Bulgaristan'da Türk Çocuk Dergileri Ve Türkçe

Bulgaristan'da resmi dil Bulgarca'dan sonra en fazla konuşulan dil Türkçe'dir. Bölgede Türk egemenliğinin sona ermesinden bugüne, Türk dili yaşamaya devam etmiştir. Türkçe'nin bir azınlık dili olarak varlığını korumasında Türkçe yayın faaliyetlerinin kuşkusuz önemi büyüktür. Bu yayın faaliyetleri içinde ise Türkçe'nin gelecek nesillere aktarımında en etkin görevi çocuk yayıncılığı almıştır. Bu çalışmada geçmişten günümüze Bulgaristan'da yayımlanmış ve yayımlanmakta olan süreli Türkçe çocuk yayınları tarihi gelişimi içinde ele alınmıştır. Bu dergilerin biçim ve içerik özellikleri hakkında bilgiler verilmiş; Türkçenin varlığını korumasında üstlendikleri rol tespit edilmeye çalışılmıştır.

A) Giriş

Çocuk dergisi, çocukları eğlendirirken aynı zamanda içeriğindeki çizgi öykülerle çocuklara okuma alışkanlığı kazandırır, bilmece ve bulmacalarla çocukların dikkati bir noktaya odaklanır ve problem çözme yeteneği artar. Bu dergiler, oyun yoluyla öğrenmeye teşvik eder, çocuğun yaratıcılığının ve hayal gücünün gelişmesine, sosyal, duygusal ve ahlâki gelişiminin yanı sıra bedensel becerilerinin ve algılarının güçlenmesine yardımcı olur. Çocuk dergileri 'eğlenceli bilgi' verdiği için 'okuma' ile çocuk arasında köprü oluşturur ve çocuğun edebiyatla tanışmasında da ilk adımı teşkil eder. Bu özelliği ile çocuk dergileri, çocuk edebiyatının gelişimine katkı sağlayan süreli yayınlardır. Aynı zamanda süreli çocuk yayınlarının ilk okuma öğretimindeki yadsınamaz desteği, onların yaygın eğitimin, kimi zaman da örgün eğitimin kaynakları arasında yer almasına neden olmaktadır. Üstelik bu dergiler yalnızca okuma alışkanlığı kazandırmakla kalmayıp, anadili gelişimini de desteklemektedir. Dergilerin bu özelliği, bir dilin azınlık statüsünde yaşamını sürdürdüğü yer ve zamanlarda daha belirgin bir hâl almakta ve çocuk dergileri anadili eğitimi ve kültür aktarımı noktasında misyoner bir çizgiye yönelmektedirler.

Bulgaristan'daki Türk varlığının geçmişten günümüze süreli çocuk yayıncılığı, nitelik ve nicelik olarak diğer Balkan ülkelerinin Türk toplulukları arasında daha verimli bir konuma sahiptir. Bu durumda, ülkenin geçirdiği siyasi evreler, bölgedeki Türk nüfusun yoğunluğu vb. gibi nedenler etkili olmuştur. Bulgaristan'ın Türk egemenliğinden ayrılışından günümüze kadar uzanan süreçte Bulgaristan Türk azınlığı başarılı çocuk gazetesi ve çocuk dergisi örnekleri vermiştir. Günümüzde de Bulgaristan'da Türk çocuklarına yönelik gazete ve dergiler yayınına devam etmektedir. Biz çalışmamızda konu sınırlamasına giderek bu Türk topluluğunun sadece çocuk dergilerini incelemek, bilim dünyasına taşımak ve tanıtmak istedik. Literatür taramalarımız sonucunda Bulgaristan'daki süreli çocuk yayıncılığının köklü geçmişine, nicelik ve nitelik olarak başarılı örneklerine rağmen, henüz kapsamlı bilimsel çalışmalarla incelenmemiş olduğunu gördük. Bildirimizde öncelikle Bulgaristan'daki ilk çocuk dergisinden bugüne çocuk dergiciliğinin geçirdiği evreleri tarihsel gelişimi içinde ele aldık. Bunun yanında Bulgaristan'da ve Türkiye'de temin edebildiğimiz dergilerin sayılarından bir örneklem oluşturarak dergilerin biçim ve içerik incelemesine çalıştık. Bu incelemeler sonucunda elde ettiğimiz verileri yorumlayarak bu dergilerin Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatı içindeki işlevini, anadili gelişimine sağladıkları katkıları somut örneklerle tespit etmeye çalıştık. Sonuç bölümünde ise Bulgaristan Türk çocuk dergiciliğinin temel sorunları ele alınarak, çözüm yolları üzerinde durulmuştur.

Dünyada çocuklar için süreli yayınlar, ilk olarak Batı'da ortaya çıktı. Süreli yayınların okunmasının daha kolay ve ilgi çekici yönlerinin daha fazla olması, çocukların kitaplara oranla bunlara daha büyük ilgi göstermesini sağladı. İngiltere'de 18. yüzyılda yayınlanan ilk çocuk dergisi 'Juvenile Magazine' (1788) ve onu takip eden 'The Children's Magazine' (1789) iyi bir şöhret yapmalarına rağmen kısa ömürlü oldular.

Bizde ise Osmanlı döneminde, ilk sayısı 3 Ekim 1869'da yayınlanan "Mümeyyiz" adlı dergi bu alanda ilk yayın kabul edilmektedir. Onu 1875'te "Etfal" ve "Sadakat" adlı dergiler izlemiştir. 1928'deki Harf Devrimi'ne değin yayınlanan ve bünyesinde resimli öykülere ve çizgi roman örneklerine yer veren diğer çocuk dergilerinin önemlileri şunlardır: "Arkadaş" (1876), "Çocuklara Rehber" (1897), "Çocuk Bahçesi" (1905), "Çocuk Dünyası" (1913), "Çocuk Duygusu" (1913), "Çocuk Bahçesi" (1914), "Mini Mini" (1914), "Bizim Mecmua" (1922), "Sevimli Mecmua" (1925), "Mektepliler Alemi" (1925), "Çocuk Dünyası" (1926). Yapı Kredi Bankası tarafından finanse edilen ve Vedat Nedim Tör'ün idaresinde 1945 yılından itibaren çıkmaya başlayan Doğan Kardeş dergisi ise, oldukça geniş bir okuyucu kitlesine ulaşan önemli bir aşama olmuştur. Çocuk dergiciliğine ivme kazandıran diğer önemli bir dergi de, 1977 yılında yayınlanmaya başlayan Milliyet Çocuk olmuştur. Red Kit'ten, Mıstık'ın Uzay Çocukları'na kadar farklı ve değişken içeriğe sahip çok fazla çizgi roman bu dergide yayınlanmıştır. Hatta 1980'lerin başında her sayısında ilâve olarak bir edebiyat eserinin çizgi roman uyarlamasını okuyucularına sunması, popülaritesinin artmasında önemli bir nirengi noktası teşkil etmiştir. Bu dergiyi, Tercüman Gazetesi'nin 1977'de yayınlamaya başladığı Tercüman Çocuk, 1981'de Yeni Asya Gazetesi'nin Can Kardeş'i ve isimlerinin başındaki gazetelerce çıkarılan Türkiye Çocuk, 1983'te Hürriyet Çocuk, 1988'de kısa ömürlü Güneş Çocuk dergileri izlemiştir. 1990'lardan sonra Mavi Kuş, Kırmızı Fare, Sobe, Selam gibi çok sayıda ve çoğu çok kısa ömürlü çocuk dergileri yayımlanmış olsa da devamları için gereken ilgiyi bir türlü yakalayamamışlardır. Günümüzde ise bu alanda "Bugs Bunny, Bakugan, Barbie, Ben 10" vb. gibi yabancı isimli, yazının görsele yenildiği yeni nesil çocuk dergileri piyasayı işgal etmiş durumdadır. Her ne kadar "çocuk dergisi"nin çekici yönleri salt maddi çıkarlarla suistimâl edilip, edebî ve eğitimbilimsel yönü son derece zayıf çocuk dergisi örnekleri piyasada önemli bir yer tutsa da, eğitimsel ve edebî yönü ile zengin Türk çocuk dergileri yok değildir.

