Rusya-Devlet Beşeri Üniversitesi Rus-Türk Araştırma ve Eğitim Merkezi’nde Türkçe Öğretimi

1999 yılında Ankara’da yapılan “Dünyada Türkçe Öğretimi Semineri”ne katılarak Türkçe’nin Rusya’da ta eski zamanlardan bu yana öğrenilmesini detaylı şekilde anlatmıştım (bkz: “Dil” dergisinin özel sayısı, No: 82, Ağustos 1999). Bugün, Moskova’daki Rusya Devlet Beşeri Üniversitesinde geçenlerde açılan Rus-Türk Araştırma ve Eğitim Merkezi hakkında bilgi vermek isterim.

Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra, yeni Rusya devletinin oluşması döneminde, Devlet Tarih ve Arşivcilik Enstitüsü’nün tasfiyesi sonucunda kurulmuştur. Üniversite Rektörü, Prof.Yuri Afanasyev, Sovyetler Birliği’nin uyguladığı dış ve iç politikanın ve Sovyet liderlerinin güttüğü faaliyetin kritik şekilde yeniden değerlendirilmesinin gerektiğini herkesten önce belirten Rus tarihçilerindendir. Bu sayede, Sayın Afanasyev’in başkanlık ettiği Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi, Rus gençleri için yeni düşünüş tarzının ve sosyal bilimlerde Marksist olmayan bilimsel araştırma ve öğretim metotlarının sembolü olmuştur. Aslında, Moskova Devlet Üniversitesi’nden sonra, Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi, tüm sosyal bilim dallarında öğretimin yapıldığı, Rusya’nın ikinci üniversitesidir.

Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi’nde bazı ülkelerle ilgili etraflı araştırmalarda bulunan eğitim ve araştırma merkezleri kurulmaktadır. 2000 yılında Rus-Türk Eğitim ve Araştırma Merkezi de bunlar arasında yer almıştır. Türk-Rus Tolerans Vakfı, üniversite mezunu, Türkçe bilen uzmanların eğitimine ihtiyaç duyan Türk ve Rus işadamları, bu merkezin kurulmasına maddi ve organizasyon yardımı göstermiştir. Türkçe’nin bundan önce de Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi’nde öğretilmesine rağmen, Merkez, yeni nesil Türkologların eğitiminde yeni bir aşama olmuştur.

Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi’nde Türkçe, Doğu Dilleri, Siyasal Bilgiler, Sosyal Antropoloji, Kültür Bilimi, Tarih ve Filoloji Fakültelerinde öğretilmektedir. Bugün birinci, üçüncü ve beşinci sınıflarda yirmiden fazla öğrenci Türkçe öğrenmektedir. Bu üniversitenin özelliği şudur ki, bir öğrenciye sadece Türk dilini öğretmek amacı güdülmez. Bu durumda Türkçe, öğrencinin seçtiği dalı daha iyi ve derin şekilde anlamak, daha geniş bilgi ufukları açmak için bir araç rolünü oynar. Örneğin, bu ders yılında, merkeze Türkçe öğrenmek üzere, filoloji ve dil dalını seçen öğrencilerin yanısıra, felsefe ve arşivciliği tercih eden çocuklar da kayıt edildiler.

Bugün Merkezde 5 Türkçe öğretmeni ders vermekte olup, bunlardan ikisinin ana dili Türkçe’dir. Ayrıca, Türkçe öğretilirken ses bilimi teorik gramer, tarihi gramer (Osmanlıca yazılışı dahil), söz haznesi ve cümle bilimine, konuşma dilinin geliştirilmesine önem verilmektedir.

Derslerde Rus, Türk ve Alman üniversitelerinde uygulanan ders kitapları kullanılır. Başlıca ders kitabımız, tanınmış Türkçe öğretmeni, rahmetli Profesör Pötr Kuznetsov’un hazırladığı iki ciltlik ders kitabıdır (P.I.Kuznetsov, Türkçe Ders Kitabı. İzdatelski Dom “Muravey-Gayd, Moskova, 2000). Yıllar boyunca Moskova Devlet Uluslar Arası İlişkiler Enstitüsü’nde çalışmış olan Profesör Kuznetsov, kendi öğretim sisteminin esaslarını o enstitüde oluşturdu. Buna rağmen, ömrünün son döneminde Rusya Devlet Beşeri Üniversitesinde öğretmenlik yaparak, bu sistemi aktif olarak kullanmış ve gelişmiştir. Kayda değer şu ki, Profesör Kuznetsov söz konusu ders kitabının yayına hazırlanışına üniversite öğrencilerini de çekmiştir. Ve çocuklar bu işi coşkuyla yapmışlardır. Ders kitabının bilgisayar varyantı, tümüyle Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi Dil Bilimi Dalı öğrencileri tarafından dizilmiştir.

Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi’ndeki öğretim özellikleri uyarınca, öğrenciler, diploma aldıktan sonra bilimsel araştırmalar veya öğretmenlik yapmaya hazırlanmaktadır. Bu nedenle ders programında “Orta ve Batı Asya Tarihi” (2 sömestr), “Türk Halklarının Kültürel Mirası” (1 sömestr), “20. Yüzyılda Türk Edebiyatı ve Sanatı” (1 sömestr) gibi özel kurslar yer almaktadır. Bundan başka Türkiye’nin günlük yaşam tarzı, kültürü, aile içi ilişkiler, toplumsal hayat ve gelenekler, etnografi konularında da seminerler yapılmaktadır. Özel pratik dersler de öğrencilerin çok büyük bir beğenisini kazanmaktadır. Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi Müzecilik Kürsüsü’nün katılımıyla yapılan söz konusu pratik dersler, Osmanlı ve modern Türk sanatının şaheserlerinin yer aldığı koleksiyonların bulunduğu Rus müzelerinde gerçekleştirilmektedir.

Türkçe okuyan öğrenciler için ana sömestrlerden sonra Türkçe uygulama dönemi de öngörülmektedir. Bu yıl Türkçe uygulama dönemi, Moskova’daki Rus-Türk Lisesi’nde yapılmıştır. Bazı öğrencilerimiz, Türkçe uygulama olarak Moskova’daki Türk ve diğer Rus-Türk ortak şirketlerinde tercümanlık yapmaktadırlar, “Perspektif” ve “Diyalog Avrasya” dergilerinin hazırlanmasına katkıda bulunmaktadırlar. Öğrencilerimizden bir bölümü Türkçe uygulama sırasında Rusya Devlet Kütüphanesi Ender Doğu Kitapları Bölümünde çalışırken eski Osmanlı kitapları katalogunun yapılması çalışmalarına katıldı. Bir öğrencimiz de, Rusya Devlet Arşivinde Türkçe uygulama dönemini geçirirken, Rus amirallerinden kalan Osmanlı arşivlerinin tasnifine katıldı.

İkinciden başlayarak, her sınıfın sonunda öğrenciler seçtiği ihtisaslaşmaya göre dönem ödevini de yapmaktadır. Bu yıl hazırlanan ödevlerin en iyileri şunlardır: “Türk masallarının sabır taşı ile Eski Orta Asya Türk metinlerini yâd taşı arasındaki paralellikler”, “çeşitli yazarların Türk Yüzükleri hakkında verdikleri etnik, bilgilerin karşılaştırılması” ve “Küçük Türkçe-Rusça kısaltmalar sözlüğü”dür. Kayda değer husus şu ki, tüm bu ödevlerin yazılması için öğrenciler Türkçe kitapları esaslı şekilde okumuşlardır.

Rusya Devlet Beşeri Üniversitesi çerçevesinde kurulan Rus-Türk Merkezi sayesinde, eğitim sürecinin teknik araçlarıyla donatılması ile ilgili sorunlar da daha kolay şekilde çözülebilecektir. Ayrıca, eğitimde son model bilgisayarlar ve programları kullanılacak, bir uydu teleanteni de monte edilecektir. Böylece öğrencilerimiz direkt Türkiye’den televizyon programlarını seyredebilecektir. İleride kütüphanemiz de daha sistemli bir şekilde düzenlenecektir.

Bugün ise merkezin karşı karşıya geldiği başlıca problemler, ders kitaplarının ve sözlüklerin keyfi seçilişi, ses kasetlerinin yetersizliği ve video malzemelerinin tamamen bulunmamasıdır. Öğrencilerin daha mükemmel tercümeler yapabilmeleri için, terim sözlükleri hariç, en yüksek düzeyde söz haznesi ve stilistik konusundaki ders kitaplarının ve metot araştırma eserlerinin bulunması gerekir.

Son zamanlarda genç Türkoloji uzmanlarımız, özellikle arşivcilik dalını seçenler, bir ciddi sorunla daha karşı karşıya geliyor. Bu mezunların bir çoğu, şimdiye kadar pratik olarak incelenmemiş durumda bulunan Osmanlı tarihi belgeleri üzerinde çalışmak ister, ancak yeteri kadar Osmanlıca bilmediklerinden bunu yapamazlar. Oysa ki, Rusya’nın çeşitli arşivlerinde Osmanlı belgelerinin bulunduğu dosya sayısı 700 bini aşar. Kaydetmek gerek ki, son zamanlarda bu yönde bazı olumlu değişiklikler görüyoruz. Geçen ders yılında değerli meslektaşlarımızdan Profesör İlber Ortaylı Moskova’ya gelerek bir dizi Osmanlıca dersi vermiştir. Böyle derslerin ileride de Türk profesörleri tarafından okutulacağını ümit ediyoruz.

Üniversitemiz öğrencilerinin yaz döneminde pratik yapabilmeleri için, benzer dallarda öğretim yapan bir Türk üniversitesiyle öğrenci teatisinde bulunmak da çok yararlı olacaktır. Bu konuda bu saygıdeğer toplantıya katılan Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı ve TÖMER görevlilerinin bize yardımcı olacaklarını umarız.


 Rus-Türk Araştırma vs. Eğitim Merkezi Müdürü  Türk Dil Kurumu Şeref Üyesi - 

Prof. Dr. Dmitri VASİLYEV

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...