İşe Dayalı Dil Öğretim Malzemelerinin Türkçe'nin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Uygulanması

         Bu çalışmanın amacı, Türkçedeki -mA, -DIK ve -AcAK biçimbirimleriyle oluşturulan ad yantümceleme yapılarının Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilere öğretilmesine yönelik, İşe-Dayalı Dil Öğrenme ve Öğretim Modelini kullanarak malzeme geliştirmektir.

Bu çalışmanın dayanağı olan İşe-Dayalı Dil Öğrenme ve Öğretme Modeli, bilgilendirme aracı olarak temelde "işler"i kullanılır. Bu çalışmada, Türkçedeki ad yantümcelerini öğretmek için düzenlenen işler, iletişimsel uygulamalarla aynı anda öğrencilerin öğrenme konusu olan yapıya odaklanmalarını sağlayan odaklanmış işlerden oluşmaktadır. Öğrencilerin erek yapıları fark edebilmesi, anlamlandırabilmesi ve üretebilmesi için yapıya dayalı üretim işleri, not al-yaz işleri, zenginleştirilmiş girdi, bilinçlendirme işleri düzenlenmiştir. Aynı zamanda, öğrencilerin dilsel birimleri işlemlemesinde rolü olduğu belirtilen açık ve örtük öğrenme kuramlarından yola çıkılarak, ilk olarak örtük öğrenme teknikleri aracılığıyla, daha sonra, düzenlenen son işle açık öğrenme teknikleriyle erek yapılara odaklanma sağlanmıştır.

Öğrencilere özgün girdi sağlamak için farklı türlerdeki metinlerden Türkçedeki -mA, -DIK ve -AcAK ile oluşan ad yantümceleri taranmış ve bu yapıların gazetelerde, dergilerde ve haber bültenlerinde sıklıkla kullanıldığı görülmüştür. Gazete ve dergi metinlerinden toplanan verilerle, ad yantümce türleri ve ana tümce eylemleri ile gösterdikleri eşdizimsel ilişkiler incelenmiştir. Metinlerin kullanıldığı malzemeler, bu eşdizimsel özellikler çerçevesinde hazırlanmıştır.

Bu çalışmada sadece Türkçedeki belirli ad yantümceleme yapılarının öğretimi için malzeme geliştirmeye odaklanılmaktadır. Çalışmada geliştirilen işler ve hazırlanan malzemelerin gerçek öğretme ortamlarında değerlendirilmesi ileri çalışmalara bırakılmıştır.

 

       Yabancı dil öğretiminde kullanılan yaklaşım ve yöntemler, 18. yüzyıl sonlarında ortaya çıkmış olan Dilbilgisi Çeviri Yöntemiyle başlamıştır (Brown, 2001: 18). Günümüze kadar farklı yaklaşım ve yöntemler gelişmiştir. Günümüzde yoğun olarak kullanılmaya başlayan ve 1950'li yıllarda gelişen bir yabancı dil öğrenme modeli de İşe-Dayalı Dil Öğrenme Modelidir. İşe Dayalı Dil Öğrenme, yabancı dil öğretiminde, öğretimin yapılış biçimiyle kendinden önceki birçok yöntemden farklılaşmaktadır. Özellikle dilbilgisi öğretimini ele alış biçimiyle diğerlerinden ayrılan bu modelin, en temel kavramı, özgün bağlamlarda gerçekleşen, yabancı dil öğretiminde anlamı ve işlevi üstün tutan lerdir. İşler, odaklanmış ve odaklanmış olarak düzenlenebilir. Odaklanmış işler, belirli bir dilsel birimin öğretimini amaçlayarak hazırlanır. Odaklanmış işlerin, özellikle dilbilgisi öğretimi için, etkin ve etkili bir iş türü olduğu düşünülmektedir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için odaklanmış işlerle ders malzemeleri geliştirilebilir.

Yabancı dil öğretim için geliştirilmiş yaklaşım ve yöntemler yıllardır varlıklarını sürdürseler de Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılabilirliklerini ortaya koyacak çalışmalara rastlanmamaktadır. Yabancı dil öğretim yaklaşım ve yöntemlerinin Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine uygun olup olmadığı belirlenmemiş olması sebebiyle Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde malzeme geliştirmek ve ders kitabı hazırlamakta güçlükler çekilmektedir. Bu nedenlerle Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine ilişkin yaklaşım, yöntem ve teknikler belirlenmelidir.

Bu çalışmada, yabancı dil öğretim yöntemi olarak özellikle İngilizcenin öğretiminde uzun yıllardır kullanılan; ancak Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde üzerinde çalışma yapılmamış olan İşe-Dayalı Dil Öğrenme Modeli ve Îşe-Dayalı Dil Öğretimine bağlı olarak geliştirilmiş odaklanmış işler ele alınmış ve odaklanmış iş bağlamında Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde uygulanabilecek örnek malzemeler sunulmuştur. Dilbilgisi öğretiminin, yabancı dil öğretimindeki

 

önemi dikkate alınarak, bir yapı seçilmiş ve yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde odaklanmış işler kullanarak nasıl öğretilebileceği açıklanmaya çalışılmıştır.

