Bu konunun etkileşimli(interaktif) sınavına gitmek için tıklayınız.

Tanım:İsimlere gelip çoğul anlamı bildiren ektir. İsimlere -lar, -ler ekleri getirilerek yapılır.

 Kullanımı:

1.  Türkçede birden fazla varlığı ifade etmek için kullanılır. Eklendiği sözcüğün tek olmadığını birden fazla olduğunu belirtir.

Kitapları ve defterleri çantanıza koyun.

Yarın sınavlar başlayacak.

2. Abartma anlamında kullanılır.

Seni dünyalar kadar seviyorum.

Denizler kadar gözyaşı döktüm.

Not:-lar, -ler ekini alan sözcükler bir sözü ile kullanılırsa abartma anlamı verir.

Bir bahçeleri var, sözle anlatılmaz.

3. Saygı anlamında kullanılır.

Müdür Beyler sizi görmek istiyor.

4. Benzerlik anlamında kullanılır.

Daha nice Fatihler yetiştireceğiz.

Bu millet Fatihleri Yavuzları iyi bilir.

5. Aynı isimde anılan birden fazla insanı bildirir.

Hüseyinlerin hepsi buraya gelsin.

6. Aile ismi bildirir, “gil’’ anlamında kullanılır.

Hasanlar tatile çıkmışlar.

(Hasanın ailesi tatile çıkmışlar.)

Yarın Mehmetler gelecekmiş.

(Yarın Mehmet’in ailesi gelecekmiş.)

7. -lar, -ler eki ikilemeler kurar.

Yıllar yılı seni bekliyorum.

Aslanlar aslanı şehit düşmüş.

Not:Sayılardan sonra Çoğul eki kullanılmaz.

İki çocuklar ( Yanlış )

Üç kalemler ( Yanlış )

Beş masalar ( Yanlış )

Not:Bazı belgisiz sıfatlardan sonra (Birkaç, az - biraz, çok - birçok, çoğu, her, herhangi bir, hiç - hiçbir) çokluk eki kullanılmaz.

Birkaç sınıflar pikniğe gidecek.                        ( Yanlış )

Birkaç sınıf pikniğe gidecek.                ( Doğru )

Çoğu insanlar bunu bilmezler.            ( Yanlış )

Çoğu insan bunu bilmez.                      ( Doğru )

Biraz elmalar yedim.                           ( Yanlış )

Biraz elma yedim.                                  ( Doğru )

Not:Türkçeye yabancı dillerden giren bazı kelimelerin çoğullarında ses uyumu yoktur.

Kalp     -           Kalpler

Saat     -           Saatler

Metal    -           Metaller

Gol       -           Goller

Fiillerde olumsuzluk –ma, -me ekleriyle yapılır. Ama Şimdiki zaman ünlü daralmasından dolayı –mı, -mi, -mu, -mü şekline dönüşür.

Bu günlerde hiç ders çalış-mı-yor.

Bu hafta hiç ders çalış-ma-dı.

Geçen hafta ödevini kimse yap-ma-mış.

Yarın sizinle gel-me-yeceğim.

Annesinin babasının sözünü dinle-me-z.

NOT: Fiiller değil sözüyle de bazen olumsuz yapılabilir.

Bu işi yapacak değil.

(Bu işi yapmayacak.)

Bunu düşünmüş değilim.

(Bunu düşünmemiştim.)

Tanım: Türkçede soru eki mı, mi, mu, mü ekleridir. Kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Şahıs eklerine bitişik yazılır.

 

Yarın onu ziyaret edebilir misin?

Hala öğretmenlik yapıyor musun?

 

Kullanımı:Soru ekleriyle kurulan soru cümleleri cümleye soru anlamı dışında anlamlar da katabilir.

1. Cümleye soru anlamı katar.

Dün buraya geldi mi?

Babasına yardım etti mi?

2. İstek ve rica anlamında kullanılır.

Biraz beni dinler misiniz?          ( İstek ve rica )

Sessiz olabilir miyiz?               ( İstek ve rica )

3. Şaşırma ve kabul etmeme anlamı vardır.

Bu su da içilir mi? ( Şaşırma )

Bütün bunları ben mi söylemişim? ( İnkâr - kabul etmeme )

 

Not: Soru eki her zaman fiile soru sormaz. Soru ekleri hangi öğe soruluyorsa ondan sonra getirilir.

Kardeşini mi bekliyor?

Evet, kardeşini bekliyor.

