Yabancı Dil Öğrenme Süreci

 Dil öğrenim sürecinize katkıda bulunacak bazı ipuçları

Dil öğrenimi temelde şahsi gayrete dayanır. Öğretmenler tarafından yapılabilecek belki de tek şey bir tavsiyede bulunmaktır. Çünkü bir bakıma dil, öğretilemez, ama öğrenilir. Dolayısıyla öğrencilere kapasitelerini artırıcı yollar göstermek ve yeni dil keşiflerine yol açacak metotlar tavsiye etmek, onları bilgi yığınlarını ezberlemeye zorlamaktan daha iyidir.

Dil öğrenme sürecinde öncelikle bir hedef belirlenmelidir. “Neden bu dili öğreniyorsun?” sorusuna cevap veremeyen öğrenciden, başka ne beklenebilir ki? Şu nokta unutulmamalıdır: Dilin kendisi, gerçek dünyada gerçek planlar yapmak için, belli hedeflere varmak için kullanılır. Bu yüzden, herkesin dil öğreniminde bir hedefi olmalıdır.

Bu gerçeklerin ışığında, sizin hedefiniz ne olmalı? Karar sizindir.

Dil öğreniminde başarı, kişinin ana dilini ne oranda bildiğiyle yakından alakalıdır. Öğrenci, ana dilinden öğrenmekte olduğu dile bilgi aktarımı yapar. Bazen de durum tam tersidir. Bir yabancı dil, ana dili anlamayı kolaylaştırabilir. Öğrenci, ana dilinin diğer diller arasında bir "dil" olduğunu anlar ve ana dilinde yaptığı faaliyetlerde uyanık duruma geçer. Goethe’nin dediği gibi “İnsan yabancı bir dil bilmedikçe kendi dilini de tam olarak bilemez.”

Tekrar ve dili kullanma, dil öğreniminde hayati bir önem taşır. Eğer bir şeye ihtiyacınız varsa onu öğrenmeniz de kolay olur. 0 yüzden öğrenimde önemli yeri olan “motivasyon”, göz ardı edilmemelidir.

Dil, sonsuz kurallardan oluşan bir yığın gibi görünür, ama onların hepsini bilmeniz gerekmez. Ana kuralları öğrendikten sonra kalanları kolaylıkla analiz etmeye başlarsınız. Bir dili yeterince kullanabilmek, onu bütün kurallarıyla bilmekten daha iyidir.

Hafıza

Repititio est mater studiorum. (Meşk, kemale erdirir.)

Hatırladığınız şeyler, dikkat ettiğiniz şeylerdir. Unutmamak için tekrar şarttır. Bize önem arz eden şeyleri unutmamamız onları tekrar ettiğimizdendir.

Bir şey hakkında ne kadar çok bilirseniz hatırlamak o kadar kolaylaşır. Örneğin, yakın zamanda karşılaştığınız birisi hakkında (memleketi, baba adı, işi, okulu gibi) ne kadar çok şey bilirseniz ismini hatırlamanız da o kadar kolaydır. Ona birkaç defa ismiyle hitap etmek, önceden bildiğiniz kişilerin özellikleriyle onunkiler arasında bağlantılar kurmanız ismini hatırlamanıza yol açar. Çünkü, yeni öğrenilen şeyler eskilere bina edilirse unutulması zor olur.

Yeni bir kelime öğrenmek yeni bir insanla tanışmak gibidir. Şu gerçek her zaman aklınızda olmalıdır: Bir şey hatırlamak için, o mevzudaki hislerinizi harekete geçirecek bir ipucu hatırlamanız gerekir.

Sistematik bilginin edinilmesi kolaydır. Düzenli bölümler arasında karşılaştırma yapmak, hem mesaja kuvvet verir hem de anlamı güçlendirir. Sadece anlamlı şeyler hatırlanır.

Öğrencileri bekleyen başka bir engel de yeni bilgiyi zaman içinde hazmetmektir. Yeni bilgiyi düzenleyerek öğrenciye takdim etmek ise öğretmenin görevidir.