Odaklanmış işlerin ve odaklanmış iş bağlamında hazırlanan malzemelerin hangi amaçla ve ne türden kuramsal dayanaklara ve yöntemsel sınırlılıklara dayalı olduğunu netleştirmek için öncelikle Giriş bölümünde çalışmayı gerekli kılan problemler, çalışmanın amacında belirtilen ve malzeme hazırlığında göz önünde bulundurulan sayıltılar ve sınırlılıklar açıklanacaktır. II Bölümde bu çalışmayla ilgili olduğu düşünülen kaynaklar yer alacaktır. III. Bölümde İşe-Dayalı Dil Öğrenme ve odaklanmış işlerin açıklanabilmesi için öncelikli olarak zaman içinde öğrenmeye ve dile bakış ile gelişmiş olan yabancı dil öğrenme yaklaşım ve yöntemleri Kuramsal Çerçeve başlığı altında verilecektir. Yaklaşım ve yöntemlerin yanında öğretme malzemesi olarak dilbilgisi ele alındığı için dil öğretiminde dilbilgisinin nasıl ele alındığı, nasıl bir yere sahip olduğu ve dilbilgisi öğretiminin nasıl yapıldığı açıklanmaya çalışılacaktır. III. Bölümün bir diğer konusu da hazırlanmış örnek malzemelerin kuramsal tabanını oluşturan "iş" kavramı ve odaklanmış işlerdir. Odaklanmış işler, örnekleriyle birlikte III. Bölüm de yer alacaktır.

Çalışmada odaklanmış iş düzenlemek için seçilen erek yapı -mA, -DIK ve -AcAK biçimbirimleriyle oluşturulan ad yantümcelerinin kullanımsal özellikleri ve bu yantümcelerin içinde bulundukları ana tümcelerin eylemlerine göre seçimleridir. Bu dilbilgisi yapısının nasıl ele alındığını ortaya koyabilmek için IV. Bölümde Türkçedeki ad yantümceleri konusuna değinilecek ve -mA, -DIK ve -AcAK ile oluşan ad yantümcelerinin biçimsel, anlamsal ve kullanımsal özelliklerine yönelik açıklamalar yapılacaktır. V. Bölüm olan Bulgular ve Yorumlar bölümünde de, seçilen erek yapının öğretimi için hazırlanmış ve ekte yer alan odaklanmış iş malzemeleri kuramsal gerekçeleriyle birlikte açıklanacaktır. Çalışma sonuç ve önerilerle son bulacaktır.

1. 1. Problem Durumu

Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için kullanılan yöntem kitapları incelenmiş ve daha önce Türkçenin yabancı öğrencilere öğretimi için öğretme konusu olarak ele alınmamış kullanımların neler olduğu saptanmaya çalışılmıştır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için kullanılan, Hitit (1-2-3) (2003), Turkofoni Türkçe Öğren (1-2-3-4-5-6) (Çetin, 1999), Turkuaz Türkçe Konuşalım (1-2-3) (Çetin, 2001), gibi yöntem kitaplarının genelinde bir öğretme modeline bağlı kalınmadığı ve dinleme-anlama ve okuma-anlama etkinliklerinden yola çıkılarak dilbilgisi yapısına biçimsel özellikleri çerçevesinde odaklanıldığı gözlenmiştir. Bunun yanında, bu yöntem kitaplarında -mA, -DIK ve -AcAK biçimbirimleriyle oluşturulmuş ad yantümcelerinin içinde bulundukları ana tümce eylemi ile gösterdikleri eşdizimsel ilişkilerin göz önünde bulundurulmadığı, Türkçedeki ad yantümcelerini sadece biçimsel olarak ele alındıkları görülmektedir. Özellikle çalışmanın sayıtlılarını oluşturabilmek için göz önünde bulundurulan Ankara Üniversitesi TÖMER tarafından hazırlanmış Hitit adlı ders kitabı göz önünde bulundurulduğunda -mA ile oluşturulan ad yantümcelerinin temel seviyede biçimsel olarak "-mA+iyelik eki" ve "-mA+durum ekleri" biçiminde anlatıldığı, sonrasında -mA ile oluşturulan ad yantümcelerinin emir ifadesi taşıyan tümcelerin dolaylı şekilde aktarımını yapmak için kullandığı yapılar olduğuna değinilmiştir. Bunun yanında orta düzey öğrenciler için hazırlanan Hitit 2'de de -DIK ve -AcAK ile oluşturulan ad yantümcelerinin dolaylı anlatım adıyla öğrencilere aktarıldığı görülmüştür. -mA, -DIK ve -AcAK ile oluşturulmuş ad yantümcelerinin içinde bulunduğu ana tümce eylemiyle gösterdikleri eşdizimsel ilişkiler üzerinde durulmamıştır.

Genel olarak, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılacak yöntem ve tekniklerin örnek malzemeler ve uygulamalar ile sunan bir çalışmaya rastlanmamıştır. Uygun tekniklerin belirlenmemiş olması, Türkçenin öğretimi için malzeme hazırlama aşamasında zorluk yaratmaktadır. Uygun yaklaşım, yöntem ve tekniklerin belirlenmemiş olmasının yanında, Türkçe öğretimi için kullanılan malzemelerin dilbilgisi öğretimine odaklandığı gözlenmektedir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine uygun, kullanım ve işlevi ön planda tutan yöntem ve tekniklerin belirlenmesi gerektiği düşünülmektedir.

Devamını okumak için tıklayınız...

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...