı tekrar decekler ve guruplar bıtene kadar bu ıslama devam edecekler. Boylece hem ogrenme sıstemlı bır sekılde gerceklesecek hem verımlı olacak hem de ogrencı kendını kontrol etmıs olacaktır. Bu kelıme ogrenım metodu ilk etapta zor ve uzun zaman alıcı gorunebılır ama en kalıcı oldugun ıcın sonunda aslında zaman kazanılmıs olmaktadır ve unutma gecıkmektedır.kelime kartı ile öğrenmenin bir faydası da öğrenci zamana karsi kendi gelişimini görecektir. Ayrıca verılen hedefe ulasıp ulasmadıgını da öğretmen kayıtlarını tutturarak görebilecektir.Bir öğretmen için öğrencisinin hedef belirleyip bunu gerçekleştırıp gerçeklestıremediğini kontrol etmesi çok önemlidir.Bu metodun etkili bir bişimde uygulanabılmesı için öğrencinin gerçekten dil öğrenmeye istekli ve kararlı olması gerekmektedir. Bir öğrencinin kelime hazinesinin sürekli gelişmesi için sürekli araştırma yapması ve dağlar kadar okuması gerekmektedir. Bu da sürekli birşeyler öğrenme isteğiyle ve aktif olmasıyla mümkündür. Öğrenci kelimeyle karşılastıgında önce tahmin yeteneğini kullanarak kelimenin anlamını vermeli ve metni okumaya devam etmelidir. Bir şeyler okurken her kelimenin anlamını sözlükten bulmaya vakti yeterli gelmeyebilir. Hem de her kelimeye bakmak cok sıkıcı olacaktır.Kelimeleri tahmin ederek çok okudukça anlaması artacak ve kelime hazinesi artacaktır.

Sonuç olarak  şu kesinlikle akıldan çıkartılmamalıdır ki ‘ öğretim herzaman öğrenmeyi sağlayamayabilir.’ Bundan dolayı öğretmenler öğrencilerin her kelimeyi hatırlmalarını beklemeleri yanlıştır. Kelime öğretiminin temelde en genel hedefi öğrencileri bağımsız öğreniciler yapabilmektir. Bunun için de öğrencilere ‘Etkili sözlük kullanma, sistemli kelime öğrenimi, kelime defteri tutma ‘’ gibi  kelime öğrenimi stratejileri öğretmemiz gerekmektedir. Eğer öğretmen bu gibi stratejileri öğretmişse  , öğrenci daha çok kelime öğrenmekle kalmıyacak ayrıca bağımsız öğreniciler  olacaklardır.

