Yabancılara Türkçe Öğretiminde Karikatür Kullanımı

        Yabancılara Türkçe öğretimi, gün geçtikçe alanını genişletmekte ve daha önemli bir hâle gelmektedir. Böyle bir durum ders işlenişine yönelik farklılıkları (görsel, işitsel araçlardan yararlanma, yöntem ve teknikteki çeşitlilik gibi) zorunlu kılmaktadır. Ders işleme sürecinde kullanılabilecek görsel unsurlardan biri de karikatürlerdir. Yabancılara Türkçe öğretimi derslerinde karikatürden, derse dikkat ve ilgi çekmek, öğrencileri karikatürdeki mizah unsurlarıyla derse motive etmek, karikatür aracılığıyla birtakım dil bilgisi, okuma, konuşma, yazma etkinlikleri yapmak, kültürlerarası iletişim yetisi kazandırmak amacıyla yararlanılabilir.

Bu çalışmanın amacı, karikatürden yabancılara Türkçe öğretiminde nasıl yararlanılabileceğine dair bir bakış açısı sunmaktır. Çalışma dört dil becerisi (dinleme, konuşma, okuma ve yazma) ile Türkçe dil bilgisi; yabancılara Türkçe öğretimi için hazırlanan ders kitaplarındaki konu tasnifi; diller için Avrupa ortak başvuru metni ve görsel unsurlardan biri olan karikatür ile sınırlıdır. Çalışmada alan yazın taraması yapılmıştır. Ele alınan konuyla ilgili olarak sınırlılıklarda belirtilen becerileri içeren kitaplar, yabancılara Türkçe öğretmeye yönelik hazırlanan ders kitaplarındaki konu tasnifleri ve diller için Avrupa ortak başvuru metni ele alınan konuyla ilgili taranmış; buna bağlı olarak yabancılara Türkçe öğretimine yönelik ders işleme sürecinde karikatürlerden nasıl yararlanılabileceğine dair öneriler sunulmuştur.

Giriş

Bilginin sınırları aşan gücü, bilim ve teknolojinin ayak uydurulması zorunlu gelişimi ve bunlara bağlı olarak toplumların hayatında meydana gelen değişim, ana dilinden başka bir veya birden fazla dil öğrenmeyi zorunlu kılar hâle gelmiştir. Demircan (1990: 17) bu durumu,"İnsanlar, toplumlar uluslararasında bireysel ve kurumsal; ulusal düzeyde ticaret, ekonomi, siyaset, askerlik, bilim, çalışma, kültür, haberleşme vb. alanlarında türlü yoğunlukta ikili, çoklu olmak üzere her türlü ilişkinin kurulup yürütülebilmesi için ana dilinden başka uluslararası ortak dillerin öğrenilmesine de ihtiyaç duyarlar." ifadesiyle açıklamaktadır.

Yabancı dil, hem bireyler arası hem de uluslararası iletişimin giderek hız kazandığı günümüz dünyasında önemli bir yer tutmaktadır (Akkök, 2008:12). Bu nedenle yabancı dil öğretimi, çağdaş dünyanın toplumsal ihtiyaçları için bir gerekliliktir. Son yıllarda eğitim, ekonomik ilişkiler vb. nedenlerden dolayı yabancıların Türkçeye olan ilgi ve taleplerinde artış gözlenmektedir. Bu talebi karşılamaya yönelik olarak Millî Eğitim Bakanlığı, üniversiteler bünyesinde açılan dil merkezleri, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü gibi kurumlar ve özel dershaneler çeşitli hizmetler vermektedir.

Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesine ilişkin yapılan etkinlikler "temel", "orta" ve "yüksek" olarak seviyelendirilmekte; bu seviyelere göre eğitim öğretim faaliyetleri düzenlenmektedir. Seviyelere göre hazırlanmış ders kitabı ve yardımcı kitaplar ile dinleme çalışmalarına yönelik ses kasetleri, CD vb. öğretimde kullanılmaktadır. İşitsel ögelerin dâhil edildiği bu süreçte gerektiğinde görsel unsurlardan da faydalanılmalıdır. Görsel unsurlar, nesne ya da varlıkların görsel kimliklerini tanıma, adlandırma ve bellekte yeri geldiğinde kullanmak için depolama gibi birtakım bilişsel süreçlerin harekete geçirilmesini sağlar (Sever, 2007:18). Görsel unsurlarla desteklenen öğretim uygulamalarının çok daha etkili ve başarılı olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle Türkçe öğrenen yabancıların derse aktif katılımını sağlamak, günlük hayatta karşılaşılan veya karşılaşılacağı düşünülen problemleri sorgulayarak çözüme ulaştırmalarını desteklemek amacıyla görsel araçlardan ders işleniş sürecinde yararlanılmalıdır. Ders işleniş sürecinde faydalanılacak görsel unsurlardan biri de içinde mizah ve eleştiriyi birlikte barındıran karikatürlerdir.