Bulgaristan'daki Türk çocuk dergiciliğinin geçmişi Bulgaristan Türklüğünün geçirdiği tarihsel süreç ile yakından ilişkilidir. Zira Bulgaristan Türklüğü kavramı ortaya çıkmazdan evvel sözkonusu bölge Osmanlı Devletinin Tuna ve Edirne vilâyetlerini kapsamaktadır. Bölgedeki son Türk hâkimiyeti olan bu dönemde genel Osmanlı coğrafyasında hüküm süren Türk Edebiyatı ve basın yayın faaliyetleri Tuna ve Edirne vilâyetlerinde de devam etmekte, İstanbul merkezli yayınlar buralara da ulaşmaktadır. Bölgede Türk egemenliğinin sona ermesinden ve Bulgaristan Türklüğü kavramının ortaya çıkmasından bugüne kadar olan süreç incelendiğinde çocuk dergiciliğinin tarihi gelişimi için şu şekilde bir tasnif yapmak mümkündür:

I.Prenslik Döneminde Bulgaristan'daki Türk Çocuk Dergileri ( 1878-1909)

1877-78 Türk-Rus Savaşı sonunda imzalanan 1878 Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nin Tuna vilayetinin Sofya, Vidin, Rusçuk, Tırnova ve Varna sancakları üzerinde bir Bulgar Prensliği kurulmuştur. Bu olaydan sonra ilk kez bölgedeki Türkler başka bir milletin tahakkümü altına girmiş ve "Bulgaristan Türklüğü" kavramı ortaya çıkmıştır.

Bu dönem Bulgaristan Türklüğü için bir geçiş dönemi olduğundan, eğitim ve yayın hayatında daha sonraki yıllarda ağırlık kazanacak Türkçe aleyhtârı faâliyetler fazla değildir. Bu durumun nedenlerinde kuşkusuz Bulgaristan'ın hâlen büyük ve güçlü Osmanlı yanında küçük bir prenslik olması ve bölgedeki demografik yapının Türk ve Bulgarlar bakımından eşit olması etkilidir. Prenslik bünyesindeki Türk okulları "azınlık" okullarıdır ve "millî" olma özelliklerini korumaktadırlar. Çünkü

 

1878 Berlin Antlaşması'na, Bulgaristan'da kalan Türklere dinî ve kültürel haklar tanınacağı ve bu hakların engellenemeyeceği ilkesi konulmuştur.

Bu dönemde, bölgedeki Türkçe süreli yayın faaliyetleri açısından zenginlik arz eden durum II. Abdülhamid döneminde Bulgaristan'a kaçan Jöntürklerin faaliyetleri ile başlamıştır. Ancak Türk çocuk yayıncılığının kendine özgü gelişimi henüz başlamamış, İstanbul merkezli genel Türk çocuk yayıncılığının, sözkonusu bölgeye ulaşabilen sayıları ile devam etmiştir. Bu dönemde bölgede eski harfli çocuk dergilerinin yok denecek kadar az olan varlığından söz edilebilir. Buna rağmen Prenslik döneminde bölgede faaliyet gösteren diğer süreli Türkçe gazete ve dergiler şöyledir

Tarla (1880), Bulgaristan Resmi Gazetesi Tercümesi, Hilal (1884-1889), Dikkat (1884-1889), Çaylak (1884-1885), Balkan (1885-1886), Varna Postası (1887), Serbest Bulgaristan (1887), Bulgaristan (1888), Başlangıç (1888-1889), İttifak (1894-1908), Sebat (1894-1895), Gayret (1895­1887), Bedreka-i Selamet ( 1896), Muvazene ( 1896-1905), Emniyet ( 1896-1908), Şems ( 1896­1907), Sada-i Millet (1897), Resimli Emniyet (1897-1898), Hamiyet (1897-1898), Doğru Yol (1898), Mecra-i Efkar (1898-1907), Nadas (1898), Balkan (1898), Malumat (1898-1908), Islah (1899-1901), Kamer (1899-1908), Müsademe-i Efkar (1899-1911), Müdafaa-i Hukuk (1901-1905), Rağbet (1902­1904), Le Courrier des Balcans (1903-1908) Uhuvvet (1904-1908), Temaşa-i Esrar (1904-1908) Efkar-ı Umumiye (1904-1905), Rumeli Telgrafları ( 1905-1906), Şark (1905), Ahali (1905-1908), Tuna (1905-1910), Feryad (1905-1912), Balkan (1906-1912), Rumeli (1906)Şark Muhbiri (1907).

Bölgedeki Türk nüfusun eğitim-kültür alanında tamamen Osmanlı ile birlikte olduğu bu dönemde doğrudan çocuklara hasredilen bölgesel bir yayın bulunmamaktadır. Osmanlı coğrafyasında yayın gösteren eski harfli diğer çocuk dergileri bu bölgeyi de kapsamaktadır.