Kelime öğretimi üçe ayrılabilir:

1. Kelime bilgisi: Hedef dildeki kelimeler iki kısımda incelenebilir:

a. Tanıyabildiğimiz kelimeler: Okurken veya dinlerken kod çözer gibi pasif olarak tanıdıklarımız.

b. Kullandığımız kelimeler: Sanki biz kodluyormuşuz gibi üretiyor olduğumuz, kullandığımız kelimeler. (Bir ihtar: İletişim, bu derece basit zannedilmemelidir. Beyindeki kavram ilişkileri oldukça girifttir.)

Anlama sürecinde ses ve imgelerden anlamlara giden bir yol takip ederiz. Sözlü ve yazılı biçemlerde bu, anlamdan ses ve imgelere doğrudur. Algılama; analiz, çağrışım ve ezbere dayanır. Kullanım, sentez ve üretime bağlıdır. Dil öğreniminde algılama, dil kullanımından önce gelmelidir. Çalışmalar hedef dilde yazmaya yöneltilmişse öğrenim, kaynak dilden onun hedef dildeki karşılığını öğrenmeye doğru olmalıdır. Eğer okuma önemliyse o zaman bu iş tam tersi şekilde yapılır.

Hafıza hakkında yapılan araştırmalar, kelimelerin çağrışımlarla öğrenildiğini ortaya koymuştur. Bir kelimeyi kullanmakla onu değişik bağlamlarda tanıyabilmek arasında da yakın bir ilişki vardır. O yüzden, bir kelimeyi anlamak için o kelimenin, önceki bilgilerle örülmüş bir çağrışımlar ağının tam ortasına konulması gereklidir.

Hafızamızdaki kelimeler ses, çeşit ve anlam açısından olduğu kadar “şekil” açısından da ilişki içindedirler. Benzer kelimeleri hafızamızda birbirine bağlarız. Bu bağ bir metindeki kelimeler arasında da vardır. Bu yüzden, belli bir konuda sistemli okuma, yani belli bir hedef doğrultusunda okuma, kelime bilgisini artırır.

Ezberlenmesi gereken kelimeleri seçerken dikkat edilmesi gereken temel noktalar şu şekilde özetlenebilir.

1. Kullanım sıklığı

2. Yaygınlık

3. Kullanılırlık

4. Öğrenime uygunluk

Devamlı olarak dinleme ve okuma, kelime bilgisini artırıcı en önemli faktörlerdendir. Değişik bağlamlarda aynı kelimeyle karşılaşma, öğrenimi kolaylaştırır. Ancak, bu yoğun okuma safhasına geçmeden önce birkaç metottan faydalanmak mümkündür.

Aşağıda, kendinize en uygun metodu deneyerek seçebilirsiniz:

a. Yeni öğrenilen kelimeyi sadece bir cümlede değil, birkaç cümleden oluşan bir bağlamda kullanmayı deneyin. Birkaç yeni kelimeyi bir arada kullanabilir hatta küçük bir hikâye bile yazabilirsiniz. Böylece, “çağrışımlar ağınız”daki bağlar artar. Bu çağrışımlar ağı, iletişim kabiliyetinizin geliştirilmesinde çok önemlidir.

b. Kelimeleri ve anlamlarını bir kasete kaydederek dinleyin.

c. Zor olanları farklı bir renkte yazarak dikkatinizi çekmesini sağlayın.

d. Kelime bilgisindeki bir başka zorluk da soyut kelimelerdir. Somut olanlarıyla başlayın.

e. Hedef dilden alınan kelimelerden faydalanın (sistem, metot, vs.) Fakat, bazı kelimelerdeki anlam kaymalarına dikkat edin.

f. Kelimeleri, ana dilinizdeki ses benzerlikleriyle hatırlamaya çalışın.

g. Kelimeleri gruplayarak ezberlemeye çalışın (renkler, meyveler, sebzeler gibi.)

h. Yazılışları birbirine benzeyen kelimeleri beraber ezberlerseniz çağrışımları da artırırsınız.

i. Aynı harf (veya seslerle) başlayan kelimeler beraber ezberlenebilir. (Örnek: ne zaman, nerede, nasıl, niçin vb.)

j. Kelime ve renk, ses, koku vs. gibi onun fiziksel özellikleri arasında bağlantı kurulduğu zaman hatırlama kolaylaşır (Örnek: meyveler)

k. Kelimeler ve fonksiyonları gibi diğer bazı ilişkiler de faydalıdır (oturma, uyuma için kullanılan eşyalar, vb.)

