Dil Bilgisi Dersleri

 

Dil bilgisi dersi işlenirken tanım ezberletme yoluna gidilmemeli, öğrencilerin anladıkları, öğrendikleri bilgileri metin üzerinde görebilmesi ve gösterebilmesi üzerinde durulmalıdır. Kuralların kompozisyon dersine katkı sağlaması esastır. Dil bilgisi öğretilirken sağlam cümle, doğru imla hedeflenmelidir.

Dilbilgisi derslerinin niteliği ve amacı

Dil bilgisi, bir dilin sesleri, sözcük türleri, bunların yapıları, cümle olarak dizilmeleri ve cümle içindeki görevleri, çekimleriyle ilgili kuralları inceleyen bir bilim dalıdır. Dillerin genel olarak nasıl oluştuğunu, evrimlerini, dil olaylarını inceleyen bilim ise, dil bilim adını alır. Her dilin kendine özgü kuralları bulunduğu için ayrı bir dilbilgisi vardır. (Göğüş, 1978:337)

Dil bilgisi; dile ilişkin kuralları kapsadığından dolayı, dilin öğretimi genelde dil bilgisine ilişkin kuralların öğretimi baz alınarak yapılmaya çalışılmaktadır. Bu yüzden, dil öğretimindeki eksiklikler, dilbilgisi öğretimine ilişkin kuralların bilinmeyişine bağlanır. Dil bilgisine ilişkin kuralları çok iyi bildiği halde dili istenilen seviyede kullanmayan bir çok kişiye rastlanır.

O halde, Türkçe öğretiminde dil bilgisi öğretiminin amacı ne olmalıdır?

Ana dil olan Türkçe’nin öğretilmesinde dil bilgisi öğretiminin amacı şöyle belirlenmiştir: “Öğrencilere Türk dilinin konuşma, yazma ve okumayla ilgili ana kurallarını sezdirip, ana dilini kullanışta güven kazandırmak.”

Ayrıca, Mili Eğitim Bakanlığı tarafından okullara gönderilen bir genelgede, dil bilgisi öğretiminin amacı: “Öğrenciye bir takım tanımlar, kurallar belletmek olmayıp, ana dilin canlı kullanılışını gözlemek yoluyla iyi kullanmak ve gerek sözle gerek yazı ile isteklerini doğru ve güzel anlatmak yeteneklerinin gelişmesine hizmet etmektir.” Şeklinde belirtilmiştir.

Ana dil olarak Türkçe’nin öğretiminde dil bilgisi öğretiminin amaçları bu şekilde ifade edildiğne göre, “Yabancılara Türkçe Öğretiminde” dil bilgisi öğretiminin amacı olarak şu ifade edilebilir:

Dil bilgisi öğretiminin amacı, öğrencilere bir takım kurallar ve tanımlar ezberletimekten ziyade, yabancı dil olarak öğrendikleri Türk Dili’ni doğru kullanmak adına, dilin kullanılışına dair kuralları dinleme-okuma-yazma-konuşma gibi etkinlikler vasıtasıyla sezdirmek ve bu yeteneklerinin gelişmesine katkıda bulunmadır.

Dil bilgisi dersinin amacını, kuramsal bilgi öğretme yerine, öğrencilerin yabancı dil olarak öğrenecekleri Türk dilindeki anlama ve anlatma zorluklarına yardım etmek, dili kullanabilme yetisi kazandırmak olarak belirledikten sonra, öğretimde kullancak yöntem ve tekniklerin de bu becerileri kazandıracak nitelikte olmasına dikkat edilmelidir.

Dil bilgisi öğretim yöntemiyle ilgili dikkate alınabilecek ilkeler şöyle sıralanabilir:

  • Dil bilgisi kuralları, öğretmenin saptadığı bir soru üzerine bina edilerek öğretilir. Öğretmen, öğrencilerin sahip olduğu bilgilerden yola çıkarak yeni bilgiler üzerinde öğrencilerle beraber yeni saptamalarda bulunur.

Sözgelimi, öğrencilerin daha önceden şimdiki zamana ait bilgiler öğrendiklerini düşünelim. Öğretmen öğrencilere, önceki derslerde işlemiş oldukları konular ışığında şimdiki zamana dair bilgilerin hatırlatır. Daha sonra yeni konunun adını ve kuramsal bilgisini vermeden, yeni konuya ilişkin örnekler yazar. (Anlatılan bu yeni konunun da duyulan geçmiş zaman olduğunu varsayalım.) Öğretmen, hem şimdiki zamana hem de duyulan geçmiş zamana ait örnekleri tahtaya yazar. Burada, şimdiki zaman, bilinen konuyu ifade ederken, duyulan geçmiş zaman ise bilinmeyen konuyu belirtmektedir. Öğretmen, her iki zamana ait verileri öğrencilerle beraber karşılaştır.

Bu aşamdada öğretmen:

- Bu fiillerin kişisi aynı mıdır?

-Ne zaman gerçekleşmiştir? İşler ne zaman yapılmıştır?

-Her iki işte de işi yapan işi yaptığının farkında mıdır?

-Hangisinde bir başkasından duyma anlamı vardır?

-Hangisinde (hangilerinde)  daha önceki bir zamanda yapılma anlamı vardır? türünden soruları öğrencilere yöneltir.

Böylelikle, bu tür sorular vasıtasıyla, benzelikler, farklılıklar ortaya çıkarılır. Öğrenciler, yeni veriye ( bilinmeyene) ilişkin tespitlerini ortaya koyarlar. Böylece yeni konuya (duyulan geçmiş zamana) ait kuramsal bilgiler, öğrencilere ezberlettirilmeden, öğrencilerin kendi kural çıkarımlarıyla öğretilmiş olacaktır.

  • Dil bilgisine ilişkin kuralların öğrenciler tarafından kavranıp kavranmadığı ve onlarda bir beceri-alışkanlık haline gelip gelmediği, öğrencilerin sınıf içi ve sınıf dışı etkinlikleriyle takip edilmelidir.
  • Öğrenmeye konu olan kurallar, daha çok öğrencilerin dil sorunlarından olmalıdır. Dil bilgisi konularının anlatımında öncelik, öğrencilerin dil öğrenmede ve kullanmada en çok ihtiyaç duyacağı konulara göre olmalıdır.
  • Kuralların öğretilmesinde ayrıntılara fazla girilmemelidir. Amaç, öğrencilerin kuralı anlayabilecekleri düzeyde, ayrıntılara fazla girmeden konuyu sunmak olmalıdır.
  • Dil bilgisine ilişkin veriler, tek başına değil, örneklemelerle, cümle içindeki kullanımlarıyla ele alınmalıdır.
  • Öğretilen konuların öğrencilerce kavranıp kavranmadığını belirlemek maksadıyla, yapılan genel yazılı yoklamalarda sorulan soruların yanında, sadece o konuyla ilgili olmak üzere özel, küçük sınavlar da yapılmalıdır.

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...