Türkçenin Yabancılara Öğretiminde Ulaçların Düzeylere Göre İncelenmesi

Ülkemizde yabancı dil öğrenmek denilince genellikle yabancı ülkelerin insanlarının dillerini öğrenmeyi anlarız. Oysa pek çok yabancı da Türkçeyi çeşitli amaçlarla öğrenmekte. Kaşgarlı Mahmut tarafından XI. yüzyılda Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazılmış olan Divaan-ı Lugaatit Türk'ten bu yana yabancılara Türkçe öğretmeyi hedefleyen bir çok çalışma yapıldı. Sadece biz yabancı dilleri öğrenmeye çalışmıyoruz. Yabancılar da Türkçeyi öğrenmeye çalışıyor. Türkiye Türkçesi yeryüzünde yaklaşık 100 milyon kişi tarafından konuşulmakta. Bu yönüyle Türkçe; Çince, İngilizce, İspanyolca, Rusça, Fransızca, Portekizce gibi dillerden sonra dünyada en çok konuşulan dillerden biridir. Türkçenin öğretimi pek çok açıdan önem taşımaktadır. Özellikle büyük bir tarihi ve kültürel mirasa sahip olması ve stratejik ve jeopolitik durumu sebebiyle Doğu kültürüyle Batı kültürü arasında bir geçiş noktası olan Türkiye'nin uluslararası alanda tanınması ve savunduğu tezleri daha iyi anlatması için Türkçenin yabancılara öğretimi daha da önem kazanmaktadır. Türkiye'nin dünyayla entegrasyonu, Türk insanının dünya dillerini öğrenmesi kadar yabancıların da Türk dilini öğrenmesiyle sağlanacaktır. Yakın bir gelecekte Avrupa Birliği üyesi olmaya hazırlanan Türkiye için Türkçenin yabancılara öğretiminin bir devlet politikası olarak benimsenmesi büyük önem taşımaktadır.

Bu tez çalışması, 14 yılı aşkın süredir çalışmakta olduğum Ankara Üniversitesi TÖMER Türkçe ve Yabancı Dil Araştırma Uygulama ve Dil Öğretim Merkezi'nde yabancılara Türkçe öğretirken edindiğim tecrübeler sonucunda, hem bu konuda çalışanlara ışık tutabilmek, hem de yabancılara Türkçe öğretimi alanında ulaçlar konusunda yapılmış çalışmaların sınırlı sayıda olması nedeniyle bu alana bir katkıda bulunabilmek amacıyla hazırlanmıştır.

GİRİŞ

Yabancılara Türkçe öğretiminde dilbilgisi kurallarının hangi teknik ve yaklaşımlar doğrultusunda öğretileceği konusu her zaman tartışılagelmiştir. Türkçenin dilbilgisel yapısının ve bu yapı içerisinde yer alan ulaçların nasıl öğretilmesi gerektiği, hangi ulaçların hangi düzeyde öğretileceği konusu da önem taşımaktadır. Ulaçların öğretiminin, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi çerçevesinde bakıldığında çok az sayıda bilimsel çalışmada ele alındığını saptadım. Ulaçları kapsayan çalışmalar daha çok anadili kullanıcılarına yönelik hazırlanmış çalışmalar olup bunların da pek çoğu geleneksel dilbilgisi bakış açısıyla hazırlanmıştı.

Bu tezi hazırlarken kaynak kitap olarak incelediğim kitaplarda ise genellikle kullanımı yaygın olan tüm ulaçlara yer verilmediğini ve yer verildiğindede pek çok işlevin ele alınmadığını gördüm. Ayrıca ele alınan ulaçların sınıflandırılması yapılırken bir gruba dahil edilmiş bir ulacın başka bir kullanımda anlamsal yönden farklı bir anlama bürünmüş olmasının da dikkate alınmadığını belirteyim. İncelediğim eserlerde gözüme çarpan bir diğer husus da ulaçlar ele alınırken biçimsel özelliklere göre değerlendirilip bir kaçı dışında işlevsel ve kullanımsal özelliklere fazla önem verilmemiş olmasıdır. Zaten bu konuda yapılmış olan çalışmalarda ulaçlar genellikle anadili kullanıcılarına yönelik ele alınmış olup ulaçların yabancılara öğretimi konusuna değinilmemektedir. Türkçenin Anadili olarak öğretimi ile Yabancı Dil olarak öğretimi ise kuşkusuz farklı yaklaşımlar gerektirir.

Tüm bu görüşler ışığında bu tezi hazırlarken yola çıkış noktam Ankara Üniversitesi Türkçe ve Yabancı Dil Araştırma ve Uygulama Merkezi (TÖMER)'nde yabancılara Türkçe öğretmek üzere hazırlanmış olan HİTİT kitabını ulaçların öğretimi yönünden incelemek olmuştur. Bu tezde HİTİT kitabı esas alınarak TÖMER'de öğretilen ulaçlar ele alınmıştır. Ders kitabında ele alınan ulaçların düzeye uygunluğu, verilen örneklerin ve alıştırmaların işlevselliği, seçilen metinlerin çeşitli açılardan ulaç öğretimine uygunluğu incelenmiştir. Çalışma kitabındaki metinler ve alıştırmalar seçimlik olduğu için inceleme dışında tutulmuştur.

