Kelime Öğretimi

      Kelime bilgisi, bir dilin öğrenilmesinde en önemli öğelerden biridir, çünkü kelime hazmesinin dilin kullanılmasında, yazılıp- konuşulmasında ne kadar önemli olduğu tartışılmayacak bir gerçektir. Kelimeler, matematikte problem çözmede önemli bir yer teşkil eden formüller gibidir. Formülsüz, matematiksel problemlerin çözülmesi mümkün olmadığı gibi, yeteri kadar kelime bilgisine sahip olmayan  bireylerin bir dili etkili bir biçimde kullanması, konuşması da o nisbette güçtür.

      Kelime öğretiminde esas olan, hedef kelimenin en kısa zamanda, en etkili ve en anlamlı bir biçimde öğrenciye sunulmasıdır. Burada hedef kelime olarak kastedilen kavram, öğrencinin seviyesine uygun bir konuşmayı anlayabilmesi ve meramını ifade edebilmesi için ihtiyaç duyacağı kelimedir.

      Kelime öğretiminde esas hedef, öğrencinin seviyesine uygun ve onun ihtiyaç duyduğu kelime ya da kelimeler olduğuna göre; öğretmen, öğrenciye gerekli olabilecek kelimeleri seviye seviye tespit edip çalışmalarını bu kelimelerin öğretilmesi adına planlamalıdır.

      Kelime öğretimi sırasında öğretmen, aşağıda belirtilen hususları göz ardı etmemelidir.

  1. Her öğrencinin,  yeni öğrendikleri kelimeleri yazabilecekleri bir sözlük defterlerinin olması istenmelidir.
  2. Öğrencilere sözlük aldırma ve sözlük kullanma alışkanlığını kazandırılmalıdır.
  3. Öğretilen kelimelere, öncelikle günlük hayatta kullanılan kelimelerden başlanmalıdır. Günlük hayatta pek kullanılmayan kelimelerle öğrencileri –özellikle küçük sınıfları- fazla meşgul etmemelidir. Şayet, okuma parçalarında bu tür kelimeler varsa, üzerinde fazla durulmamalı ve sınavlarda bu tür kelimelerden sorular sorulmamalıdır.
  4. Öğretilecek kelimelerin anlamları, sözle ifade edilemiyorsa jest ve mimiklerle bu kelimeleri anlatılmaya çalışılmalıdır. Kelime bir varlığı ifade ediyorsa onun kendisini veya resmini gösterme yoluna gidilmelidir.
  5. Şayet öğretilecek kelime bir iş, hareket veya oluşu karşılıyorsa bu fiil yapılmalı veya açıklanmalıdır. Mesela; “oturmak” fiili öğretilirken sandalyeye oturulmalı, “ağlamak” fiili öğretilirken ağlıyormuş gibi yapılmalı, “açmak” fiili öğretilirken bir kitap veya sınıfın kapısı açılmalıdır. Soyut bir kelime öğretiliyorsa tarif ve tasvir yoluyla açıklama yapılmalıdır.
  6. Bir kelime öğretilirken, varsa zıt anlamıyla beraber öğretilmelidir. Bu şekilde kelimelerin anlamı  daha kolay    kavranmakta ve daha kolay hatırlanmaktadır. Orta ve yüksek seviyelerde ise kelimeleri eş anlamlarıyla açıklayarak vermeye çalışılmalıdır.
  7. Öğrencilere, kelimenin anlamı zaruriyet olmadıkça öğrencinin ana dilinde verilmemelidir. Bunun yerine, kelimeyi Türkçe açıklama ve öğrencinin anlaması sağlanma yolu tercih edilmelidir. Buna bağlı olarak öğrencilere Türkçe–Türkçe sözlük kullandırılmalı; imtihanlarda sorulan kelime ve deyimlerin açıklaması Türkçe istenmeli.
  8. Üst sınıflarda kelimenin anlamı öğrencilere cümle içindeki kullanımına bakarak  sezdirilmeye çalışılmalıdır, her kelime için sözlüğe bakmaya gerek olmadığı, metnin gelişinden kelime anlamının çıkarılabileceği izah edilmelidir.
  9. Üst sınıflarda öğretilecek kelime, birleşik ya da türemiş bir kelime ise tahlil edilmeli, o kökten başka kelimeler türetilmelidir.
  10. Öğretilen bir kelimenin unutulmaması ve günlük konuşmalarda kullanılması devamlılığa bağlıdır. Bir kelimenin şuurlu olarak kelime dağarcığına yerleştirilmesi aralıklı ve uygun zamanlarda yapılacak tekrarlarla mümkün olacaktır. Bunun için sonraki derslerde daha önce öğretilen kelimeleri hatırlatma, tekrar etme çalışmaları yapılmalıdır.
  11. Öğrencilere öğretilen kelimeler, bazen ek çalışmalar yapılmadığından sadece belleklerde kalmakta ve konuşma anlamında gün yüzüne çıkmamaktadır. Dil eğitimlerinde amaç, kelime öğretmekle birlikte, bir taraftan da öğretilen kelimelerin kullanılmasını sağlamaktır.  Öğretilen kelimelerin kullanılması ve aktif hale gelmesi için,
  1. Öğrencilere devamlı kitap okutulmalı, okutulan kitaplar takip edilmeli ve bu iş öğrenciler nezdinde bir  yarış haline getirilmelidir.
  2. İmkanlar ölçüsünde dil gelişimlerini sağlayıcı Türkçe bulmacalar çözdürülmelidir.
  3. Yeni öğrettiğimiz 15-20 kelime verilerek sözlü ya da yazılı kompozisyon çalışması yaptırılabilir.
  4. Öğrencilerle her zaman ve her yerde Türkçe konuşulmalı, diğer öğretmenlerle ve kendi aralarında Türkçe konuşmaları için telkinlerde bulunulmalıdır.

