Eylemsiler (Fiilimsiler)

Fiilden belli eklerle türeyip; isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir.

Adından da anlaşıldığı üzere fiile benzeyen ancak fiil olmayan sözcüklerdir.

 

İsim-Fiil (Adeylem)

 

Fiillerden "-me, -mek, -iş" ekleriyle türetilip isim görevinde kullanılan sözcüklerdir.

Biraz Dolaşmak İçin Parka Gitti.

Adam Gülmemek İçin Kendini Zor Tuttu.

Çocuklar Kitap Okumaya Başladı.

Doğum Günüme Gelmemesine Çok Şaşırdım.

Arkadaşlarla Akşamları Yürüyüşe Çıkarız.

Babası Sınava Gitmeyişine Çok Kızdı.

 

UYARI: Bazı fiiller, isim-fiil eklerini alarak bir varlığa ad olur. Bu sözcükler fiilimsi değildir.

Bu sözcüklerin fiilimsi olmadığını anlamak için olumsuzluk eki (-me, -ma) getirebiliriz.

 

Yemeklerden en çok dolmayı severim.                   Yememeklerden en çok dolmamayı severim.

Hastanenin girişi ve çıkışı kalabalıktı.                       Hastanenin girmeyişi ve çıkmayışı kalabalıktı.

Çakmağın gazı bitmiş.                                                    Çakmamağın gazı bitmiş.

Gözlerine sürme çekmiş.                                                Gözlerine sürmeme çekmiş.

Bu konudaki görüşlerini bize söyledi.                        Bu konudaki görmeyişlerini bize söyledi.                

Akşama iki ekmek getir.                                                 Akşama iki ekmemek getir.

Sıfat-Fiil (Ortaç)

Fiillerden "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleriyle türetilip sıfat görevinde kullanılan sözcüklerdir.

            Sıfat-Fiil                                                     Çekimli Fiil                                

Az önce koşan çocuk sınıfa girdi.                      -----------------------------------

Kesti yollarımı yıkılası dağlar.                          ----------------------------------       

Bitmez dertlerim var benim.                               Benim dertlerim hiç bitmez.

Masadaki çalar saate bakıyordu.                        Saatim her sabah beşte çalar.

Mahallede tanıdık kimse kalmamıştı.              Kısa zamanda herkesi tanıdık.

Adam oturacak bir sandalye aradı.                  Adam yorulduğu için biraz oturacak.

Her taraf sararmış yapraklarla doluydu.        Eylül geldi diye yapraklar sararmış.

Sıfat-fiillerin tamamladıkları isimler düştüğünde bu sözcükler adlaşmış sıfat olarak kullanılır.

Çok gülen çok ağlarmış.

Gelen gideni aratır.

Tanıdıkları onu artık aramıyordu.

Çocuk duyduklarını bir bir anlattı.

Çürümüşleri bir kenara ayırdı.

Bize bazı diyecekleri varmış.

Sıfat-fiiler bazen sıfat görevinde olmayabilir.

Sabaha kadar gezdiğimizi ona söylemedim.

Nerede ne söyleyeceğine dikkat ederdi.

Dün neler yaptığını hepimize anlattı.

Toplantının birazdan biteceği bildirildi.

 

UYARI: Sıfat-fiil eklerini alan bazı sözcükler kalıcı isim olur.

 

Geçmişi andıkça gözleri dolardı.

Soğuk içecekleri çok severdi.

Yakacak yardımı alınca kömür alacaktı.

Birçok okur fuarlarda yazarlarla buluşabiliyor.

Güz aylarında çağlayan coşardı adeta.

İnsanlar dolmuşun gelmesini bekliyordu.

Şu yaramaza birisi bir şeyler söylesin.

Adam açacak bulamayınca gazozu içemedi.

 

Bağ-Fiil (Ulaç)

 

Fiillerden "-e / -a, -ip / -ıp, -erek / -arak, -meden / -madan, -meksizin / -maksızın, -dikçe / -dıkça,

-ince / -ınca, -eli / -alı, -ken, -r ... -mez, -esiye / -asıya" ekleriyle türetilip zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Cümleleri zaman veya durum yönüyle tamamlar.

Bağ-Fiil                                                      Anlam

Çocuklar koşa koşa evlerine gittiler.   durum                      

Bu işi ortaklaşa halledebiliriz.              durum

Sabah yediye beş kala buluşalım.          zaman

Ahmet söylenip dışarı çıktı.                  durum

Şoför gülerek parayı uzattı.                    durum

Güneş doğmadan yola çıkacağız.         zaman                      

Ödevini araştırmadan hazırlamış.      durum

Yağmur durmaksızın yağıyor.              durum

Ömrüm oldukça seni unutmayacağım.zaman

Dünya döndükçe seni seveceğim.        zaman

Sen gülünce güller açardı bahçelerde.zaman

Eve geç gidince babası çok kızmış.      zaman

Onlar buradan taşınalı yıllar oldu.     zaman

Sınav başlayalı yarım saat olmuş.       zaman

Yağmur yağarken hüzünlenirim.         zaman           

Eve gelir gelmez yemeğe oturdu.         zaman

Her şeyimize bilir bilmez karışırdı.    durum

Dün arkadaşlarla doyasıya eğlendik.   durum

İstanbul, seni ölesiye sevmiştim!          durum

           

Uyarı: Bazı sözcükler bağ-fiil eki almış görünse de bağ-fiil olmayabilir.

 

Sınav sonuçlarını danışmadan alırsınız.       isim

Bu araştırmadan bir sonuç çıkmaz.               isim

Sen küçükken çok yaramazdın.                        zarf

Yapılacak bunca ödevin varken nasıl gezersin?zarf

(Uyarı: Bu sözcükler ad olduğundan fiilimsi eki alsalar bile bağ-fiil değildir.

Ancak cümleyi zaman yönünden tamamladıkları için zarf görevi üstlenirler.)

Olur olmaz işlere kalkışmaktan vazgeç artık.           sıfat

Kıyasıya bir yarış seyrettik dün akşam.                     sıfat

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...