  • Öğrencilerinizle ortak  seslerle başlayan veya ortak seslerle biten veya aynı gruptan kelimeler bulma çalışması yapabilirsiniz.
  • Daha sonra bu bulunan kelimeler kelime listelerine ekletilebilir.
  • Öğrencileri bu kelimeleri kendi kopmozisyonlarında ve çalışmalrında kullanmaları  teşvik edilmeli.
  • Kelimeler ve aralarındaki ilişkiler öğretilirken grafikler kullanılabilir. Mesela havanın durumunu sıcaktan soğuğa dogru sıralanması (merdiven biçiminde)  ve arasıra bu aralarda boşuklar bırakılıp öğrencilerden bu boşlukların  tamamlanması istenebilir.
  • Kelime en iyi bir sebep için ve  metin içerisinde öğretilebilir.
  • Kelime öğretimi tamamen zeka ile ilgili gayret gerektiren bir işlemin ötesinde deneyimsel bir işlevdir ve  uygulamayı gerektirir.
  • Sınıfta sesli okumalar sırasında  ilginç ve komik kelimelere rastlandığında durup bunların anlamı üzerinde konuşulabilir.
  • Öğrencilerin onlara karmaşık  ve ilginç  gelen kelimeleri  defterlerine not almaları yazmaları sağlanabilir.
  • Öğrencilere tanım  anlam yazdırmak yerine gerçekten nasıl sözlüğü kullanacakları öğretilmelidir.
  • Metin içerisinde rastlanan her kelimenin hemen anlamını vermektense , olumlu veya olumsuz bir  kelime olduğu verilebilir ve öğrenciler anlamı kendileri çıkartabilirler.
  • Hedeflenen kelimeler öğretilirken tamamen yapay metinler kullanmak yerine orijinal metinler kullanılmalıdır.
  • Her bir derste sadece birkaç kelime öğretilmeli bu sayı öğrencilerin seviyesine göre ayarlanmalıdır.verilen bir çok  kelime unutulacaktır.
  • Öğretilecek kelimelerin öğrencilerin daha önceki bilgileriyle iilgilendirilmesi ilişki kurulması öğrenmenin daha kalıcı olmasını  sağlayacaktır.
  • Her bir kelime ilgili diğer kelimelerle gruplandırılabilir.  Kelime ağacı  kelime çiçeği   gibi
  • Öğrencilerin öğrendikleri  yeni kelimelerle kendi  duygu ve düşüncelerini ifade etmeleri sğlanmalıdır. Bu kelimelerin benimsenmesini sağlar.
  • Öğretilmiş olan kelimeler gözden geçirilip bu kelimeler bir metin  içerisinde  boşluklarla öğrencilere verilebilir ve öğrenciler o üniteyi tekrar gözden geçirip bu boşlukları doldurabilirler.
  • Yeni öğrenilen kelimelerle ilgili bulmacalar hazırlanabilir.
  • Kategorize edilmiş kelime grupları uygun alıştırmalarla verilebilir.
  • Sınıflarda kelime kutuları oluşturulup öğrenilen her yeni kelime bir kağıda yazılır ve kutuya atılır . Zamanla  kutudaki kelime miktarı artar ve bu öğrencilerin motivasyonunu da artırır. Unutulmamalıdır ki bu kutu arasıra ortaya dökülüp öğrenilen kelimeler tekrar edilmeli ve bu tekrarda  öğrenciler kendi cümlelerini kurmalıdırlar.
  • Haftanın Kelimeleri:  Bir grup öğrenciden o hafta içinde öğrenilen kelimelerin listesini  büyük bir panoya aslamları istenebilir ve bu kelimelerle ilgili öğrencilerin kendi kullandıkları bazı cümleler bu panolara kaydedilebilir.
  • Deyim ve atasözleri kelime öğretiminde kullanılabilecek bir kaynaktır.’Günün Sözü’

Yabancılara Görsel Ve İşitsel Araçlarla Türkçe Kelime Öğretim Yöntemi

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Özet

Makalenin amacı görsel ve işitsel vasıtalarla yabancılara Türkçe kelime öğretim yöntemlerini ve ilgili materyallerin kullanım esaslarını saptamaktır. Teknolojik eğitim araçlarının gelişmesiyle yabancı dillerin kelime öğretiminde sürekli görsel ve işitsel tabanlı yeni metotlar geliştirilmektedir. Yabancılara Türkçe öğretiminde adayların hızlı ve kalıcı bir şekilde Türkçe kelimeleri öğrenmeleri için, geleneksel ve yeni görsel-işitsel kelime öğretim yöntemleri incelenmiş, elde edilen bulgular belli başlıklar altında açıklanmaya çalışılmıştır. Türkçe kelime öğretiminde görsel-işitsel materyalin geliştirilmesi ve kullanımında sahada çalışanlar, bu çalışmada elde edilen veriler ışığında kendi yöntemlerini ve materyallerini geliştirebilirler.

1. Giriş

Kelimeler dillerin temelini oluştururlar. Kelimesiz iletişim sağlamak mümkün de­ğildir. Kelime eksikliği olanlar öğrenmekte oldukları dili anlamada ve konuşmada bü­yük sorunlar yaşarlar. Öğrenilmekte olan dili etkin olarak kullanabilmek için yeter­li kelime hazinesine sahip olunmalıdır. Kelime hazinesi sığ olanlar o dili iyi kullana­mazlar. Bir yabancı dili öğrenen kişi dil bilgisini ne kadar iyi bilirse bilsin, kelimeler olmadan iletişim kuramaz (1).