İtalyanca yüklemek, aşırı yüklemek anlamını içeren caricare kelimesinden Türkçeye geçen karikatürün çeşitli şekillerde tanımlandığı dikkat çekmektedir: Karikatür; insan ve toplumla ilgili her türlü olayı konu alarak abartılı bir biçimde veren, düşündürücü ve güldürücü resim (TDK, 2005); çizgi ile mizah yapma sanatı (Özer, 2007:19); bir şeyin bir kimsenin, bir olayın alaylı, insanı güldürecek ve güldürürken de düşündürecek abartılı bir biçimde çizilmiş resmi (Sever, 2007:18); gülmeceye dayalı görsel ileti (Durualp, 2006:41); mizahın çizgi yoluyla verilmesidir (Arık, 1997:69). Yapılan tanım ve nitelemelere bakıldığında "çizgilerle anlatma" ifadesinin ön plana çıktığı görülmektedir.

Yabancılara Türkçe Öğretiminde Karikatür Kullanımı

 Çizgi, fikir ve ironi karikatürün temelindeki ana unsurlardır (Özkanlı, 2006). Her karikatüristin kendine özgü çizim tarzı vardır. Bu, onu diğerlerinden ayıran bir özelliktir. Fikir, konuyu tamamlayan karikatürün ruhunu ortaya koyan ve iletiyi, izleyiciye gönderen ögedir. Mizah ise karikatürün var olma nedenidir (Duc, 2004'ten Akt. Özkan, 2009:1).

Karikatür çok işlevli bir iletişim aracıdır. Sanatsal ve estetik işlevlerinin yanı sıra psikolojik, tarihsel, kültürel ve toplumsal işlevleri vardır (Örs, 2007:27). Karikatür bu fonksiyonlarını yerine getirirken herhangi bir dile ihtiyaç duymaz. Anlatmak istediğini (yazılı karikatürler olmakla birlikte), çizgilerle ifade eder. Selçuk (Akt. Uslu, 1999), karikatürün dili ile ilgili şunları söylemektedir: "Karikatürün gücü, dilinin evrensel oluşundan kaynaklanıyor. Karikatürün hikâye, roman, şiir gibi çevirmene gereksinimi yoktur. Aracısız doğrudan okunabilir. Mizahla yüklü çizgilerin eğilimi, evrensel bir alfabeyi oluşturur."

Karikatürün evrensel bir dile sahip olması, eğitim açısından bakıldığında olumlu bir durum olarak yorumlanabilir. Çünkü görüntülü iletiler, zihinde daha kolay çözümlenmektedir. İmgeler bireyin ilgi ve dikkatini daima canlı tutmaktadır. Bu bağlamda görsel bir iletişim aracı olarak karikatürün eğitim öğretim uygulamalarında kullanımı, başarılı sonuçlar sağlar (Örs, 2007:26). Öğrenci merkezli bir öğrenme ortamının oluşabilmesi için karikatür gerekli bir unsurdur.

Eğitimde mizah, öğrenme sürecine sosyal, psikolojik ve bilişsel açılardan katkıda bulunur (Ersoy ve Türkan, 2010:98). Karikatürdeki mizah, onu resimden ayıran özelliktir. Bu özellik de karikatürün eğitimde kullanılması ya da kullanılabileceğini akla getiren tek sebeptir (Göker, 2007:32). Uslu (2007:15) ise karikatürden niçin yararlanılması gerektiğini şu şekilde ifade etmektedir:

"Eğitimin amacına ulaşmasında birçok unsurun yanı sıra kullanılan araç ve gereçler de büyük önem taşır. Yeterince anlaşılmamış olsa da karikatür sanatı, eğitim sürecinde çok önemli bir yere sahiptir. Eğitimde karikatürün bir araç olarak kullanılmasının gerekliliği ve önemi, karikatür sanatının özelliklerinden kaynaklanmaktadır."

Karikatür, öğrencilerin konuya ilgi duymasını, odaklanmasını ve konuyu merak ederek içeriğe ilişkin farklı fikirlerle derse başlamasını sağlayacaktır. Öğrenciye en sıkıcı gelen konular bile karikatürün içerdiği mizah özelliği sayesinde öğrencilere kolayca kavratılabilir. Karikatür sanatında öne çıkan düşünme, çözme, yorumlama, sonuca ulaşma etkinlikleri aynı zamanda eğitimin de amaçları arasındadır. Derslerde karikatür kullanımı da bu amaçlara ulaşmada iyi bir yol olabilir.

Öğretmen, önceden belirlediği karikatürleri yorumlamak için o karikatürlerin konusuyla örtüşen farklı bilgiler edinir ve bunları yeri gelince öğrencileriyle paylaşır. Fakat önemli olan öğrencilerin karikatürü yeniden üretebilmesidir. Karikatürün sanatçı tarafından çizilmesi birinci üretim, öğretmenin dersten önce karikatürü yorumlaması ikinci üretim, aynı çalışmanın sınıfta öğrencilerle birlikte ele alınarak yorumlanması ise üçüncü üretim olarak değerlendirilir (Efe, 2005: 15). Karikatüre iki açıdan bakılabilir: Birincisi karikatüre bakıldığında görülen çizgilerin ifade ettiği görsel, ikincisi ise karikatürdeki çizgilerin arkasındaki anlam. Buradan hareketle karikatürün bir eğitim aracı olarak nasıl ele alınacağı, bir örnekle şu şekilde açıklanabilir:

Devamını okumak için tıklayınız...

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...