12.   Okuma parçaları okunurken telaffuz ve tonlamaya dikkat edilmelidir. Öğrencilerin yaptığı hataları tatlı bir dille, öğrencinin cesaretini kırmadan ve onu incitmeden anında düzeltmek gerekir. Ama her hatanın düzeltilmesinin öğrencinin cesaretini kırabileceği de göz ardı edilmemeli, çok önemli hataların düzeltilmesine öncelik verilmelidir.

Kelime öğretiminde esas olan, hedef kelimenin en kısa zamanda, en etkili ve en anlamlı bir biçimde öğrenciye sunulması olduğundan, bu hedefin gerçekleşmesi için kullanılan yöntem ve teknikler önem kazanmıştır. Bu yüzden, kelime öğretiminde kullanılacak yöntem ve teknikler tektik edilmeli ve amaca hizmet edip etmeyeceği dikkate alınmalıdır.

Aşağıda, kelime öğretimlerinde kullanılabilecek yöntem ve teknikler yazılmıştır. Bu yöntemlerin hepsinin her öğretmen tarafından kullanılması mümkün olmayacağından, yöntemlerden en uygun olanlarının seçilip kullanılması daha faydalı olacaktır.

A- Kelimelerin sunumu

1. Resimleri kullanarak anahtar kelimeleri tanıtma

Öğretmenin,  konuyla ilgili  resimleri kullanarak kelimeleri tanıtması esasına dayanır. Sözgelimi, anlatılacak konunun meslekler olduğunu düşünelim. Öğretmen, meslekler konusunu anlatmadan önce bu konuyla ilgili resimler ve flaş kartlar bulur. Öğrencilere meslekleri, adlarını söyleyerek teker teker anlatır. Mesleklerin tanıtımından sonra öğrencilere, bu hangi meslek? Bu mesleğin adı nedir? Türünden surular sorarak, öğrencilerin bu meslekleri öğrenip öğrenmedikleri tespit edilir.

2. Sen kelimeyi söyle. Öğrenci de resme bakarak söylenen kelimenin altındaki rakamı söylesin.

Birinci maddedeki  aktivitenin pekiştirilmesi maksadıyla yapılan bir başka aktivitedir. Öğretmen, önceden belirlediği flaş kartları, öğrencilerin rakamları görebileceği bir şekilde numaralandırır. Bu flaş kartları sırayla bir panoya yerleştirir. Daha sonra panoya yerleştirdiği bu resimlerden herhangi birinin adını söyler. Öğrenciler ise, adını işittikleri kelimenin resmini panodan bulup, bu resmin altında olan rakamı öğretmene söylerler. Bu yolla öğretmen, öğrencilerden kaçının adı söylenen kelimenin resmini bulup bulamadıklarını görecektir.