Kelime bilgilerini geliştirmek yabancı dil öğrenenler için büyük önem taşımakta­dır. Sözcük dağarcığının gelişip zenginleşmesi hayat boyunca devam eder (2). Kelime hazinelerini görsel ve işitsel materyaller yardımıyla zenginleştirenler öğrendikleri ya­bancı dili daha kolay anlayıp konuşabilmektedirler. Yabancı dil öğretiminde görsel ve işitsel materyallerin kullanılması öğrenmede kalıcılığı artırır (3).

Bireylerin öğrenme şekilleri farklıdır. Adayların merak, ilgi ve dikkatlerine yöne­lik Türkçe kelime öğretim etkinlikleri yapılmalıdır. "Kelime öğrenciye ne kadar zen­gin yöntemlerle kazandırılırsa zihinsel sözlüğe kelimeyi yerleştirme ve geri getirme de o kadar kolay olacaktır" (4).

Diğer dillerin öğretiminde çoklu zekâ uygulamalarına çok önem verilmektedir. Bu alanda geniş çaplı araştırmalar yapılmaktadır. Yabancılara Türkçe kelimelerin öğ­retiminde de öğrencilerin bu özellikleri dikkate alınmalıdır. Nesrin Bilkan, (5) sözel zekâya sahip olanların kelime oyunlarını sevdiklerini, görsel zekâya sahip olanların resimlerle ve görüntülerle daha hızlı öğrendiklerini, müziksel zekâya sahip olanların duyarak daha iyi kavradıklarını vurgular.

Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin kelime hazinelerini geliştirmeye yönelik farklı görsel-işitsel yöntemler kullanılmalıdır. İnce, (6) bu bakımdan Türkçe kelime öğretiminde şu yolları önerir: Sözlük kullanımı, müzik, resim, bağlam, oyun, kelime defteri, gözlem, kelime listesi ve tekrar. Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler bu me­totlardan kendilerine kolay gelen birini veya birilerini seçerek kelime bilgilerini ge­liştirebilirler.

Dünyanın en güzel işlenmiş, en kolay öğrenilen dillerinden biri Türkçedir (7). Sondan eklemeli bir dil olması sebebiyle Türkçe'de bir köke farklı ekler getirerek bir­çok yeni kelime türetmek mümkündür. Örneğin göz isim köküne I+lIk ve I+çl yapım ekleri getirilerek yeni anlamda gözlük ve gözlükçü kelimeleri türetilir. Göz kelime­sini bilen biri gözlük kelimesini, gözlük kelimesini bilen de gözlükçü kelimesini ko­layca anımsayabilir. Türkçenin sondan eklemeli bu sistematiğini kavrayan yabancı­lar Türkçe kelimeleri kolay öğrenmekte ve Türkçeyi kolayca konuşabilmektedirler.

Bu çalışmada kelime öğretimine yönelik görsel ve işitsel öğretim yöntemleri ince­lenmiştir. Elde edilen sonuçlar yabancı dil olarak Türkçe kelimelerin öğretiminde kul­lanılabilecek şekilde bir sistem içinde değerlendirilmiştir. Yabancılara Türkçe kelime öğretiminde bu yöntemler kullanılarak kelimelerin kolay öğrenilmesi, telaffuzlarının doğru yapılması ve kalıcı olması sağlanacaktır. Yabancılara Türkçe kelime öğretimin­de kullanılacak görsel ve işitsel metotlar şu şekilde planlanmıştır:

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

1.Tahtaya Şekil, Kroki ve Resim Çizerek Kelime Öğretimi

2.Flaş Kartlarla Kelime Öğretimi

3.Posterle Kelime Öğretimi

4.Etkileşimli Cd'lerle Kelime Öğretimi

5.Video Görüntüleriyle Kelime Öğretimi

6.Sözlükle Kelime Öğretimi

2. Görsel ve İşitsel Materyalle Yabancılara Türkçe Kelime Öğretim Yöntem­lerinin Sınıflandırılması

Dil duygu ve düşüncelerle iç içedir. Duygu ve düşünceler dil yardımıyla başkala­rına iletilir. Bu iletişimin temel vasıtası ise kelimelerdir. Ana dilde bile kelimeler doğ­ru kullanılmadığında mesajlar anlaşılmaz. O zaman yabancı dil öğretiminde kelime­lerin öğretimi üzerinde ayrıca durulmalıdır. Yabancı dil öğretiminde kelimeler doğru telaffuz edilmeli ve buna yönelik etkinliklere sıkça yer verilmelidir. Kelimelerin kalı­cılığını sağlamak için görsel ve işitsel araçlara dayanan tekrar uygulamaları üzerinde durulmalıdır. Bu aktiviteleri gerçekleştirecek kaynak ve materyal problemi olmama­lıdır (8). Görsel ve işitsel materyallerle Yabancılara Türkçe kelimeleri öğretmeye yö­nelik birtakım yöntemler geliştirilmiş ve açıklanmıştır.

