Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Okuma Metinlerinin Dil Düzeylerine Göre Sadeleştirilmesi

Bu çalışmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde okuma etkinlikleri sırasında kullanılacak metinlerin, Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Metninde belirlenen dil düzeylerine göre uyarlanmasında kullanılacak yöntemleri açıklamak ve uygulama örnekleri sunmaktır. Okuma etkinliklerinde kullanılan metinlerin türü ve dil yapısı, öğrencilerin düzeyine göre değişmektedir. Dolayısıyla öğrencilerin dil düzeyine uygun bir metin elde etmek için ya duruma uygun metin üretmek (kurma metin) ya da özgün (otantik) bir metni sadeleştirerek öğrencilerin düzeyine uygun hâle getirmek gerekmektedir. Kurma metinler, sadece o derste öğretilecek dilbilgisi yapılarını ve ders kitabı dışında var olmayan dil kullanımlarını içeren yapay metinler olduğundan, kurma metinler yerine özgün metinlerle çalışılması dil öğretiminde iletişim becerilerinin geliştirilmesinde daha işlevseldir. Ancak özgün metinlerin üzerinde herhangi bir sadeleştirme yapılmadan doğrudan öğrenciye verilmesi, özellikle başlangıç düzeyinde anlama sorunlarına neden olmaktadır. Bu nedenle, özgün metinlerin öğrencilerin düzeylerine uygun şekilde sadeleştirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılabilecek metin türleri tanıtılmış ve özgün metinlerin sadeleştirilmesinde kullanılacak teknikler açıklanarak uygulama örneklerine yer verilmiştir.

Yabancı dilde okuma becerisinin geliştirilmesinde; başvurulan okuma yöntemi, okuma stratejileri, öğrencinin motivasyonu, öğrenme ortamı gibi değişkenlerin yanında okuma materyalinin seçimi de son derece önemlidir. Öğrencinin okuduğu bir metni anlamasında metindeki sözcüklerin anlamsal özellikleri, öğrencinin metindeki konuya ilişkin ön bilgileri, öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyi, metnin içeriği ve metnin dil düzeyinin öğrencinin dil düzeyine uygunluğu etkilidir. Yabancı dil derslerinde kullanılacak metinlerin özellikleri şu şekilde sıralanabilir (Wallace, 1992: 71; Haley ve Austin 2004: 159):

-    Metinler belirli dil yapılarını ve sözcükleri öğretmelidir.

-    Metnin dil düzeyi, öğrencinin düzeyinin biraz üstünde olmalıdır.

-    Metinler, temel okuma stratejilerini desteklemelidir.

-    Metinlerin içeriği öğrencilerin ilgilerini çekmelidir.

-    Metinler, öğrenciler için uygun dil düzeyinde ve özgün olmalıdır.

-    Metnin uzunluğu başlangıç düzeyindeki öğrenciyi yıldıracak nitelikte olmamalıdır.

-    Metinler, farklı sınıf içi etkinliklere dönüştürülerek kullanılmaya uygun olmalıdır.

Yabancı dil derslerinde metinler sadece okuma becerisinin gelişmesine değil; konuşma ve yazma becerilerinin de gelişimine katkı sağlayacak nitelikte olmalıdır. Yani iyi bir metin hem konuşma becerisinin geliştirilmesine zemin hazırlamalı hem de yazma için model oluşturmalıdır. Dolayısıyla metinler hem anlama hem de anlatma becerilerinin geliştirilmesinde en önemli kaynak olduğundan metin seçimi yabancı dil öğretiminde üzerinde önemle durulması gereken bir konudur.

Yabancı dil derslerinde kullanılan metinler yapay (kurgu) ve özgün metinler olarak iki başlıkta değerlendirilebilir. Yapay (kurgu) metinler, “gerçek yaşamla doğrudan özdeş olmayan, bunu yansıtmayı amaçlamayan özgöndergeli ve okuyucuya doğrudan eyleme dökülemeyecek yaşantı örnekleri sunan” metinlerdir (Demircan, 1990: 100). Yapay (kurgu) metinler, bir öğrenme ünitesinde öğretilmesi planlanan sözcük ve dil yapılarını içeren ve ders öğretmeni ya da ders kitabı yazarınca oluşturulmuş metinlerdir. Bu metinlerin amacı sadece hedef dildeki belli yapıları ve sözcükleri öğretmek olduğundan, bu metinlerde geçen diyaloglar ve cümle yapıları gerçek hayatta karşılaşılanlardan oldukça farklıdır. Özgün metinler ise, “gerçek yaşam ile özdeş, okura/alıcıya gerçek dünyada yararlı olabilecek edimsel bilgileri sağlamaya yöneliktir” (Demircan, 1990: 100). Özgün metinler, dil öğretmeye hizmet etme gibi bir amacı olmayan ve öğrenciyi gerçek hayattaki dil yapılarıyla buluşturan orijinal metinlerdir.

Özgün metinler, kullanmalık ve yazınsal metin olmak üzere iki grupta değerlendirilebilir. Kullanmalık metinler, belirli bir konuda bilgi verme amacı güden ve günlük yaşam durumlarını içeren metinlerdir. Gazete haberleri, çeşitli etkinlik biletleri, ilanlar, restoran menüleri, anonslar kullanmalık metinlere örnek olarak verilebilir. Kullanmalık metinler yabancı dil öğretiminde son derece önemlidir çünkü bu metinler “öğrencinin karşılaşabileceği gündelik durumlarda ortaya çıkabilecek bildirişim yönelimlerini dilsel ve toplumsal yönden doğru bir biçimde söze dökebilmesine, böylece de bu durumlarla karşılaştığında dil aracılığıyla yabancı bir dünyada eyleme geçebilmesine olanak sağlamaktadır” Tapan, 1990: 57).

Yazınsal metinler ise değişik okumalara açık ve çok katmanlı anlamı olan metinlerdir. Yazınsal metinler, hedef dil ile beraber hedef kültürün de öğretilmesinde etkili olduğundan yabancı dil derslerinde önemli bir yer tutmaktadır. Aytaç (1995: 51) yazınsal metinlerden bilgi, tarih, kültür tarihi, hayat felsefesi edinilebileceğini, okurun hayat bilgilerini yalnızca kendi deneyimlerinden değil, okuduğu yazınsal metinlerden de alabileceğini, bunların insanın ruh dünyasını geliştireceğini söylemektedir. Yazınsal metinlerin ders ortamında kullanımı hem öğrencinin güdülenmesine hem de hedef kültürün kavramasına yardımcı olur. Ancak derslerde kullanılan yazınsal metinler “öğrencinin dil düzeyinin çok üstünde olmamalı, konu yününden öğrencinin ilgisine ve yaşam deneyimine uygun olmalı, çok yoğun bir art alan bilgisi gerektirmemelidir” (Polat, 1993: 187-188).

Devamını okumak için tıklayınız…

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...