II. Krallık Döneminde Bulgaristan'daki Türk Çocuk Dergileri (1909-1944)

Bulgaristan'da Türkçe çocuk yayıncılığının filizlenmeye başladığı dönem Krallık Dönemidir. Bu dönemdeki süreli çocuk yayınlarına yönelik herhangi bir çalışma bulunmamasına rağmen bazı kaynaklarda bu yıllara ait çocuk yayınlarının isimlerine rastlıyoruz. 1909-1944 yılları arasında birer yıl yayınlanan "Çiçek" ve "Çocuk Sevinci" dergileri Bulgaristan'da çocuk dergiciliğinin öncü isimleri olmuştur. Çiçek 1929'da , Çocuk Sevinci ise 1932-33 yılları arasında Sofya'da yayınlanmışlardır. Bulgaristan'daki bu ilk çocuk yayınlarıyla ilgili olarak Hayriye Süleymanoğlu Yenisoy şu tespitlerde bulunmaktadır

"1920'lerde sayısı giderek artan Türkçe süreli basında çocuklara hitap eden yazıların artmasıyla birlikte ayrıca çocuklara, öğrencilere ait dergiler de çıkmaya başlıyor. "Rehber" gazetesi sahibi Mehmet Celil'in kızı Fevziye Celil Kalgay 1929'da Sofya'da "Çiçek" adıyla bir çocuk dergisi çıkarıyor. Bir grup genç öğretmen "Çocuk Sevinci" dergisini çıkarmaya başlıyorlar. Bulgarca "Detska Radost" dergisinin Türkçesi olan bu dergide Mustafa Oğuz Peltek Bulgarca'dan da bazı şiirlerin çevirisini yapıyor. Türk öğrenci gençliğine yönelik bazı dergiler de çıkarmaya başlıyor. Şumnu'lu Hafız Abdullah Fehmi (Meçik) 15 günde bir "Yoldaş" dergisini çıkarıyor. 1921-22 yılları arasında çıkan bu dergi ilk çocuk dergisi sayılıyor. Öğretmen Ahmet İlhan Şumnu'da 1924 yılında Genç Mektepli" dergisini çıkarmaya başlıyor. Mehmet Behçet Perim de 1923'te Rahova'da çıkardığı "Altın Kalem" dergisinde çocuklara gençlere yönelik yazılar yazıyor."

Bu dönemde yayımlanmış olup ismine kaynaklarda rastlanan öğrencilere yönelik "Altın Kalemler" dergisinin iki sayısına Bulgaristan' ın Mestanlı kentinde yaşamını sürdüren kitap koleksiyoncusu Akif Atakan'ın şahsî kütüphanesinde ulaşılmıştır. Bu derginin bilgileri aşağıda yer almaktadır.

"ALTIN KALEM" MECMUASI

Başyazarı - Mehmet Behçet PERİM

Yıl:1 - Sayı:5 - 1 Mart 1924, 8 sayfa

 

Talebenin, gençlerin ve halkın uyanmasına çalışır, 15 günlük mecmuadır.

Abone şartları: Yıllık Bulgaristan için nüshası 120 Leva, 6 aylık 60 Levadır. Türkiye ve diğer ülkeler için yıllık 160 Guruş, 6 aylık 80 Guruş. Hasköy Türk Gençler Birliği Okuma Yurdu.Envanter No. 8 (206). Bulunduğu yer - Hasköy'de Çarşı Camii'nde tavan odası. 16 Ağustos 2001. Bu sayıda:

 

1.  Düğünlerimiz

2.  Cava'da İslam İntibaı

3.  Altın Kalem

4.  Sultan Selim Camisine

5.  Kaderim (Şiir)

6.  İş Bölümü (Şiir)

Muallim Kemalettin Muallim İlhan İskeççeli Mehmet Sıtkı Mehmet Behçet Adsız"

 

Bulgaristan'da bu dönemde yayımlanan ilk Türk çocuk dergilerinin hepsi kısa süreli olmuş ve yerel boyutta kalmışlardır. Eski harfle yayınlanan bu dergilerden "Çiçek" ve "Çocuk Sevinci" dergisi Türk Harf İnkılâbı'nın başlamasıyla birlikte Lâtin harfleriyle yayınlanmıştır. Günümüze çok az sayıda örneği ulaşabilen bu dergiler hakkında kapsamlı bir akademik çalışma bulunmamaktadır. Sofya Millî Kütüphanesi'ndeki Türkçe süreli yayınlar tarandığında 1944 sonrası sosyalist döneme âit Türkçe yayınlara ulaşılabilmekte ancak 1944 öncesi Türkçe çocuk dergilerinin sayılarına ulaşılamamaktadır. Elimizdeki bilgiler ışığında bu dergilerin kurucularının ve yazar kadrolarının genellikle eğitimcilerden oluştuğu ve Türkçenin yaşatılmasına yönelik ferdî gayretler neticesinde faâliyet gösterdikleri görülmektedir. Bu dönem Bulgaristan Türk Edebiyatının da kuruluş evresini teşkil ettiği için buradaki edebî hayat Türk Edebiyatının Bulgaristan'daki devamı niteliğindedir. Bu nedenle dergilerde ve ilk mektep çocukları için hazırlanan kıraat kitaplarında Türkiye'den isimlerin edebî eserlerine yer verilmiştir.1909-1944'ten sonraki yıllarda Bulgaristan Türklerinin kendi aydının yetişmesi ve Bulgaristan Türk Edebiyatının yeşermesi ile birlikte çocuk dergileri de bu yeni edebiyatın temsilcilerine sayfalarını açmışlardır.

III. Sosyalist Dönemde Bulgaristan'daki Türk Çocuk Dergileri (1944-1989)

Bulgaristan'da 1944-89 yılları arasındaki dönem Türkçe süreli yayın faaliyetleri bakımından hareketlenmenin yaşandığı bir dönemdir. Bu dönemde Bulgaristan'da Sosyalist rejim benimsenmiştir. Bu süreç 1989'da sosyalist rejimin son bulmasına değin devam etmiştir. Ülkede yayılması istenen yeni ideolojinin Türk azınlığa daha iyi ulaşması için devlet eliyle Türkçe yayın faaliyetlerine girişilmiştir. Bu nedenle ülkedeki siyâsi durumun Türkçe'ye ve Türkçe yayın faaliyetlerine "dolaylı" bir yararı olmuştur. Halk Cumhuriyetinin ilk yıllarında Bulgar ve Türk ulusları arasında bir ayrım görmeyen rejim gittikçe faşizan bir hale gelse de yeni rejimin ilk yılları Türkçe için verimli geçer. Bu dönemde faaliyet gösteren önemli Türkçe yayınlar ve yılları şöyledir: 1945-1984 "Yeni Işık", 1947-1970 "Halk Gençliği", 1947-1970 "Eylülcü Çocuk", 1953-1971 'Yeni Hayat". Bu dönemdeki yayınlar öncekilerin aksine uzun soluklu yayınlar olmuşlardır. Rejim taraftârı yayın politikalarına rağmen Türkler tarafından ve Türkçe yayınlanmışlardır. Bulgaristan Türk Edebiyatının ilk temsilcileri bu gazete ve dergilerde boy göstermişlerdir. Ülkedeki mevcut sosyalist rejimin Bulgar olmayan uluslara karşı uyguladığı politikaların değişimiyle birlikte bu yayınlar da sona ermiştir. Bu dönemde yayımlanan tek Türk çocuk dergisi Piyoner'dir.

a) Piyoner

Piyoner çocuk dergisi 1959-60 yılları arasında kısa süre yayınlanan bir dergidir. Ancak dergi, gerek baskı kalitesi gerekse içeriği ile Bul. Türk çocuk dergiciliği içerisinde önemli bir yere sahiptir.

