Yabancı Dil Olarak Türkçe Okutmanlarının Dilsel Farkındalığı

Bu çalışmada dilsel farkındalığın ve dil hakkında bilginin ne olduğu açıklanmaya ve önemi vurgulanmaya çalışılmıştır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretenlerin dil hakkında sahip olduğu bilgileri kendi görüşleri çerçevesinde yorumlayabilmek amacıyla, okutmanların öğretim sırasında yaşadıkları zorluklara ilişkin görüşleri alınmıştır. Yirmi okutmanla yapılan görüşme sonucunda yabancı dil olarak Türkçe öğretenlerin dilsel birimlerin işlevleri açısından bilgi eksikleri olduğu görülmüştür. Bu bağlamda, yabancı dil olarak Türkçe öğretenlerin dil hakkında sahip olması gereken bilgilerin betimlenmesi ve bu konuda daha fazla çalışma yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ile ilgili son yıllarda yapılan çalışmalar incelendiğinde ele alınan konuların genelde yabancı dil öğretim yöntemleri, öğrenci gereksinimleri, materyal geliştirme gibi konular üzerine olduğu görülmektedir (Gür 1995; Aygüneş: 2007; Güven:2007, Hacıömeroğlu:2007; Düzenli:2008; Sülüşoğlu:2008; Yaylı ve Bayyurt: 2009; Güçer: 2010; Şahin: 2010; Yıldız:2010; Güzel ve Barın: 2013 gibi.). Göçer ve Moğul’un (2011) 'Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi ile ilgili Çalışmalara Genel Bir Bakış’ adlı araştırmaları incelendiğinde yapılan çalışmaların odağının öğretmenin bilgisi olmadığı görülmektedir. Güler (2012) çalışmasında öğretmenlerin eğitimlerinde dilin inceliklerine hakim olmanın ve bunları yerinde ve zamanında açıklamanın öğretmen açısından önemli olduğunu vurgulamaktadır.

Bu çalışmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe okutmanları için dil hakkında bilgi kavramını açıklamak, tartışmak ve dilsel farkındalığın önemini vurgulamaktadır. Yabancı dil okutmanı eğitimi çerçevesinde dilsel farkındalığın ve yabancı dil öğretiminde dil hakkında bilgilerin önemi açıklanacak ve günümüzde yabancı dil olarak Türkçe (YOT) öğretimi yapan Türkçe öğretmenliği mezunu ve dil ve edebiyat bölümleri mezunlarının konu ile ilgili sorunlarını ele alan görüşme bulguları paylaşılacaktır. “Dil hakkında bilgi” (knowledge about language) kavramı dilbilgisini de içine alan oldukça geniş bir kavramdır, ancak bu çalışmada dil hakkında bilgi kavramı, dilbilim alanlarından biçimbilimsel özellikler çerçevesinde örneklerle sınırlı tutulacaktır.

Dil Hakkında Bilgi (DHB) Kavramı

Dil hakkında bilgi sesbilim, biçimbilim, anlambilim, sözdizim, söylem, metindilbilim ve toplumdilbilim gibi dilbilim alanlarının tümünü içine alan geniş anlamıyla bütün dillerin sahip olduğu özellikleri, dar anlamıyla ise belirli bir dilin sahip olduğu özellikleri ifade eden bir kavramdır. Barber (2003), herkesin dil hakkında bilgiye sahip olduğunu belirtmektedir. Ancak Barber (2003)’te ifade edilen bilgi, örtük bilgidir (implicit knowledge). DHB kavramının yabancı dil öğretimindeki içeriği, örtükten çok, açık bilgileri (explicit knowledge) kapsamaktadır. Açık bilgi, bilinçli olarak kullandığımız ve açıklayabildiğimiz bildirimsel (declarative knowledge) bilgidir (O’Malley & Chamot:1990). Örtük bilgi ise açıklamadan, bir şeyi yaparken kullandığımız bilgidir. Anadili konuşucularının hepsi örtük bilgiye sahiptir, ancak dilbilimciler, sistemi, kuralları, anlamı ve işlevi açıklayarak bu bilgiyi açık bilgi haline dönüştürmektedir. DHB de, söze dökülebilen bilgi açık bilgidir.

Stich (1971)’e göre dil kullanıcısı dildeki tümceleri, ifadeleri, sözdizimsel ve anlamsal kuralları, daha genel ifade ile evrensel kuralları bilir. Bu bilgiler konuşucuların içsel olarak sahip oldukları bilgileri göstermektedir. Dilsel araştırmalardaki amaç, bu bilginin açıklanabilmesidir.

DHB ilk olarak İngiltere’de anadili konuşucularının konuştukları dile ilişkin farkındalık geliştirmesine yönelik kullanılmaya başlanmıştır. Okullardaki ders müfredatlarına “DHB” dahil edilmiştir. Daha sonraki çalışmalarda yabancı dil öğretimi özellikle de öğretmenin bilgisi ile ilgili olarak kullanılmaya devam etmiştir (Andrews, 2007).

DHB ile dilsel farkındalık kavramları birbirine paralellik göstermektedir. Dilsel farkındalık ile neyin, nasıl ve neden kullanıldığına yönelik bilinç geliştirme durumuyken DHB farkında olunan bilgiyi açıklamak için kullanılır.

DHB yabancı dil öğretmenleri için büyük önem taşımaktadır. Dili kullanan, o dili öğretebilir şeklinde bir düşüncenin uygun olduğu düşünülmemektedir. Yabancı dil öğretmek için Leech (1994:18) öğretmenin dilbilgisi ve sözcükler arasındaki ilişkiyi öğrencinin dil ile ilgili karşılaştığı sorunları çözebilecek düzeyde bilgiyi, düzeylere bağlı olarak öğrenciye sunulacak yapıların belirlenmesi için gerekli olan bilgiyi edinmiş olması gerektiğini savunur. Andrews (2007), öğretmen öğrencinin soracağı “neden böyle kullanıyor?” şeklinde sorularına rahatlıkla yanıt verebilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi

Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi hem Türkiye’de hem de yurtdışında yapılmaktadır. Alanda çalışan okutmanlar anadili olarak Türkçe Eğitimi, Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim ve Yabancı Diller Eğitimi Bölümlerinden mezun olan öğretmenlerdir. Özellikle anadili eğitimi için yetişmiş öğretmenlerin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde zorluklarla karşılaştığı yapılan bazı çalışmalarda vurgulanmaktadır. Uzun (2012), Türkçe Eğitimi Bölümlerinin derslerinin dil bilgisi içeriği açısından YOT okutmanlarına odaklanmadığını belirtmiştir. Uçgun (2013), yaptığı araştırmanın sonuçlarına bağlı olarak Türkçe Eğitimi Lisans Programında verilen YOT derslerinin yetersiz olduğunu ve YOT’un ayrı bir anabilim dalı olarak kurulması gerektiğini savunmaktadır.

Uzun, N.E. & Çetin, B. (2015). Yabancı Dil Olarak Türkçe Okutmanlarının Dilsel Farkındalığı. E-Dil Dergisi, Sayı 4, 1-13.

Devamını okumak için tıklayınız...

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...