• Yabancılara Türkçe Öğretimi
  • Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı 1 Ve Lale Türkçe Ders Kitabı 1'de Çokluk Ekinin Kullanım Özellikleri Üzerine Bir Değerlendirme

Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı 1 Ve Lale Türkçe Ders Kitabı 1'de Çokluk Ekinin Kullanım Özellikleri Üzerine Bir Değerlendirme

Yabancılara Türkçe öğretiminin önemi gün geçtikçe artmakta, Türkçenin yabancılara etkili ders araçlarıyla öğretimi de buna paralel olarak önem kazanmaktadır. Yabancılara Türkçe öğretiminde en sık kullanılan araçların başında gelen ders kitaplarının son yıllarda sayıca arttığı görülmektedir. Bu nedenle bu kitaplardaki konuların hangi sıra ve bağlamla nasıl verildiği üzerine bilimsel çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Çalışma sonuçlarına göre, Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı 1 ve Lale Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitaplarında çokluk ekinin verilişi sırası ve bağlamıyla ile ilgili farklar bulunmaktadır. Çalışmada elde edilen verilerinden hareketle söz konusu farklar çokluk ekinin işlendiği ünite, dil bilgisi konusu, kapsamı ve kitaplarda yer alış biçimleri şeklinde sıralanarak değerlendirilmiştir. Çalışma sonunda bu veriler ışığında geliştirilen önerilerin yabancılara Türkçe öğretimi kitaplarında çokluk ekinin öğretimine katkı sağlaması umulmaktadır.

Dünyada diller yapı ve köken bakımından olmak üzere iki ana başlık içerisinde değerlendirilmektedir. Türkçe köken bakımından Ural-Altay dil grubunun Altay ailesinde yer almaktadır. Altay ailesinde Türkçe ile birlikte Moğolca, Mançu-Tunguzca, Korece ve Japonca yer almaktadır. Altay ailesini oluşturan bu diller arasında benzerlikler olmakla beraber farklılıklar da bulunmaktadır. Altay dil ailesinin ortak özellikleri ve Türkçenin genel özellikleri şu şekilde özetlenebilir:

Aile içinde yer alan dillerin hepsi de eklemeli dillerdir. Türetme ve çekimde hep son ekler kullanılır. Bu dillerde ön ek sistemi yoktur. Altay dillerinde cinsiyette yoktur. Bu nedenle kelimeler şekil değişikliğine uğramaz. Sayı sıfatlarından sonra gelen adlar genellikle teklik biçimindedir: iki el, üç ev, beş oda gibi. Altay dilleri eklemeli dil yapısında olduğundan kelime kök ve gövdeleri sabittir. Türetme yeni eklerle yapılır. Zengin bir ek sistemi vardır.

Diller arasında aynı kökten kaynaklanmış ortak ekler vardır. Bu özellik Moğolca ve Türkçe arasında daha

belirgindir. Cümle yapısı bakımından özne fiilden önce gelir ve genellikle baştadır. Fiil cümlenin sonundadır. Ad

ve sıfat tamlamalarında, belirten belirtilenden önce gelir. Ses bilgisi açısından, Altay dillerini ortaklaştıran başka

bir özellik de ünlü uyumunun varlığıdır. Öyle ki, uyum dolayısıyla k,g,l, gibi ünsüzler, ünlüler yanında kalın ve

ince sıradan boğumlanma özellikleri taşırlar. Altay dillerinin hiçbirinde kelime başında r,l ve n ünsüzleri

bulunmaz. Türkçe ve Moğolcada f fonemi de yoktur (Korkmaz, 2014: 64). Yapı bakımından bakıldığı zaman Türkçe eklemeli dil grubunda yer almaktadır. Eklemeli dillerde ekler kelimenin önüne ya da sonuna

gelebilmektedir. Bu bakımdan önden eklemeli ve sondan eklemeli olarak adlandırılmaktadırlar. Türkçe ise sondan eklemeli bir dildir.