Piyoner çocuk dergisi sosyalist çizgide faâliyet gösterir ancak diğer sosyalist süreli yayınların birçoğunda olduğu gibi ideolojik bir kuruluk bu dergide yoktur. Derginin her kapağı için özel yapılmış resimler, başarılı resimli çizgi hikâyeler, her sayısında yer verilen dünya klâsikleri, çocuk edebiyatı sahasında güçlü yazarları ile Piyoner dergisi sıradan ideolojik hüviyette bir çocuk dergisi olmanın ötesine geçmeyi başarmıştır. Ne var ki belki de bu özelliği nedeniyle kısa süreli bir ömrü olmuştur. Derginin 1960 yılı 1. sayısının künyesindeki bilgiler şöyledir:

PİYONER "DKMS MK ile Maarif ve Kültür Ministerliği'nin çocuklara mahsus Türkçe yayınıdır." Redaksiyon heyeti: Adile Mirkova, Hüseyin Mahmudof, İvan Radef, Leda Mileva, Mehmet Beytullof, Nikolay Zidarof, Stefan Diçef. (Baş Redaktör) Sabahattin Tahsinof, Yakup

 

İsmailof ( Redaktör Yardımcısı) Mütercim—Redaktör: Muharrem Tahsinof. Korektor: Hikmet Saliyeva. Ressam: Georgi Pençev. Abone Şartları: Bir yıllığı 10, bir nüshası 1 levadır. Kapak: N. Stoyanof tandır.

Derginin bu ilk sayısının ardından redaksiyon heyetinde ve diğer kurullarda Ahmet Tımışef, Bahri İbrahimof, İbrahim Yalımof vb gibi Türk isimler de yer almışlar. Bu isimler çok sonraları Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatının kurucu kuşağı arasında değerlendirileceklerdir. Adile Mirkova, Hüseyin Mahmudof ve Muharrem Tahsin derginin tüm sayılarında görev almışlardır. Bu isimler arasında özellikle Muharrem Tahsin Piyoner sonrasında da "Filiz" çocuk gazetesinin yayın faaliyetlerinde bulunmuş, Bulgaristan Türk çocuk yayıncılığının gelişmesinde önemli katkıları olmuştur.

"Piyoner" çocuk dergisi yazar kadrosu ile diğer Türk çocuk dergilerinden ayrılmaktadır. Derginin tüm sayıları incelendiğinde yazar kadrosunun daha çok Bulgar şair ve yazarlardan oluştuğu görülmektedir. Dergide öykü ve şiirleri ile yer alan Bulgar isimlerden bazıları şunlardır: İliya Volen, Hristo Avksentiye, Veselin Hançef, Malina Papazova, Vladimir Lifşts, Slavi Slavof, İvan Kristof, Vitali Binaki, Lada Galina, Todor Riznikof, Aleksiyef Korobitsin, Boğdan Mitof, Mihail Marten.

Dergi her sayısında birkaç Türk yazara da yer vermiştir. Bu isimler arasında Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatının güçlü kalemleri " İshak Raşitof, Halit Osmanof, Nevzat Mehmedov, Muharrem Tahsin, Mustafa Mutkof, Ahmet Şeriof, Durhan Hasanof, Sabri Demirof vb. gibi isimler bulunmaktadır.

Bulgaristan'da "DKMS MK ile Maarif ve Kültür Ministerliği'nin çocuklara mahsus Türkçe yayını" olarak faâliyet gösteren Piyoner çocuk dergisi ülkedeki Türk çocuklarının mevcut rejim sâyesinde Bulgar ulusuyla kaynaşacağını ve komünist anlayışın birer "piyonerleri" olacağını öngörüyordu. Bu durum derginin sosyalist temalarla bezenmiş resimlerinde çok belirgindir. Hemen her sayıda birlik ruhu içinde çalışan insanlar resmedilmiştir. Resimlerde mekânlar fabrikalar ya da diğer üretim yerleridir. Emeğiyle çalışan çocukların yüzleri gülmektedir. Resimlerde çocukların yer aldığı diğer mekânların başında eğitim-öğretim ortamları gelmektedir. Dergide rejim etkilerini yansıtan diğer unsurlar arasında, her sayıda yer alan Hristo Avksentiye tarafından yazılan "Komünizme Seyahat" adlı propaganda amaçlı yazı dizisi ile derginin tek çizgi romanı olan Mitko Palayzof'un rejim taraftârı içeriğini sayabiliriz.

Piyoner ideolojik amaçlarla kurulmuş bir dergidir. Dergide, 1960 yılının 9. sayısında "Dünya Masalları" köşesinde yayımlanan "Çorbacı ile Irgat" adlı Türk masalı dışında Türk dili ve edebiyatıyla ilgili herhangi bir yazıya rastlamak mümkün değildir. Derginin "Edebiyatımızdan Bir Sayfa" köşesinde Elin Pelin, Nikolay Liliyef, Nikolay Hrelkof vb . gibi Bulgar edebiyatçılar tanıtılmıştır. Piyoner dergisi, yazar kadrosu büyük ölçüde Bulgar olmasına rağmen Türkçe yayın yapmış olması ile Türk diline dolaylı bir katkı sağlamıştır. Özellikle o dönemin siyâsi şartları düşünüldüğünde, Türkçe yayımlanan bir derginin devlet eliyle okullardaki Türk çocuklarına ulaştırılması Türkçe açısından dikkate değerdir. Ayrıca derginin her sayısında birkaç Türk yazara da yer verilmiş; İshak Raşitof, Halit Osmanof, Nevzat Mehmedov, Muharrem Tahsin, Mustafa Mutkof, Ahmet Şeriof, Durhan Hasanof, Sabri Demirof vb. gibi Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatının kurucu isimleri eserlerini bu dergide Türk okuyucuyla buluşturma imkanı bulmuşlardır.

IV.Demokratik Dönemde Bulgaristan'daki Türk Çocuk Dergileri (1990-2010)

Bulgaristan Türklerinin tarihi üzerindeki çalışmalar, ülkede 1989'dan sonra başlayan ve günümüze kadar olan süreci "Demokratik Dönem" olarak adlandırmaktadırlar. Çünkü 1989'da ülkedeki mevcut rejimin yıkılması Bulgaristan Türkleri tarihi içinde yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur. Faşizan ya da sosyalist baskıların diğer dönemlere nazaran nisbeten azaldığı bu dönemde Bulgaristan Türk varlığı, "demokratik cumhuriyet" rejimi altında olmasına rağmen, etnik milliyetçiliğin hedefinde olmaya da devam etmiştir.