I. Telaffuzlarıyla beraber kelime ezberlemek hatırlamayı kolaylaştırır.

m. Aynı kökten gelen kelimeler beraber ezberlenebilir (Örnek: kitap, kitapçı, kitaplık, kitapçılık vb.)

n. Kelime ve içinde geçtiği metin arasında bağlantı kurulabilir.

o. Birkaç kelimenin çıkarıldığı ya da kısmen yazıldığı metinler üzerinde çalışmak da bağlam içinde kelime öğrenmek için güzel bir çalışmadır.

Kelimeler arasında çağrışımlara yol açan elementler aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

a. Eş anlamlılar (Örnek: ak-beyaz)

b. Zıt anlamlılar (Örnek: kuru-yaş)

c. Alt grup olarak sınıflama (Örnek: bitki-gül)

d. Üst grup olarak sınıflama (Örnek: ıspanak-sebze)

Veya: Bir kelimeye iki kelime karşılık gelecek şekilde bağlantılar kurulabilir.

Bağlamdan kelime tahmin edebilmeye yardımcı elementler:

a. Başlık: Konuyu belirlediği için konuyla İlgili kelimeleri çağrıştırır.

b. Tekrar: Değişik cümlelerde tekrarlanan kelimeyi tahmin etmek kolaydır.

c. Mantıksal bağlantı: Kelimenin anlamını tahmin etmek İçin etki-tepki ilişkisi gibi mantıksal bağlantılar aranabilir.

d. Tanımlar

e. Örnekler

f. Benzerlikler

g. Eş ve zıt anlamlılar

h. Özet: Metnin özeti, bir anlamda tekrar olduğu için, kelimelerin anlamlan hakkında ipuçları taşıyabilir.


Telaffuz

a. Duyduktan sonra bir kelimeyi tekrar edin.

b. Kendi sesinizi bir teybe kaydedip anadili İngiiizce olan birisiyle karşılaştırın.

c. Sesi önce tek başına, sonra kelimelerde hatta tekerlemelerde söyleyin.

d. Size göre bir “zor” kelimeier iistesi yapın ve bunlara dikkatlice çalışın.

e. Bir sözlük seçin ve onun transkripsiyon sistemine alışın.


2. Gramer

a. Cümlelerde zaman değişikliği, boşluk doldurma, çeviri, soru cevaplama, kompozisyon yazma gibi değişik alıştırmalardan hangisinde başarılı olduğunuza karar verin.

b. Zamanları aynı cümlede kullanın.

c. Sözlü mü yoksa yazılı alıştırmalarda mı başarılı olduğunuzdan emin olun.

d. Bir alıştırmanın kurallar verilmeden önce mi yoksa verildikten sonra mı faydalı olduğuna karar verin.

e. Yeni gramer kurallarını bir gramer tablosuna sırayla koyarsanız istisnaları tabedebilirsiniz. Tekrarlarken bulanık noktalar için fazladan bilgi eklemeyi unutmayın.

Temel Kabiliyetler

1. Dinleme

insan hedef dili anlamayı ve konuşmayı, ana dili o dil olan bir kişiyi taklit ederek ve dinleyerek öğrenir. Hedef dili dinlemek sadece mantığınızı geliştirmekle kalmaz aynı zamanda telaffuz ve konuşmanıza da yardımcı olur.

Dinleme materyalini amacınıza göre seçin. Yeni başladıysanız bir metnin kasedini dinleyerek hafızanızı, dinlediğinizi tekrar ederek de telaffuzunuzu geliştirebilirsiniz. Ayrıca, konferans, hikaye ve karşılıklı görüşme kasetlerini dinleyerek algılama, gramer ve kelime bilginizi ilerletebilirsiniz.