Devamını okumak için tıklayınız...

Yabancılara Görsel Ve İşitsel Araçlarla Türkçe Kelime Öğretim Yöntemi

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

    Makalenin amacı görsel ve işitsel vasıtalarla yabancılara Türkçe kelime öğretim yöntemlerini ve ilgili materyallerin kullanım esaslarını saptamaktır. Teknolojik eğitim araçlarının gelişmesiyle yabancı dillerin kelime öğretiminde sürekli görsel ve işitsel tabanlı yeni metotlar geliştirilmektedir. Yabancılara Türkçe öğretiminde adayların hızlı ve kalıcı bir şekilde Türkçe kelimeleri öğrenmeleri için, geleneksel ve yeni görsel-işitsel kelime öğretim yöntemleri incelenmiş, elde edilen bulgular belli başlıklar altında açıklanmaya çalışılmıştır. Türkçe kelime öğretiminde görsel-işitsel materyalin geliştirilmesi ve kullanımında sahada çalışanlar, bu çalışmada elde edilen veriler ışığında kendi yöntemlerini ve materyallerini geliştirebilirler.

Kelimeler dillerin temelini oluştururlar. Kelimesiz iletişim sağlamak mümkün de­ğildir. Kelime eksikliği olanlar öğrenmekte oldukları dili anlamada ve konuşmada bü­yük sorunlar yaşarlar. Öğrenilmekte olan dili etkin olarak kullanabilmek için yeter­li kelime hazinesine sahip olunmalıdır. Kelime hazinesi sığ olanlar o dili iyi kullana­mazlar. Bir yabancı dili öğrenen kişi dil bilgisini ne kadar iyi bilirse bilsin, kelimeler olmadan iletişim kuramaz (1).

Kelime bilgilerini geliştirmek yabancı dil öğrenenler için büyük önem taşımakta­dır. Sözcük dağarcığının gelişip zenginleşmesi hayat boyunca devam eder (2). Kelime hazinelerini görsel ve işitsel materyaller yardımıyla zenginleştirenler öğrendikleri ya­bancı dili daha kolay anlayıp konuşabilmektedirler. Yabancı dil öğretiminde görsel ve işitsel materyallerin kullanılması öğrenmede kalıcılığı artırır (3).

Bireylerin öğrenme şekilleri farklıdır. Adayların merak, ilgi ve dikkatlerine yöne­lik Türkçe kelime öğretim etkinlikleri yapılmalıdır. "Kelime öğrenciye ne kadar zen­gin yöntemlerle kazandırılırsa zihinsel sözlüğe kelimeyi yerleştirme ve geri getirme de o kadar kolay olacaktır" (4).

Diğer dillerin öğretiminde çoklu zekâ uygulamalarına çok önem verilmektedir. Bu alanda geniş çaplı araştırmalar yapılmaktadır. Yabancılara Türkçe kelimelerin öğ­retiminde de öğrencilerin bu özellikleri dikkate alınmalıdır. Nesrin Bilkan, (5) sözel zekâya sahip olanların kelime oyunlarını sevdiklerini, görsel zekâya sahip olanların resimlerle ve görüntülerle daha hızlı öğrendiklerini, müziksel zekâya sahip olanların duyarak daha iyi kavradıklarını vurgular.

Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin kelime hazinelerini geliştirmeye yönelik farklı görsel-işitsel yöntemler kullanılmalıdır. İnce, (6) bu bakımdan Türkçe kelime öğretiminde şu yolları önerir: Sözlük kullanımı, müzik, resim, bağlam, oyun, kelime defteri, gözlem, kelime listesi ve tekrar. Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler bu me­totlardan kendilerine kolay gelen birini veya birilerini seçerek kelime bilgilerini ge­liştirebilirler.