1989'dan sonra başlayan süreçte Bulgaristan Türk çocuk yayıncılığı diğer dönemlere nazaran daha rahat bir döneme girmiştir. Bu dönemde ilk olarak 1994'te Kazım Memiş yönetiminde Bulgaristan Türk çocukları için hazırlanan ve en istikrarlı Türk çocuk dergilerinden biri olan "Balon" yayın hayatına başlar ve 2004 yılına değin faâliyetini sürdürür. Ardından "Ümit" dergisi önceleri yetişkinlere hitap ederken 2001'den itibaren "âile, çocuk ve kültür dergisi" üst başlığı ile yayın hayatına devam eder. 2002 yılında "Müslümanlar" dergisinin kardeş yayını olarak Bulgaristan Türk çocuklarına seslenen dîni içerikli tek çocuk dergisi "Hilâl" yayın hayatına başlar. 2007 Kasım'ında ise Nurten Remzi yönetiminde hazırlanan "Mozaik" dergisi ilk sayısı ile Bulgaristan Türk çocukları için yayın hayatına başlar. Bu dergilerden Ümit, Hilâl ve Mozaik dergileri günümüzde de yayınlarına devam etmektedir. a) Balon

Bulgaristan Türk çocuk dergileri içerisinde nitelikli dergilerden biri "Balon" olmuştur. 1994 yılında ilk sayısı yayımlanan derginin yayını 2004'te sona erer. 10 yıllık başarılı yayın faâliyetinin sona ermesinde derginin kurucusu ve sahibi Kazım Memiş'in vefatı etkili olmuştur. Balon'un Bul. Türk çocuk dergiciliği içerisindeki yerinin doğru tespit edilmesi için Kazım Memiş'in Bul. Türkleri kültür yaşamındaki yerinin iyi bilinmesi gerekir.

Kazım Memiş Sofya Üniversitesi Türkoloji mezunudur. Üniversite sonrasında yaklaşık 30 yıl Türk gazetelerinde çalışmış; 1992-93 yılları arasında ise Bulgaristan Eğitim ve Bilim Bakanlığı'nda görev almıştır. Onun bu etkin yayıncılık hayatı hem Türklerin yayın çalışmalarının içinde olmasını hem de Bulgar eğitim sistemini ve azınlıklara yaklaşımını iyi çözümlemesini sağlamıştır. Bu birikimin bir neticesi olarak da Bulgaristan Türk çocukları için bir dergi yayınlama fikri kendisinde belirmiş; sahibi ve kurucusu olarak Balon dergisini 10 yıl boyunca yayımlamıştır.

Balon çocuk dergisinin kuruluş amacı ve hedefleri kurucusunun dilinden derginin 2. sayısında şu şekilde belirtiliyor:

"İnsan okumakla yükselir! Her çocuk da okumak ve yükselmek ister. Bütün ülkelerin çocukları gibi sizler de anadilinde renkli, resimli çocuk gazeteleri ve dergileri, çocuk kitapları okumak istiyordunuz ama yıllardır sizler bu ülkede bu mutluluktan mahrum bırakıldınız. Günahını bunu size yasaklayanlar çeksin! Şimdi biz, her şeyi göze alarak size bir dergi çıkarmaya başladık. Tek amacımız sizleri güzel, yararlı tutkulara ve davranışlara yöneltmek; özgürlüklere, yüce hizmetlere, iyi yönlere götüren bir yolun yolcusu etmek! Bazı analar, babalar, çocukların anadili okuma ve öğrenme konusunda bir hayli ihmalkar. "Bizim çocuk Türkçe biliyor. Okulda okumasa da olur." diyormuş. Sağ olsunlar ama bu çok yanlış bir düşünce. Evde öğrenilen Türkçe, kulaktan dolma bin iki bin sözcüğü kapsar. Biz, düşüncemizi anlatmaya kalktığımızda bu sözcüklerin yetmediğini fark ederiz ve hemen Bulgarca sözcüklere başvururuz. Bu durumda konuştuğumuz dil ne Türkçe'dir, ne Bulgarca. Bu dili ancak yaşadığımız ortam anlar. Ve bölgemizden uzaklaşınca, karşımızdakine bu dil ile meramımızı anlatamayız. Dahası da var, aile ortamında öğrendiğimiz bu dil ile bilim yapamayız, kuvvetsizdir çünkü. Bize sanat ve edebiyat yapma olanakları da sağlayamaz." diyen Kazım Memiş, Türkçenin önemine vurgu yaparak sözlerini devam ettirir. Kurucusunun sözlerinden de anlaşılacağı gibi "Balon" dergisi Bul. Türk çocuklarının en temel ihtiyacı olan anadili eğitimi ve öğretimi alanındaki büyük boşluğu giderebilme amacıyla yola çıkan bir dergiydi. Bulgaristan genelinde on bin basım rakamını yakalayan dergi aynı zamanda okullarda Bulgaristan Eğitim ve Bilim Bakanlığınca yardımcı ders kitabı olarak kabul edilmiştir. Balon dergisi yayımlandığı yıllarda ilköğretim düzeyindeki Türk çocukları arasında hatırı sayılır bir tanınmışlık oranına ulaşmıştır. 2004'te yayını son bulan derginin bugün son gençlik dönemlerini yaşayan 20-25 yaş arası Bul. Türk gençleri arasındaki bilinirliği de derginin o yıllardaki başarısını ortaya koymaktadır.

17x23 ebatlarında kuşe kağıda basılan derginin, kendine özgü başlığı ve kapağı okuyucuya başarılı bir renk uyumu içerisinde sunulmuştur. Bir çocuk dergisinde bulunması gereken renk çeşitliliği ve uyumu, yazı karakterleri ve boyutları ideal seviyedir. Derginin ilk sayısından bu yana içindekiler kısmı şu şekilde özetlenebilir:

Her bir sayının ortası, iki sayfayı da kapsayacak şekilde ünlülerin posterleri şeklinde tasarlanmış, bu sayfalar ders yılı ya da yılbaşlarında takvim şeklinde okuyucunun istifadesine sunulmuştur. Derginin yıllara ve sayılara göre değişkenlik gösterse de belli konularda odaklanan köşeleri arasında şunlar vardır: "Anadilimiz Türkçe, Türkçem, Türkçe Dersi" köşeleri, tüm sayılarda klâsikleşen ve derginin okuyucuları ile açık iletişim kurulan "Balon Postası" köşesi, okuyuculardan gelen mâni, şiir, bilmece, tekerleme gibi ürünlerin derlendiği ve on yıl içinde yüklü bir birikimin elde edildiği "Sizden Gelenler" köşesi, ve "Hayvanlar Âlemi", " Sağlık Köşesi", "Birlikte Pişirelim" köşesi. Ayrıca derginin muhtelif sayılarında "Dini Bilgiler" köşesi yer almış, burada bazı temel dini bilgiler çocukların seviyesine uygun olarak verilmiştir. Derginin her sayısında mutlaka Türk ve dünya masallarına da yer verilmiş, ağırlıklı olarak öykü ve şiir türleri dergi sayfalarında yer almıştır.

Balon dergisinin her sayısında küçük okuyucularının resimlerine bolca yer verilmiş, dergiye resim, şiir, yazı gönderenlerin eserleri edebî tenkitlerle birlikte yayımlanmıştır. Derginin başarı ile yürüttüğü çalışmalardan bir diğeri şiir ve komposizyon yarışmalarıdır. Bu yarışmalarda çocuklar ödüllendirilmiş, eserleri "Balon" dergisinin sayfalarını süslemiştir.