Türkçede ek olarak kullanılan çoğul ekinin kullanım birçok kullanım özelliği bulunmaktadır. +lAr eki bir işletme

ekidir. Adların ve fiillerin üzerine getirildiğinde çokluk ifade eder. Fakat bu ekin zaman zaman çokluk anlamı dışında özel anlamlar ifade ettiği ve yapım eki görevinde kullanıldığı görülmektedir. Ekin kullanım özelliklerine bakıldığında aşağıdaki özellikler karşımıza çıkmaktadır:

+lAr eki kişi adlarına, soyadlarına ve unvanlara getirilerek aile adları yapılır: Ali Beyler, Fatmalar, Bakıcılar.

+lAr eki, meslek adlarından çeşitli meslek gruplarını oluşturan adlar yapar: öğretmenler, kasaplar, terziler, hemşireler.

+lAr eki, aynı düşüncede olanları bildiren topluluk adları yapar: Atatürkçüler. Belirtisiz isim tamlaması olarak özel adlara eklenerek oğul kelimesi ile birlikte kullanılır:

Karamanoğulları, Osmanoğulları

+lAr eki, özel adlardan millet, kavim devlet isimleri yapar: Türkmenler, Osmanlılar, Tatarlar. +lAr eki, özel adlardan bir dine, tarikata bağlı olan adlar yapar: Müslümanlar, Hristiyanlar. Yalın ada ya da +cI'lı adlara getirilerek semt, mahalle, köy, ilçe gibi köy adları oluşturur: Ayrancılar,Bahçelievler.

+lAr eki sıradağ, deniz ve takımada gibi coğrafya adları türetmek için kullanılır: Toroslar, Oniki Adalar. Biyoloji, botanik, zooloji ile ilgili takım ve aile adları kuran terimler yapılmıştır: akrepler, ayaksızlar. Bu özelliği ile +gIl eki ile kullanımı da mevcuttur: baklagiller, aslangiller. +lAr eki, çokluk 3. şahıs eki olarak kullanılmaktadır: verdi-ler, bulur-lar, gelir-ler.

Bu çalışmada +lAr ekinin çokluk eki olarak yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki kullanımı üzerinde durulacaktır. +lAr ekinin yabancılara Türkçe öğretiminde çokluk eki olarak kullanımı ile ilgili bir kanıya varmak için dil eğitimiyle ilgilenen bilim insanlarının çokluk ekinin Türkçede kullanımıyla ilgili görüşlerini incelemekte yarar bulunmaktadır.

İsimler dillerde nesnelerin sayısını teklik, belirli çokluk, belirsiz çokluk şeklinde ifade ederler. İsmin teklik ifade eden şekli tek nesneyi, belirsiz çokluk ifade eden şekli birden fazla nesneyi karşılar. Belirli çokluk ise ikilik veya üçlük gösterir. Üçlük ancak iptidai dillerde vardır. Bugün ikilik bile medeni ve büyük dillerin ancak bazılarında görülür. Belli başlı dillerin büyük bir kısmında sadece teklik ve belirsiz çokluk ifade edilir. Türkçe de bunlar arasındadır. Bu dillerde belirli çokluk olmadığı için belirsiz çokluğa yalnız çokluk demek kâfidir. Demek ki Türkçede yalnız teklik ve çokluk vardır. Bunlardan da teklik eksiz, çokluk eklidir. Türkçede isim kök ve gövdeleri teklik ifade ederler. Çokluk ifade etmeleri için kök ve gövdelere çokluk eki getirilir. Demek ki Türkçede kök ve gövdelerin çekimsiz olan normal şekilleri teklik ifade ederler. Bunların çokluk ifade etmesi için çokluk eki almak sureti ile çekimli şekle sokulması gerekir. O halde Türkçede sayı kategorisinde görülen ek çokluk ekidir. Yani ismin bir çekim şekli çokluk ifade eder ve bu şeklin çekim eki çokluk ekidir (Ergin, 2013:127). Aynı cinsten birden çok varlıkları anlatmak istediğimiz zaman adların sonuna bir -ler eki getiririz; ağaçlar, kumlar, kazlar... Bu haldeki adları de çoklu(pluriel) diye anarız (Banguoğlu, 1998:322). Görüldüğü gibi Ergin ve Banguoğlu tarafından çokluk eki adların üzerine getirilen ve ada çokluk anlamı katan ek olarak açıklanmaktadır.