Dünyanın en güzel işlenmiş, en kolay öğrenilen dillerinden biri Türkçedir (7). Sondan eklemeli bir dil olması sebebiyle Türkçe'de bir köke farklı ekler getirerek bir­çok yeni kelime türetmek mümkündür. Örneğin göz isim köküne I+lIk ve I+çl yapım ekleri getirilerek yeni anlamda gözlük ve gözlükçü kelimeleri türetilir. Göz kelime­sini bilen biri gözlük kelimesini, gözlük kelimesini bilen de gözlükçü kelimesini ko­layca anımsayabilir. Türkçenin sondan eklemeli bu sistematiğini kavrayan yabancı­lar Türkçe kelimeleri kolay öğrenmekte ve Türkçeyi kolayca konuşabilmektedirler.

Bu çalışmada kelime öğretimine yönelik görsel ve işitsel öğretim yöntemleri ince­lenmiştir. Elde edilen sonuçlar yabancı dil olarak Türkçe kelimelerin öğretiminde kul­lanılabilecek şekilde bir sistem içinde değerlendirilmiştir. Yabancılara Türkçe kelime öğretiminde bu yöntemler kullanılarak kelimelerin kolay öğrenilmesi, telaffuzlarının doğru yapılması ve kalıcı olması sağlanacaktır. Yabancılara Türkçe kelime öğretimin­de kullanılacak görsel ve işitsel metotlar şu şekilde planlanmıştır:

  1. Tahtaya Şekil, Kroki ve Resim Çizerek Kelime Öğretimi
  2. Flaş Kartlarla Kelime Öğretimi
  3. Posterle Kelime Öğretimi
  4. Etkileşimli Cd'lerle Kelime Öğretimi
  5. Video Görüntüleriyle Kelime Öğretimi
  6. Sözlükle Kelime Öğretimi
  7. Otelden otobüs terminaline nasıl gidebilirim?
  8. Taksi durağından tiyatroya nasıl gidebilirim?
  9. Benzin istasyonundan fotoğrafçıya nasıl gidebilirim?
  10. Parktan postaneye nasıl gidebilirim?
  11. Otobüs terminalinden benzin istasyonuna nasıl gidebilirim?

2. Görsel ve İşitsel Materyalle Yabancılara Türkçe Kelime Öğretim Yöntem­lerinin Sınıflandırılması

Dil duygu ve düşüncelerle iç içedir. Duygu ve düşünceler dil yardımıyla başkala­rına iletilir. Bu iletişimin temel vasıtası ise kelimelerdir. Ana dilde bile kelimeler doğ­ru kullanılmadığında mesajlar anlaşılmaz. O zaman yabancı dil öğretiminde kelime­lerin öğretimi üzerinde ayrıca durulmalıdır. Yabancı dil öğretiminde kelimeler doğru telaffuz edilmeli ve buna yönelik etkinliklere sıkça yer verilmelidir. Kelimelerin kalı­cılığını sağlamak için görsel ve işitsel araçlara dayanan tekrar uygulamaları üzerinde durulmalıdır. Bu aktiviteleri gerçekleştirecek kaynak ve materyal problemi olmama­lıdır (8). Görsel ve işitsel materyallerle Yabancılara Türkçe kelimeleri öğretmeye yö­nelik birtakım yöntemler geliştirilmiş ve açıklanmıştır.

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

2.1. Tahtaya Şekil, Kroki ve Resim Çizerek Kelime Öğretimi

Yabancı dillerin kelime öğretiminde bir resim bin sözcük değerindedir yöntemi yaygın olarak kullanılmaktadır (9). Yabancı dil öğretmenleri kimi zaman ressam kimi zaman tiyatrocu kimi zaman da müzisyen olmalıdır. Öğretmenin bir sözcüğü tahta­ya çizerek veya bir şekil, bir kroki, bir resimle anlatması öğrencinin bu kelimeyi ça­buk kavramasını sağlar ve bu tür görsel etkinliklerle öğrencilerin ilgileri derse çekil­miş olur. Resimler hafızada daha çok yer kaplamakta ve kelimenin hatırlanması böy­lece daha kolaylaşmaktadır.