Balon dergisi on yıllık yayın süresi boyunca elde ettiği birikimi değerlendirerek, çocuk piyesleri ve şiirlerinden yaptığı derlemeleri "Balon Yayınları" kapsamında kitaplaştırmıştır.

Balon, Bulgaristan Türkleri süreli çocuk yayıncılığı içerisinde Türkçe adına iyi niyetlerle kurulmuş ve istikrarlı bir şekilde on yıl boyunca faâliyet göstermiş nitelikli bir çocuk dergisidir. Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatına katkıları yadsınamaz olan bu derginin tüm sayılarının bilimsel bir çalışma kapsamında ele alınması Türk dünyası çocuk edebiyatı araştırmaları için katkı sağlayacaktır.

Balon dergisi Bulgaristan'da Türkçenin yaşatılmasında ve gelişmesinde en etkin yayın politikasına sahip dergidir. Dergide Türk dili ve edebiyatı için ayrılmış, "Türkçemiz, Türkçe Dersi, Dilimize Sahip Çıkalım" köşelerinin yanı sıra okuyucu mektuplarında ve dergi editörünün ilk sayfa yazılarında sürekli anadili bilincinin önemine vurgu yapılmıştır. Her sayıda küçük okurlarının Anadili bilincinin önemini vurguladıkları yazılarını yayımlayan dergi, Bulgaristan Türk edebiyatçılarının ve aydınlarının Türkçe'nin önemini anlattıkları yazılarına da yer vermiştir.

b) Mozaik

2007'de yayın hayatına başlayan Mozaik çocuk dergisi Bulgaristan'daki Türk çocuklarına yönelik en yeni dergi olma özelliğini halen korumaktadır. Şumnu'da faâliyet gösteren Nazım Hikmet Kültür Evi'nin yayın organı olan dergi Nurten Remzi'nin yayın müdürlüğünde hazırlanmaktadır. Bulgaristan Türkleri kültür hayatının günümüzdeki önemli isimlerinden Nurten Remzi aynı zamanda Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatı alanında son yıllarda başarılı çalışmalara imza atmış bir isimdir.

Emekli öğretmen Nurten Remzi, Bulgaristan Şumnu kentinde kurduğu Türk Kültür Evi bünyesinde Türk Halk Müziği, Türk Halk Oyunları, Türkçe kursları açmıştır. Bu dernekte, anadili Türkçe, eğitim dilleri Bulgarca olan Türk çocukları için edebiyat yarışmaları düzenlenmekte ve Türk kültürüne hizmet eden etkinlikler gerçekleştirilmektedir. Kapağındaki "Şumnu Türk Kültür Evi Yayın Organı" tanıtım yazısıyla yayımlanan Mozaik dergisi 2007 yılı Kasım ayında ilk sayısı ile okuyucu karşısına çıkar.

Dergi ilk sayısında okuyucularına, "Merhaba; değerli okuyucular, Bulgaristan çocuk ve gençlerine hitap eden, Türkçe olan ve kültür, sanat ve eğitim konularını işleyen dergimiz artık bir gerçektir." diyerek seslenir ve "Ne Mutlu Türk'üm Diyene." özdeyişi ile bu giriş bitirilir. Dergi, yayıncısı Nurten Remzi'nin kaleminden çıkan bu tanıtım yazısında: "Bulgaristan ve özellikle Deliorman'da yaşayan Türklerin günlük hayatı, yaşam tarzı, bayram ve özel günleri, özellikleri, iç dünyaları, görüş ve düşüncelerini ele alır. Bizim ve dünya tarihini, turistik yerleri ve canlıları tanıtır. İnsan ve toplumların özelliklerini anlatır. Bilim, teknik, matematik, fen spor ve başka konuları içeriğine alır. Böylece sizin çok önemli ihtiyaçlarınızı karşılamak, eksiklerimizi tamamlamak ve Bulgaristan Türkleri değerlerini hatırlamak, hatırlatmak, canlandırmak, incelemek, korumak, yaymak, sevdirmek, bilmeyenlere tanıtmak, bilenlerin bilgilerini artırmak. Bizden farklı olanları küçümsemeden, kırmadan, ezmeden, geçmiş ve çağdaş varlığımızı, soy ve menşeimizi öğrenmek, kendimizi, kişiliğimizi, benliğimizi, namusumuzu, adımızı, şerefimizi korumak amaçlarımızdır. Diğer taraftan Türk çocuk ve gençlere, günlük ve sosyal, maddi ve manevi yaşamla ilgili bilgi vermek, günlük ve özel sözcük, deyim atasözü, bilim terimleri ve çağdaş Türkçemizi öğrenmek, oldukça geliştirmektir. Çünkü Bulgaristan'da ve dünyada geçmiş, dil, gelenek, onur ve gurur, zenginlik ve değerleri olmayan toplum, köksüz ağaç değiliz." diyerek kendi manifestosunu da bu sözler ile beyan etmiştir.

Mozaik çocuk dergisi hâlihazırda Bulgaristan'da yayımda olan iki Türk çocuk dergisinden biridir. Baskı kalitesi Türkiye'deki çocuk dergileri ile aynı seviyededir. 26*35 boyutlarında kuşe kâğıda basılan derginin, Bulgaristan genelinde Varna, Silistre, Rusçuk, Sofya, Dulovo, Razgrad, Kırcaali temsilcilikleri ile dağıtımı yapılmaktadır. Bulgaristan dışında Türkiye, Kosova, Yunanistan, Makedonya, Moldova, Almanya, Azerbaycan, Avustralya, Japonya ve İran'da temsilcileri vardır. 2007 Kasım ayındaki ilk sayısında künyesi şöyledir:

Mozaik: Yazı ve Yayın Müdürü: Nurten Remzi. Dizgi ve Teknik Sorumlusu: Erdinç Eyübov. Yayın Danışmanı: Mihail Dimov. Yazı İşleri ve Hakla İlişkiler: Aksen İsmail. Fotoğraf ve Dağıtım: Erol Halit.

Dergide ilk sayısından bugüne klâsik haline gelen bölümler arasında her sayısında başta Deliorman olmak üzere Bulgaristan genelinde Türklerin yaşamıyla ilgili gerçekleştirilen bilimsel-sanatsal etkinliklerin tanıtımının yapıldığı "Haberler" bölümü, genel Türk tarihi ve Bulgaristan Türkleri tarihinden bilgilerin verildiği "Tarih" bölümü, Genel Türk Edebiyatı ve Bulgaristan Türkleri Edebiyatında önemli kişilerin tanıtıldığı (Yahya Kemal, Dede Korkut, Evliya Çelebi, Can Yücel, Mehmet Fikri, Leman İlyas İzzet vb) "Edebiyat" bölümü, Bulgaristan'da edebiyat yarışmalarında dereceye girmiş veya edebî becerileri olan çocuk ve gençlerin okuyucuyla buluşturulduğu, eserlerine yer verildiği "Genç Kalemler" bölümü, çocukların ilgisini çekecek bir dil ve anlatımla hayvanların anlatıldığı "Hayvanlar" bölümü, yine çocukların bir çocuk dergisinde en çok ilgilendikleri boyamaya yer verilen, oyun tekerlemeleri, bilmece ve bulmacalara ayrılan "Çocukça" bölümü, görsellerle desteklenmiş fıkralara yer verilen "Nasreddin Hoca" sayfası, derginin devamlılığı olan bölümleri arasındadır.