İsimlerde ve zamirlerde aynı türden birden çok varlıkları anlatmak için; fiillere filin gösterdiği oluş ve kılışı, yani şahsın çokluk olduğunu göstermek için kullanılan özel ekler: ağaç+lar, çiçek+ler, oda+lar, bey+ler, okul+umuz, bahçeler+imiz, çocuk+lar+ımız, biz+ler, on+lar, anlattı+k, anladı+nız, geliyor+uz, gidecek+ler vb. (Korkmaz, 1992: 75). Çoğul, isim ve zamirlerde birden çok varlığı, çekimli fiillerde birden çok kişiyi belirli ekler vasıtasıyla gösteren biçim. Bugünkü Türkçede isimlerin çoğul biçimi +lAr ekiyle yapılır. Ör: şarkı+lar, türkü+ler; biz, siz, onlar; yaptı-k, yaptı-nız, yaptı-lar, gidiyor-uz, gidiyor-sunuz, gidiyor-lar, dön-elim, dön-ün, dön-sünler" (Topaloğlu, 1989: 51). Korkmaz ve Topaloğlu ise çokluk ekinin adların, zamirlerin ve fiillerin üzerine getirildiğini ifade etmektedir. Burada fillerin üzerine getirilen çokluk ekine örnek olarak çokluk 3. şahıs ekinin kullanımına örnek verilmiştir. Bir diğer ifade ile çokluk 3. şahıs ekinin fiillerin üzerine gelen çokluk eki olduğu belirtilmiştir.

Alan yazın tarandığında yabancılara Türkçe öğretiminde ders kitaplarının kullanımı üzerine dil eğitimcilerinin değişik görüşleri bulunmaktadır. Bu görüşlerin çokluk ekinin yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarında kullanımı gibi ayrıntılı bir başlık altında değil, ders kitaplarının genel özellikleri ve derslerde kullanımlarıyla bağlantılı olarak ele alındığı dikkat çekmektedir:

Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen ya da Türkiye gelmiş bir yabancının duyacağı ilk eklerden birisi olasılıkla çokluk ekidir. Bu açıdan çokluk ekinin Yabancılara Türkçe öğretiminde öğretmen ve öğrencilere rehber olması beklenen ders kitaplarında anlatılış şekli, yeri ve içeriği önemlidir. Ders kitapları öğretim sürecinin planlı yapılması, öğrenenin dersi belli bir sıra ve düzen ile takip edebilmesi açısından önemlidir. Ders kitapları, eğitimin amaçlarını gerçekleştirmek üzere öğrencinin öğrenme yaşantılarına kaynaklık eden öğretim materyallerinden biri, hatta birçok durumda tek öğretim materyalidir (Halis, 2002: 51). Kitaplar öğrenme-öğretme sürecinin vazgeçilmez görsel araçlarındandır (Demirel, 1993: 91). Yabancılara Türkçe öğretimi son yıllarda artan bir hızla gelişmekte, kültür kodumuz olan dilimiz de her geçen gün dünyada daha fazla tanınmaktadır. Bu önemli görevin yerine getirilmesi daha çok TÖMER'lerde yabancılara Türkçe öğretimi konusunda hazırlanan kitaplar aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Hem ana dil olarak hem de yabancılara öğretim açısından Türkçenin öğretiminde ders kitaplarının en önemli kaynak olarak kullanıldığı söylenebilir. (Gün, Akkaya ve Kara, 2014: 3).

Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni (MEB)'e göre ise, ders kitabı yazarları ve ders planlayıcıları zorunlu olmasalar da, öğretmen ve öğrenme hedeflerini, öğrencide oluşması beklenen yeterlilikler ve stratejileri sınıf içi görevler açısından belirlemek isteyebilirler. Öte yandan, kitaplarda yer alacak metinlerin, etkinliklerin, sözcüklerin ve dil bilgisel formların seçimi ve sıralanması konularında somut ve ayrıntılı kararlar almaları beklenir. Bununla birlikte yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarında özellikle dil bilgisel formların seçimi ve sıralaması konusunda yeterli çalışma yapılmadığı dikkat çekmektedir.

Bu nedenle bu çalışmada yabancılara Türkçe öğretiminde çoğul ekinin kullanımı gibi üzerinde daha üzerinde yeterince durulmamış bir konu incelenmiş ve elde edilen verilerden hareketle öneriler geliştirilmeye çalışılmıştır.

Devamını okumak için tıklayınız...

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...