Hedef dilde bir şeyler dinlerken karşılaşabileceğiniz engeller:

a. Uzun metinleri hatırlayamama

b. Ana dili hedef dil olan kişilerin hızlı konuşmaları

c. Bilinmeyen kelimeler

Dinleme esnasında bir öğrencinin en büyük hatası her kelimeyi anlamaya çalışmasıdır. Ancak, bir insanı kendi dilimizde olduğu gibi, söylediklerine göre değil niyetine göre anlarız (istemsiz olarak yapılan hataları bu yüzden göz ardı ederiz.) Niyetini anladıktan sonra onun söylediği her kelimeye dikkat etmeyiz. Dolayısıyla, bir anlamda istediklerimizi duyarız. Çünkü, sürekli olarak tanıdık yapı ve ifadelerle karşılaşıp dururuz (şaşırdığımız ifadeler bile belli bir limit içindedir, ama bu limit aşıldığında tepki veririz. Örneğin, bir büyük gibi konuşan bir çocuk ya da bir çocuk gibi konuşan bir büyük gördüğümüzde güleriz.) Algılama "önemli" olanı seçmeyi gerektirir; fakat duyduğumuz her kelime üzerinde durmaya kalkışırsak büyük bir zihin yükü yüzünden algılamadan bahsedilemez. Ek olarak gelen bilgiye dikkat etmek için zamana ihtiyacımız vardır.

Başarılı bir iletişim, söyledikleri yardımıyla mantık yürüterek konuştuğumuz kişiyi anlamaya bağlıdır. Bunun yanında, iletişim yeteneği sadece dilde uzmanlaşmayla değil sosyal ilişkilerdeki tecrübe artımıyla da gelişir. Yabancı bir dilde cümleleri akılda tutmak zordur. Bu yüzden, hatırlamak için onları gruplandırmak gerekir.

Dinlediğinizi tekrarlamak hem hafızayı geliştirir hem de hedef dilin mantığını anlamanıza yarar. Daha sonradan üzerinde konuşacağınız birşeyi dinlemek o konuya konsantre olmanızı sağlar. Davranış ve mimikler de anlamayı kolaylaştırır. Vücut hareketleri, yüz ifadeleri, nefeste ani değişiklikler, vurgu ve aralık süreleri bu türden "dil ötesi" ipuçlarıdır.

2. Konuşma

Bir konu hakkında konuşma, bazı şartları gerektirir.

a. Anlam

b. Doğru gramer

c. Doğru telaffuz

d. Uygun kelimeler

Yazılı anlatıma göre konuşmada hataların arttığı görülür, çünkü kendinizi daha hızlı ifade etmeniz gerekir. Anlam önemli olduğu için diğer şartlar o kadar da göze çarpmaz. Her bir cümleyi analiz etmek zor olduğu için konuşanın bir-iki hatası göz ardı edilir. Önemli olan tekrarlanan hataları fark etmektir. Her dilde bir “hata toleransı” vardır. Bunun sınırlarını bilmek daha rahat konuşmanızı sağlar.

Hafıza, diyaloglarda büyük rol oynar. Konuştuğunuz kişiyi yanıtlamanız, hafızanızı yeterli kullanmanıza bağlıdır. Sorulan soruyu yanıtlamak onun niyetini anlamaya ve neyi kastettiğini tahmin etmeye bağlıdır.

Akıcı konuşmada kelime hazinesinin önemi tartışılamaz. Ancak, kastettiğinizi kısaca anlatabilme seviyesine ulaşma, her karşılaştığınız kelimeyi ezberlemekten daha akıllıcadır. Çünkü dil, iletişim içindir. Papağan, kelimeleri tekrar edebilir ama konuşamaz.

3. Okuma

Bir metinde karşılaştığınız her kelimeyi sözlükte aramayın, okuyacağınız metinleri dikkatli seçin. Metni birkaç defa okuduktan sonra anlamadığınız kelimeler için sözlüğe bakın. Tahmin edebildiklerinizle vakit kaybetmeyin. Sayfa ve metin sayısını gün geçtikçe artırın. Sevdiğiniz konularda okuyun. Kitapların yanında dergi ve gazetelere de bakmayı unutmayın, içerdikleri ipuçlarıyla resimli materyaller daha anlaşılırdırlar. Kim, nerede, nasıl soruları olayların akışını ve metnin özünü kavramak için faydalıdır. Bazı kelimeleri anlamasanız bile işi bırakmayın. Okumaya devam edin. Ana dilde de biraz muğlaklık vardır, ama bir süre sonra metnin daha da anlaşılır olacağı ümidiyle okumayı bırakmayız. Yabancı bir dil için de bu geçerlidir.