Bkz.Şekil 1

1                   2               3         4

3. Öğretmen resimde yer alan numarayı söyler. Öğrenci de numaraya bakarak kelimeyi syler.

Yukarıdaki yöntemin uygulanış olarak tersidir. Öğretmen, resimlerin altındaki numarayı söylerken, öğrencilerden resimde yer alan kelimeyi ifade etmelerini ve adını söylemelerini ister. Sözgelimi, öğretmen yukarıda verilen resimlerden bisikleti seçerek bisikletin sağ alt köşesinde bulunan 3 rakamını söyler. Öğrenciler de 3 numaralı resmi bulup yani bisikleti bulup adını ifade ederler. Böylece, resimler yoluyla kelimelerin tekrarı yapılmış olur.

Teker teker resimleri göster. Öğrenciden, gösterdiğiniz resmi ifade etmesini isteyiniz.

Bu aşamada öğretmen, ilk üç aktivitenin amacına ne denli ulaşıp ulaşmadığını kontrol eder. Öğretmen, öğrencilere, elindeki resimleri sırayla göstererek bu resimlerin adını ifade etmelerini ister. Yukarıda ifade edilen bu aktiviteler, resimlerle ifade edilmiş her türlü kavramın öğretilmesinde kullanılabilir.

B- Kelimelerin pratiğinin yapılması

Bu bölümde, öğrencilere daha önce öğretilen kelimeleri tekrar etmek ve pekiştirmek maksadıyla yapılabilecek etkinlikler yazılmıştır.

Jest ve mimikler yoluyla resmi anlattırma:

Öğretmen, öğrencilerden birine, elindeki resimlerden birini gösterir. Öğrenciden, bu resmi arkadaşlarına vücut diliyle yani jest ve mimikleriyle anlatmasını söyler. Öğrenci, arkadaşlarına resimdeki kelimeyi hareketlerle konuşmadan anlatır. Bu etkinlik, öğrencilerin kelimeyi bulmasıyla sona erer ve aynı şekilde devam ettirilebilir.

Bilen oturur:

Öğretmen elindeki resim sayısınca öğrenciyi ayağa ya da tahtaya kaldırır. ( Burada ayağa kaldırmak vaktin kullanılması açısından daha uygundur.) Bu öğrencilere elindeki resimleri dağıtır. Bu resimler, öğrencilerin daha önce öğrenmiş olduğu kelimelerle ilgili resimlerdir. Daha sonra öğrencilerden, ellerindeki resimlerin adını söylemelerini ister. Resmi doğru şekilde tanımlayan öğrenci oturur. Bilemeyen öğrenciye diğer öğrenciler yardım eder. Böylece, öğrencilere daha önce öğretilmiş kelimelerin tekrarı yapılmış olur.

Topu al cevabı ver:

Sınıftaki öğrencileri etkin kılma adına yapılabilecek uygulamalardan biridir. Öğretmen, derse konu olan kelimelerden birisini söyleyerek herhangi bir öğrenciye küçük bir top atar. (Top atılacak öğrenci, sınıfta dersten kopmak üzere olan öğrencilerden biri olabilir.) Topu alan öğrenci, kelimenin anlamını söyleyip bir başka kelime söyledikten sonra topu bir başka öğrenciye atar. Bu aktivite, öğretmenin insiyatifinde 5 dakikayı geçmemek üzere planlanmalıdır. Sınıf içinde gürültüye sebep olabilecek bir etkinlik olduğundan dolayı öğretmenin kontrolü oldukça önemlidir.

Evet-Hayır:

Öğretmen, elindeki resimlerden herhangi birisini seçtiği bir öğrenciye verir. Diğer öğrenciler, cevabı evet ya da hayır olabilecek sorular sorarak resmi bulmaya çalışırlar. Öğrencilerin soru sorma yönünü geliştirdiği için önemlidir.

Sözgelimi, “Meslek midir?”, “Büroda mı çalışır?” türünden sorular yoluyla öğrenciler, arkadaşlarının elindeki resmi bulmaya çalışır.

Resim-kelime eşleştirmesi:

Öğretmen, elindeki resimleri ve bu resimlerin isimlerini karışık bir şekilde panoya yerleştir. Öğrencilerden, her resmin karşısına, bu resme ait kelimeyi yerleştirmelerini ister.