Öğretmen, tahtayı etkin bir şekilde kullanarak öğrenilmesi zor olan bir kelimeyi görseller yardımıyla öğrencilere kavratabilir. Öğretmenin tahtaya çizdiği resmi öğren­cilerin defterine çizmeleri, söz konusu kelimenin öğrenilmesini kolaylaştıracaktır. Ör­neğin, öğretmen çöp adamlar çizerek öğrencinin dikkatini tahtaya çekmeli ve böylece hedef sözcüğü öğrencilere kavratmalıdır. Adres tarifi konusunda tahtaya çizilen kro­kiden faydalanarak hedef kelimeler öğretilmelidir (Bkz. Resim 2.1). Adres tarifi ko­nusunda öğretilen sağa dön, sola dön, ileri gidin, solda, sağda, köşesinde gibi komut­ların, tahtaya çizilen bu kroki ile kavratılması sağlanmalıdır.

 

Soru-cevap metoduyla aktif kelime hazinesi geliştirilmelidir. Çünkü bu yöntem öğrencinin konuşturulması esasına dayanmaktadır (11). Soru cevap yöntemiyle öğret­men kroki hakkında öğrencilere sorular yönelterek öğrendikleri kelimeleri aktif hale getirmelidir. Hem görsel hem de işitsel unsurlar bu aktivitede birlikte kullanılarak ke­lime öğretimi pekiştirilmiş olur.

Örnek:

Her eğitim düzeyi için resimler ve çeşitli görsel ögeler yazılı metinlerin vazgeçil­mez tamamlayıcıları olmuşlardır (12). Resim ve çeşitli görsel ögeler yabancı dillerin kelime öğretiminde öteden beri kullanılmaktadır. Teknolojinin gelişmesiyle bu tür re­simler yabancı dillerin kelime öğretiminde daha etkin bir şekilde kullanılmaya başla­mıştır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretenler, kelime öğretiminde her zaman resimler­den faydalanmalı, kelimelerin kolayca anlaşılmasını sağlamalı ve öğrencilerin dikka­tini çekmelidirler.

Flaş kartla kelime öğretim yöntemi öğretmenin, konuyla ilgili resimleri kullana­rak kelimeleri tanıtması esasına dayanır (13). Flaş kartlarla kelime öğretim yöntemi görsel temelli olduğu için akılda kalıcılığı fazla ve uygulaması kolay olan bir kelime öğretim metodudur. Yabancılara Türkçe öğretiminde de kullanılan bu metot, özellikle soyut kelimelerin öğretilmesinde öğretmenin işini kolaylaştırmaktadır. Örneğin, öğ­retmenin rüya kelimesini Türkçe bilmeyen bir öğrenciye kavratması çok zordur. 

Devamını okumak için tıklayınız...

Yabancılara Türkçe Öğretimi Temel Seviye İçin Hazırlanmış Türkçe Boşnakça 1000 Kelime

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

ÖN SÖZ

Elinizdeki kitap öğrencilerimizin okuduğu “Kelimeler Dünyası” kitabının tercümesidir. 25 konu başlığı olan kitapta 1000 kelimenin tercümesi vardır.

Bu kitabın  tercümesinde yardımlarını esirgemeyen İbrahim ERDOĞAN’a ve Nedim BOROGOVAC’a çok teşekkür ediyorum.

PREDGOVOR

Priručnik koji je pred Vama je prijevod knjige “Kelimeler Dünyası” (Svijet riječi ) koju koriste naši učenici.

U priručniku podjeljenom  na 25 tematskih cjelina nalazi se prijevod preko 1000 riječi.

Zahvaljujem se İbrahimu Erdoğanu i Nedimu Borogovcu na nesebičnoj pomoći koju su mi pružili prilikom prevođenja ove knjige.

Paste a VALID AdSense code in Ads Elite Plugin options before activating it.

Faydalı olması dileğiyle...       Sa željom da bude od koristi...

Ahmet Gürdal

04.12.2009

Dosyayı indirmek için tıklayınız...

 

 

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...