Gerçek iletişim örnekleri ve birer sosyal ünite oldukları için diyalogların hatırlanması kolaydır. Bu yüzden, yazılı metinlerden daha önemlidirler ve kendinizi geliştirmenin en güzel yolu hedef dilin konuşulduğu bir ülkede kalmaktır.

4. Yazma

Yazma, hedef dilde öğrendiğimiz kalıpların oturmasını ve onları hatırlamamızı sağlar. Günlük tutmak, kısa bir hikâye yazmak, günlük haberleri özetlemek, yazma alışkanlığı kazanmamıza yardımcı olabilir. Okuduğunuz bir kitap hakkındaki fikirlerinizi yazmanız, bazı bölümlerden alıntı yapmanız, bazı güzel sözler hakkında notlar tutmanız faydalıdır.

5. Çeviri

Modası geçmiş bir metot olarak görünse de çeviri; okuma, yazma, dinleme ve konuşma temel becerilerini geliştirmek için yararlıdır. Öğrenciler özellikle, bir metnin unsurlarını inceleyen "metin dilbilim" yardımıyla hedef dil hakkında daha şuurlu olabilirler. Bunun yanında öğrenciler, çevirdikleri metin konularına dair bilgi sahibi de olacaklardır. Kelimesi kelimesine bir çeviri için aşağıdaki metot kullanılabilir.

Önce metni birkaç defa okursunuz. Başka insanlarla belirsiz noktaları tartışırsınız. Bilinmeyen kelimeler için sözlüğe bakarsınız. Daha sonra bir “eş anlamlılar sözlüğü“ vasıtasıyla hedef dildeki kelimenin kaynak dilde semantik alanıyla örtüşen karşılığını bulursunuz. Kavram çerçevesini öğrendiğiniz bu kelimenin tam karşılığını sözlükte bulursunuz. Collins Cobuild gibi kelimenin kavram çerçevesi ve kullanımını veren bir sözlük oldukça faydalıdır. Daha sonra sözlükten bu kelimeyle hangi fiil, nesne, edat, vb'lerin kullanıldığını seçersiniz.

Teknik çeviri yapmak da öğrenciler için caziptir ve bu şekilde özel bir alanla ilgili kelimeleri ezberleyebilirler.

Pratik Önemlidir

Dil bir kurallar bütünü değil bir yetenek olmalıdır. Aşağıda bahsedilen noktalar hedef dilde yapılabilecek alıştırmalardan bazılarıdır.

a. Dil bilgisi alıştırmaları

Öğrenciler bir kuralı genellikle olduğu gibi kabul eder ve onu başka şekiide kullanmazlar. Kurallar olabildiğince esnek olmalıdır.

b. Kelime alıştırmaları

Bir kelime duyduğunuzda başka nesnelerle de kullanmaya çalışın.

c. Son ek, kök ve ön ek alıştırmaları

Kelime yapımında kullanılan ekleri bilirseniz kelimeleri kolayca tanıyabilirsiniz..

d. Konuşma alıştırmaları

En iyi yol, sessiz tekrarlar yapmaktır, çünkü özel bir yer, zaman ve kitap ihtiyacı yoktur. Örneğin, etraftaki şeylerin isimlerini söylemeyi, alışveriş esnasında diyalogları tercüme etmeyi deneyebilirsiniz.

e. Kelime oyunları, bulmacalar vs.den istifade edebilirsiniz.

Sonuç

Bir dili anlama ve kullanma yeteneği sadece kelimelerin anlamlarını öğrenmekle değil hayat tecrübeleri, insanlar arası ilişkiler ve sürekli çalışmayla da gelişir. Yeteneğiniz geliştikçe hedef dilde düşünmeye başlarsınız. Bu arada, hedef dilde yapılan şakaları anlamak ve o dilde rüya görmek ilerlemenizin kanıtıdır.

 Yabancı bir dil öğrenirken başarılı bir öğrenci o dil hakkında hiçbir şey bilmediğini iddia etmez. Aksine, kelime, telaffuz ve gramer alanlarında benzerlik ve farklılıkları bularak zaman kazanır. Sürekli alıştırmayla sağlam bir düşünme yapısı ve etkili iletişim yeteneği kazanmaya çalışır.

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...