Dergi ilk sayısından itibâren sadece Türkçe olarak yayımlanmaktadır. Sâdece içindekiler bölümü son sayfada hem Türkçe hem de Bulgarca olarak yayımlanmaktadır.

Mozaik çocuk dergisi günümüzde Bulgaristan'da Türk çocukları için büyük bir ihtiyaç olan süreli çocuk yayını faaliyetini kendi imkânları ile doldurmaya çabalayan sayılı yayından biridir. Dergi sayılarında Bulgaristan Türk Edebiyatının klasikleşmiş isimlerinin eserlerine daha fazla yer vererek buradaki edebiyatın gelişimi için de katkıda bulunabilir. Ayrıca derginin Bulgaristan'dan Türkiye'ye göç etmiş, Nevzat Mehmet, Celil Yunus, Şaban M Kalkan, Latif Karagöz vb gibi, Bulgaristan Türk aydınları arasında aynı zamanda çocuklar için de nitelikli eserler veren şahsiyetlerin ilgili eserlerini Bulgaristan Türk çocuklarıyla buluşturmasının, Bulgaristan Türkleri Edebiyatının bütüncül bir yaklaşımla ele alınabilmesi için daha uygun olacağı kanaatindeyiz. Bunun yanında Bulgaristan genelinde edebî becerisi yüksek genç yeteneklerin eserlerine sayfalarında yer vermesi ve Şumnu Türk Kültür Evi aracılığıyla düzenlediği edebiyat yarışmaları ile Mozaik dergisi Bulgaristan Türk çocuk yayıncılığı içindeki yerini almıştır.

c) Hilâl

Hilâl çocuk dergisi "Müslümanlar" dergisinin çocuk ilâvesi olarak 2009 yılında yayın hayatına başlamıştır. Bulgaristan Türk çocuklarına seslenen dini içerikli tek çocuk dergisidir. 12*20 ebatlarında küçük boy olarak kuşe kâğıda basılmaktadır. Bulgaristan Müslümanları Başmüftülüğü himâyesinde yayın hayatına devam etmektedir.

Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatının önemli isimlerinden İsmail A. Çavuşev derginin kurucusu ve editörüdür. Derginin bir yayın kurulu yoktur, tamamen İsmail A Çavuşev'in kişisel çabası ile yayınına devam etmektedir. Çavuşev; Bulgaristan'daki ve Türkiye'deki başarılı Türk çocuk edebiyatçılarına ve eserlerine dergide yer vermektedir. Bu isimler arasında Türkiye'den;

Ömer Seyfettin (Öykü) "İlk Namaz", Ziya Yamaç (Şiir) "Ocak Ayı", Rıfkı Kaymaz (Şiir) "Cami", Bestami Yazgan (Şiir) "Sana Ne", Ahmet Şahin (Öykü) "Kur'an Kursu Öğrencisiydi", Bulgaristan Türkleri Edebiyatından ise: Celil Yunus (Şiir) "Ne Oldu?", Ömer Osman Esendoruk (Şiir) "Ağlatmayın Çocukları" vb. gibi isimlerin de derginin muhtelif sayılarında yukarıdaki eserleriyle yer aldıkları görülmektedir. Bu isimlerin yanında her sayıda İsmail A Çavuşev'in bir çocuk öyküsü dergide yer almıştır. Dergide dini yazılar ağırlıktadır. ("Sevgili Peygamberim" köşesi, "Haydin Kur'anla Arkadaş Olmaya", "Ezan", "Hazret-i Süleyman", "İman ve Önemi" başlıklı yazılar) Bazı dîni eğitim amaçlı yazıların müellif ya da hazırlayanları belirtilmemiştir. Her sayıda mizah sayfasına yer verilmiştir.

Hilal çocuk dergisi ilk sayılarında yarısı Türkçe, yarısı Bulgarca olarak yayınlanmaktaydı ancak sonraları Bulgarca sayfa sayısında azalma olmuştur. Bulgarca olan kısımlar derginin Türkçe kısımlarının çevirisidir.

 

Müslümanlar dergisinin ilâvesi olarak yayımlanan Hilâl çocuk dergisi kategorik olarak dinî ve ahlâki nitelikli bir çocuk dergisidir. İçeriğinde doğrudan Türkçe ve anadili bilincinin geliştirilmesine yönelik yayın bulunmamaktadır. Ancak Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatının önemli ismi İsmail A. Çavuşev'in yönetiminde ve Türkçe yayın yapıyor olması ile Hilâl, günümüzde Bulgaristan'da Türkçe yayı mücâdelesi veren sayılı dergi arasında yer almaktadır.

d) Ümit

1995'ten itibâren yayında olan Ümit dergisi, önceleri "aylık eğitim ve kültür" dergisi olarak çıkmaya başladı. İlk yıllarda yazı kurulunda İsmail Cambazov, Kazım Memişev, Yusuf Kerimov, Ahmet Tımışev, İsmail A. Çavuşev, Cengiz Hakov, Sabri Alagöz ve Haşim Akif vb. gibi önemli Bul. Türk aydınları görev almışlardır. Ancak dergi 2001'de "aylık âile, kültür ve çocuk" dergisi olarak yayınına devam etmiştir. Ümit, yayın hayatına başladığından bu yana eğitimci yönü ağır basan bir dergi olmuştur. İlk olarak Balkanlar Eğitim ve Kültür Vakfının yayın organı olarak yayına başlayan Ümit, günümüzde Zaman Bulgaristan'ın kardeş yayın organı olarak yayınlarını sürdürmektedir. Baskı kalitesi ve içeriği ile Bulgaristan'daki en ciddi dergiler arasındadır.

Dergi 2001 yılına Türkçe-Bulgarca olarak girmiş, bu sayede hem okuyucu kitlesi genişlemiş, hem de Bulgar okuyucular dergiye ilgi göstermeye başlamıştır. Derginin okuyucu kitlesi genellikle çocuk ve gençlerden oluşmaktadır. Derginin klâsikleşen "Türkçe-Edebiyat" bölümünde Türkçe öğretmenlerine kaynak olacak nitelikte yazılara yer verildiği, editörünün dilinden derginin 15. yılı özel sayısında belirtilmiştir. Bulgaristan'da öğrenciler arası ilk Türk Dili Yarışmasının, Ümit Dergisi'nin sponsorluğuyla, Şumen'de düzenlendiği de yine bu yazıda belirtilmektedir. Derginin Türkçe konusundaki diğer işlevleri arasında: Her sayının "Sayımızın Okulu" köşesinde bölge okullarını tanıtıp buradaki Türkçe dersleri hakkında bilgiler vermesi, "Sizden Gelenler" köşesinde çocukların Türkçe eserlerinin çıkması, düzenlediği yarışmalarla Türkçe eser vermenin özendirilmesi sayılabilir.