Resim çizdirme:

Öğrencilere, öğretilen kelimelerden uygun olanlarının resimleri çizdirilir. Bunun için öğrencilere önceden hazırlanan kağıtlar dağıtılır. Bu kağıtlara, isimleri belirtilen kelimelerin resmi çizdirilir. Daha sonra çizilen resimlerle kağıtlarda belirtilen kelimelerin ne kadar benzerlik taşıdığı kontrol edilir ve öğrencilerle çizdikleri bu çizimler hakkında konuşulur. Bkz. Şekil...

  

Uyumak                doktor                       at                        ağlamak

Orman                    üzüm                     elma                     domates

Kedi                     defter                     gömlek                     gemi

C-Takip edilebilecek aktiviteler

Göster ve sor:

Öğretmen, öğrencilere öğrettiği kelimelerden birinin resmini çok kısa bir süreyle öğrencilere gösterir. Ardından resmin ilgili olduğu kelime hakkında, bu resimdeki varlık hangisidir? Resimdeki varlığı tanıdınız mı? Türünden sorular sorar. Öğrencilerin verdikleri cevapla resimdeki nesnenin ne kadar örtüştüğü gözlenir. Ardından resim, daha uzun süreyle öğrencilere gösterilir. Öğrenciler, böylelikle resimdeki nesneyle kendilerinin vermiş oldukları cevapları karşılaştırırlar.

Bak ve yaz:

Öğretmen, öğrencilere öğretilen kelimelerin resimlerini sırayla gösterir. Öğrencilerden, gördükleri bu resimlerin isimlerini yazmalarını ister. Öğrenciler, kendilerine dağıtılan kağıtlara resimlerde gördükleri kavramların isimlerini yazarlar. Daha sonra, her öğrenci yanındaki arkadaşıyla kağıdını değiştirir. Öğretmen, resimlerle ilgili yazmaları gereken kavramların isimlerini sırayla okur. Bu aşamada öğrenciler kağıtlarındaki cevaplara bakarak kaçını doğru kaçını yanlış yazdıklarını kontrol ederler.

Bu etkinlikte amaç, öğrencinin gördüğü resmin adını doğru yazmasını sağlamaktır. Böyle bir aktivite için aşağıda yer alan çalışma tavsiye edilir. Bkz. Şekil....

Şekil.....

Resimde gördüğünüzü aşağıdaki boşluklara yazınız.

  

    

Dinle ve numarasını yaz:

Yukarıdaki etkinliğin farklı bir uygulanışıdır. Bu etkinlik için numaralı resimlere ihtiyaç vardır. Numaralı resimler yoksa, öğretmen resimlerin bir köşesine numaralar yazarak resimleri numaralandırabilir. Öğretmen, elindeki resimleri öğrencilerin görebileceği şekilde panolara yerleştirir. Daha sonra karışık bir şekilde panoda yer alan resimlerin isimlerini söyler. Öğrenciler, adı söylenen resmi panodan bulup resmin altında yazılı olan numarayı yazarlar. Daha sonra öğrenciler ellerindeki kağıtları yanlarındaki arkadaşlarıyla değiştirirler. Öğretmen, öğrencilerin yazmaları gereken numaraları okurken, öğrenciler de kağıtlarındaki cevapları kontrol ederler. Öğrenciler, daha sonra kendi kağıtlarını alıp verdikleri cevaplardaki doğruluk yanlışlık durumunu kontrol ederler.

2. ve 3. etkinlikte öğretmenler öğrencilerin cevapları doğru kontrol edip etmeme riskiyle karşılaşabilirler. Öğretmen, böyle bir etkinlik öncesi öğrencilerini motive edip, bu yaptıklarının bir sınav olmadığını ifade etmelidir. Bu etkinliğin amacını, öğrencilerinin öğrenmiş oldukları bilgileri kontrol etmelerini sağlamaktır şeklinde açıklamalıdır.

3 numaralı etkinlik için aşağıdaki tablo kullanılabilir. Bkz. Şekil.....