Bu tez çalışmasında ulaçların biçimsel özelliklerinden çok, işlevsel özellikleri üzerinde durulacaktır. Bununla amaçlanan; verilmiş olan örneklerde işlevler ve kullanımlar ön planda tutularak öğrencinin anlamasını kolaylaştırmaktır. Bu tezde özellikle amaçladığım bu bakış açısı doğrultusunda ulaçların Türkçe öğretimindeki yerini incelemektir.

Yabancılara Türkçe öğretirken sıklıkla karşılaşılan sorunlardan biri de böyle eklemeli bir dilsel sisteme alışık olmayan yabancıların Türkçenin bu sistemine uyum sağlayamaması ve bu sistemi kavrayamamasıdır. Ulaçlar da bu sistem içinde önemli bir yer tutmaktadır. Pek çok dilde karşılığı olmayan ya da başka şekillerde ifade edilen bu dilbilgisi yapılarının yabancılara öğretiminde zaman zaman zorluklarla karşılaşılmakta olup bu tezde bu sorunlara kimi zaman karşılaştırmalara yer verilerek çözüm aranacaktır.

Şunu açıkça ifade edeyim ki anadili konuşucusunun farkına varmadığı pek çok şeyi yabancı dil olarak öğrenen kişi fark etmektedir. Anadili konuşucusunun; hayatının hatırlamadığı bir döneminde hiçbir zorlukla karşılaşmaksızın ve sorgulamaksızın alıp kabul ettiği, farkına bile varmadığı kullanımlar yabancının sıklıkla dikkatini çeker ve kendi anadili ile karşılaştırır ve ister istemez sorgulama süzgecinden geçirir. Bu karşılaştırma ve sorgulama sürecinde ise öğrencilerin sorduğu sorular, kendisine bu yabancı dili öğreten öğretmene hem yıllardır konuştuğu anadili hakkında hiç de farkında olmadığı pek çok şeyi öğretir hem de onu şaşırtabilir.

Burada söz edilen bazı ayrıntılar, karşılaşılabilecek sorunları öngörme ve sorunları giderme amacı taşımaktadır. Burada basitten karmaşığa doğru bir yol izlenmeye çalışılmış, Ankara Üniversitesi TÖMER'de kullanılan ders kitabı esas alınarak açıklamalar yapılmıştır. Kimi zaman kitabın eleştirisine de yer verilmiştir. Ayrıca yabancılara Türkçe öğretimi için yazılan bazı kitaplarda sıkça yapıldığı gibi çeviriye, özellikle de anadile ya da öğrencinin bildiği dillerden birine yapılan çeviri ya da karşılaştırmaya HİTİT kitabında yer verilmemiştir. Zaten hiçbir dildeki dilbilgisi kurallarının diğer bir dildeki dilbilgisi kurallarıyla birebir örtüşmesi beklenmemelidir. Diller arasında benzeşen yanlar olabileceği gibi benzeşmeyen yanlar da bulunur. Bazı anlatımların başka dillerde karşılığı bulunmayabilir. Ulaçların öğretiminde de - ki Türkçe bu konuda çok zengin bir dildir ve bu zenginlik Türkçe öğrenen yabancıları şaşırtmaktadır- Türkçeyi öğrenen yabancıların karşılaştığı zorlukların başında, öğrenilen bazı dilbilgisi kurallarının anadilinde karşılığının olmaması ya da anadiliyle birebir örtüşmemesi gelmektedir. Bu tez çalışmasında da öğretilen dilbilgisi kurallarının başka dillerle karşılaştırılmasına ya da başka dillere çevirisine yer verilmemiştir. "Türkçeyi Türkçe olarak öğretme ilkesi" esas alınmıştır.

Türkçenin yabancılara öğretiminde tüm ulaç eklerinin tüm işlevlerinin verilmesi elbette olumlu sonuç vermeyecektir. Ama bu işlevler konusunda öğretmenin bilgilendirilmiş olmasının olumlu sonuç alınmasına katkıda bulunacağı kanaatini taşıyorum. Bu tezde ulaçların nasıl örneklendirileceği yanında öğreticiye yönelik bilgilere de yer verilmiştir. Hangi bilginin öğrenciye verileceği, hangi bilginin öğretmene yönelik olduğu yolunda her hangi bir sınırlama yapılmamıştır. Bu konuda seçim; öğrencilerin düzeyi ve kapasitesi göz önünde tutularak sınıfın durumuna göre uygulanması, öğretmenin kararına bırakılmıştır.

Bu tezde Giriş bölümünden sonra 1. bölümde Türkçenin dilbilgisel özelliklerine, ulaçların tanımı ve sınıflandırılmasına değinilmiş; 2. bölümde Ankara Üniversitesi TÖMER'deki dil öğretimi hakkında bilgi verilerek HİTİT ders kitabının tanıtımı yapılmış, 3. bölümde Temel, Orta ve Yüksek düzeyde ulaç öğretimi ele alınmış; 4. bölümde HİTİT kitabında ele alınmayan ulaçlara değinildikten sonra 5. bölümde ise HİTİT kitabı ulaçlar yönünden genel olarak değerlendirilmiştir.

Devamını okumak için tıklayınız...

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...