C)Sonuç

Mevcut dergilerde genel olmamakla birlikte redakte sorunu görülebilmektedir. Türkçe'nin azınlık dili olarak yaşadığı bir ülkede, kısıtlı imkânlar ile yayımlanmaya çalışılan bu dergilerde Türk dili uzmanları ile çalışılması güçleşmektedir. Bu durum dergilerde bâriz dil ve anlatım eksiklerine neden olmaktadır.

"Piyoner" ve "Balon" dergileri dışındaki dergiler yayın içerikleri itibariyle Türkiye'deki çocuk dergileriyle birçok bakımdan benzerlik taşımaktadır. Biçim ve içerik Türkiye'deki çocuk dergileri ile örtüşmektedir. Tarih-Edebiyat-Hayvanlar Alemi, Oyun Köşesi bölümleri ortak bölümler olarak yer alır. Yine dergi arka kapaklarının veya orta sayfalarının Türk "yıldızlarının" posterleriyle süslenmesi Balon'dan bu yana bir gelenek hâlini almıştır.

Bu dergilerin birçoğunda tarih, edebiyat, kültür köşelerinde yer alan yazıların yazarsız ya da hazırlayan adı belirtilmeden yayımlanması da araştırmalarımız sırasında karşılaştığımız durumlardan biridir.

"Piyoner" ve "Balon"da ekseriyetle Bulgaristan Türk Edebiyatının temsilcilerine ve eserlerine öncelik verilirken son dönemdeki çocuk dergileri Bulgaristan Türk çocuk edebiyatçılarına olması gereken ilgiyi göstermemektedirler. Biz bu durumu, Bulgaristan'da yaşayan Türk Çocuk Edebiyatının geleceği noktasında endişe verici bulmaktayız. Çünkü geçmişten günümüze çocuk yayınları Bulgaristan Türk çocuk edebiyatçılarının eserlerinin yayımladıkları ve neredeyse yetiştikleri yerler olmuştur.

Bulgaristan Türk çocuk dergileri, Türkçe'nin seçmeli dil olarak yer aldığı eğitim sistemi içinde, Türkçe ders kitaplarının temin edilemediği bir ortamda âdeta ders kitabı olarak işlev görmüş, yıllarca Türkçe derslerinin yegâne yardımcı yayınları olmuşlardır. Bu dergiler arasında Bulgar Eğitim Bakanlığı tarafından onay alarak resmen yardımcı ders aracı olarak kabul edilenler de olmuştur.

Bu dergiler bünyelerindeki "çocuk kulüpleri" aracılığıyla, her sayısında minik kalemlerin eserlerine yer vermiş, bu genç yeteneklerin edebî becerilerinin pekiştirilmesine yardımcı olmuştur. Bulgaristan' ın her köşesinden bu dergilere eserlerini gönderen ilköğretim ve ortaöğretim çağındaki öğrencilerin içinde başarılı bulunanlar düzenlenen yarışmalarla ödüllendirilmiş, bu etkinlikler anadili Türkçe olan ancak baştan sona Bulgar dili ile eğitim alan Türk çocukları arasında Türkçe'ye yönelimi kısmen de olsa artırmıştır.

 Bulgaristan Türk çocuk dergilerinin istisnâsız tamamının İstanbul Türkçesi ile yayın yapmaları, Rumeli ağızları ile konuşan Bulgaristan Türk çocuklarına Genel Türk Edebiyatının da kapılarını açmıştır. Aynı zamanda dergilerin bu dil politikası anavatan Türkiye'deki yazılı ve görsel basın yayın faâliyetlerinin tâkibini kolaylaştıran bir etken olmuştur.

Bu dergilerin kültür-sanat sayfalarında Türk Dünyası Ortak Kültür alanına âit eserlere ve şahıslara yer verilmesi Bulgaristan Türk varlığının kendisinin Türk Dünyasının bir parçası olduğunun ortaya konulmasında yararlı olmuştur. Dergilerin birçoğunda Keloğlan, Nasreddin Hoca gibi ortak fügürlerin yer alması bu duruma güzel örnektir.

Son yıllarda azalsa da Bulgaristan Çocuk edebiyatçılarına sayfalarında yer vermeleri ile Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatının yeşerdiği yerler süreli çocuk yayınları olmuşlardır. Piyoner'den günümüze birçok şâir ve yazarın antolojilerde yer alan eserleri bu süreli çocuk yayınlarından derlenmiştir. Bu süreli yayınlar içinde çocuk dergilerinin sayfalarında yer verdikleri şiirler ve öyküler belli bir yekûn oluşturmuş ve araştırmacılarının ilgisini beklemektedir. Nitekim Balon dergisinde yayınlanan öykü, şiir ve çocuk piyeslerinin, yine Balon dergisi yayınları tarafından ayrı ayrı kitaplar hâlinde basılmış olması bu durumun güzel bir örneğidir.

 Atıf AKGÜN

Milli Eğitim Bakanlığı

Kaynaklar

ACAROĞLU, M. Türker, Bulgaristan Türkleri I-II, IQ Kültür-Sanat Yayıncılık, İstanbul 2007

ALAGÖZ, Gülistan, "Mümeyyiz'dan Miço'ya Çocuk Dergileri" İstanbul Üniversitesi, 

ATAKAN Akif, Balkanların Sesi, s.35, Rodopi-Kırcaali Basım Evi, Kırcaali 2002.

BALON Dergisi, 1994-2004, Sayı: 1, 28, 34, 35, 50, 51, 52, 53, 57, 64, 66.

HİLÂL Dergisi 2009-2010, Sayı:1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8.

KARAGÖZ Adem Ruhi, Bulgaristan Türk Basını 1879-1949, İstanbul 1945

MOZAİK Dergisi, 2007-2010, Sayı: 1, 7, 13, 14, 21, 22, 23, 24, 25, 26.

PİYONER dergisi, 1959-1960, Sayı: 1, 3, 9,10.

ŞİMŞİR Bilal N., Bulgaristan Türkleri, Bilgi Yayınevi, Ankara 2009

ÜMİT Dergisi 1995-2010, Sayı: 1, 6, 9, 14, 15, 119-153.

YALÇIN Alemdar ve AYTAŞ Gıyasettin, Çocuk Edebiyatı, Akçağ Yay., Ankara 2008.

YENİSOY Hayriye Süleymanoğlu, Bulgaristan Türk Çocuk Edebiyatından Örnekler, TC. Kültür Bakanlığı Yay., Ankara 2002.

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...