Tekerleme yöntemi:

Kelime öğretiminde kullanılabilecek etkin yöntemlerden biridir. Burada amaç, öğrencilerin öğrenmede ve telaffuzunda zorlandıkları kelimeleri, öğrencileri eğlendirerek öğretmektir. Öğretmen, hedef kelime olarak belirlediği kelimelerin geçtiği tekerlemeler belirleyerek bunu öğrencilere ezberletir. Böylelikle, öğrenciler söyleyişinde zorlandıkları kelimeleri doğru bir biçimde söylemeyi öğreneceklerdir. Bu aktivitede esas amaç, öğrencilerin kelimeleri doğru bir şekilde telaffuzunu yapmalarını sağlamaktır. Kelimenin anlamını öğrenmek, telaffuzdan sonra gelir.

Şekil...........

Adı söylenen resmin numarasını aşağıdaki boşluklara yazınız.        Adı soyadı:.........................................

Doğru-yanlış / Evet- Hayır

Uygulanış olarak 3 ve 4 numaralı etkinliğe benzer. Öğretmen, panoda yer alan resimlerin adıyla birlikte numarasını söyler. Öğrenci, öğretmenin yaptığı eşleştirmeyi kendisine göre doğru-yanlış ya da evet-hayır cevabıyla değerlendirip elindeki kağıda yazar. Sözgelimi öğretmen, “1 numaralı resimde bir öğretmen vardır.” , “2 numaralı resimde bir marangoz vardır.” şeklinde cümlelerle resimler hakkında doğru ya da yanlış bilgilendirmelerde bulunur. Öğrenciler de  bu bilgilerin ışığında, öğretmenin söylediklerini doğru-yanlış; evet-hayır cevaplarıyla değerlendirirler.

Bu etkinliğin uygulaması için aşağıdaki tablonun kullanılması tavsiye edilebilir. Bkz.Şekil......ve Şekil........

Adam asmaca oyunu:

Dağınık haldeki harflerin bir araya getirilmesiyle anlamlı kelimeler oluşturma.

Bu etkinlikteki amaç, öğrencilerin, öğrenmiş oldukları kelimeleri doğru yazmalarını sağlamaktır. Bunun için, öğrencilere sorulacak kelimelerin harfleri dağınık bir şekilde yazılır. Öğrenciler, harfleri doğru olacak şekilde sıralayarak yeniden yazarlar. Öğretmen, harflerin sıralamasını doğru biçimini yazar. Öğrenciler, kendi yazdıklarıyla öğretmenin yazdığını karşılaştırıp ne ölçüde doğru yazdıklarını tespit ederler.

Örnek:

Snlyeaad

.............

Resimli sözlük yaptırma:

Bu bölümde öğrencilerden, öğrendikleri kelimelerin resimli sözlüğünü yapmaları istenir. Bu işi yapmaları için öğrencilere bir süre verilir. Öğrenciler, belirtilen süre içinde öğrendikleri kelimelere ait resimleri bularak bunu resimli sözlük olacak bir biçimde hazırlar. Öğretmen, öğrencilerin bu çalışmalarını toplar ve içlerinden en güzellerini okulda ya da sınıfta sergiler. Ayrıca, bu çalışmanın neticesinde her öğrenciye not ya da artı da verilebilir.

Banko sınav:

Öğretmen anlatacağı konuda geçen kelimelerle ilgili önceden olmak üzere sorular hazırlar. Konunun sunumundan sonra hazırlamış olduğu bu soruları sözel olarak öğrencilere yöneltir. Sorulara doğru cevap veren öğrencilere küçük ödüller, artı ya da not verilir.

Küçük sınav:

Anlatılan konunun pekiştirilmesi maksadıyla öğrencilerin 10-15 dakikalık bir süre içinde cevaplayabilecekleri sorular hazırlanır. Bu sorular, konu bitiminde öğrencilere uygulanır. Öğrencilerin sorulara verdikleri cevaplar dikkate alınarak, konunun ne kadar anlaşıldığı tespit edilir.

Yukarıda üç bölüm halinde kelime öğretiminde kullanılabilecek yöntemler ifade edilmiştir.  Kelime öğretiminde, bu yöntemlerin hepsinin bir anda kullanılması mümkün değildir. Öğretmenin, bu yöntemlerden, kendi amacına en iyi hizmet edebilecekleri seçmesi ve bunları kullanması gerekmektedir.

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...