Okulda mı buluşacaksınız?

Evet,okulda buluşacağız.

Bu işi Ali mi yapmış?

Evet, Ali yapmış.

 

Not: Bazı soru cümleleri cevap almak için değil, düşünceyi onaylatmak içindir. Sorunun cevabı cümlenin içinde vardır.

O küçücük çocuğa bu iş yaptırılır mı?               (Yaptırılmaz)

İnsan sınıfındaki arkadaşıyla kavga eder mi?     (Etmez)

Tanım:İsimlerin-le, -la eklerini almış şekilleridir. Vasıta hali kelimelere şu şekilde gelir:

 

1. “-le, -laeki kendinden önceki kelimeden ayrı yazılırsa ile şeklinde yazılır.

Evine araba ile gitti.

2. Kelimenin sonu sessiz harfle bitiyorsa ve bitişik yazılıyorsa  -la, -le, sesli harfle bitiyorsa ve bitişik yazılıyorsa -yla, -yle şeklinde yazılır.

Tatile uçakla gideceğiz.

Okula arabayla gidelim.

 

Kullanımı:

1.ve anlamında kullanılır. (Kimle? Neyle?)

Annem ile baban bugün okula gelecekler.

(Annem ve baban bugün okula gelecekler.)

2. Bir iş yaparken ne kullandığımızı gösterir.(Neyle?)

Bu yemeği kaşıkla yemelisin.

Saçını şampuanla yıkamalısın.

3. Vasıta, araç (Neyle?)

Memleketime uçakla gideceğim.

Yukarıya asansörle çıkabilirsiniz.

4. Bir işi kimle yaptığımızı gösterir. Beraberlik anlamı vardır.(Kimle?)

Arkadaşımla alışverişe çıkacağız.

Not: ile sözü ve anlamında kullanılırsa kişi zamiri başta kullanılmaz.

Senile baban nereye gidiyordunuz.      (Yanlış)

Babanla sen nereye gidiyordunuz.         (Doğru)

İle Şahıs zamirlerine şu şekilde gelir:

 

KİM İLE?                      (KİMİNLE?)

Ben                                   Benimle

Sen                                   Seninle

O                                      Onunla

Biz                                    Bizimle

Siz                                    Sizinle

Onlar                              Onlarla

Not: Onlarınla biçimi yanlıştır.

Tanım: Fiile bir işi yapabilme, gücü yetme, rica, izin verme ve ihtimal anlamaları kazandırır.  Fiillere -abil, -ebil getirilerek yapılır.

 

Yeterlik Fiili Olumlu:

Bu işi ancak bu adam yapabilir.

Sizinle ben de gelebilirim.

Bugün hava çok soğuk. Kar yağabilir.

 

Yeterlik Fiili Olumsuz:

O bu sınavı kesinlikle kazanamaz.

Hiç kimse dışarı çıkamaz.

Bu akşam futbol oynamak için ailesinden izin alamaz.

Not:Yeterlik fiili üç şekilde olumsuz yapılır ve hepsinin farklı anlamları vardır.

1. O ev alamaz.

(Gücü yetmediği ve imkanı olmadığı için istese de ev alamaz.)

2. O ev almayabilir.

(İsteğe bağlı, İmkanı ve gücü var. Almak isterse alacak.)

3. O eve alamayabilir.

(O almak istiyor ama bazı problemlerden dolayı belki alamayacak.)

 

Yeterlik Fiili Soru:

Bana izin verebilir misiniz?

Rica etsem bana yardım edebilir misiniz?

Sen şu kutuyu kaldırabilir misin?

 

Kullanımı:

1. Gücü yetme ve başarma anlamı vardır. (Bir şeyi yapmak için gücü olmak)

Bu soruları hepiniz cevaplayabilirsiniz.

Biz basketbol maçını kazanabiliriz.

 

2. İhtimal ve olasılık anlamı vardır.

Bu yaz İzmir’e gidebilirim.

Ders kitapları bu yıl tekrar değişebilir.

Not:Eğer Yeterlilik kipinde ihtimal anlamı varsa olumsuzunda da bilmek fiili kullanılır.

Öğretmen sınav yapmayabilir.

Öğretmen bugün derse gelmeyebilir.

 

3. İzin anlamı vardır.

Pencereyi açabilir miyim?

Ders bitti, çıkabilirsiniz.

 

4. Rica anlamı vardır.

Şu kalemi verebilir misin?

Pencereyi açabilir miyim?