Yeni Hitit 1 Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabının Kültür Aktarımı Açısından İncelenmesi

Kültür aktarımı, yabancı dil öğretiminin vazgeçilmez unsurlarından biridir. Bununla beraber dilin farklı bağlamlarda kullanımından dinî ritüellere, ulaşımdan yeme-içmeye, giyim tarzından eğlenceye, alışverişten çalışma sistemine, doğal güzelliklerden sanat eserlerine kadar yaşamın her alanına yayılan kültürün, ders kitaplarında hangi yönlerden ve nasıl ele alınması gerektiği konusunda belli bir ölçütün olmadığı görülmektedir. Bu sorundan hareket edilen bu çalışmada artık herkesçe cevabı bilinen "Neden?" sorusu dışında "Nasıl?" ve "Ne kadar?" sorularına da cevap aranmaya çalışılmıştır. Bu çerçevede kültür kavramı, yaşam kültürü içinde "evrensel" ve "millî" olmak üzere iki boyutta ele alınmış, temel seviye Yeni Hitit 1 Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabinda bu kültür unsurlarından hangilerine, ne oranda yer verildiği incelenerek değerlendirilmiştir.

Yabancı dil öğretiminde kültür aktarımının önemi yadsınamaz bir gerçektir. Dil kültürü oluşturan, geliştiren ve aktaran en önemli araçtır. Bir toplumun duygu, düşünce ve inanç dünyasını yani hayatı algılayış şeklini en geniş anlamda dilde buluruz. Dili kültürden ayırmak mümkün değildir çünkü "günaydın, iyi günler, geçmiş olsun, başınız sağolsun" gibi günlük hayatın en basit ifade şekillerinden dilin özenle işlendiği edebî metinlere kadar dil, her düzeyde toplum kültüründen izler taşır.

Dil başlı başına bir kültür unsuru olmasının yanı sıra toplumun sahip olduğu tüm kültürel değerlerin de en önemli aktarım aracıdır. Kültürün yalnızca dilsel düzeyde verilerek onu şekillendiren, ona ruh veren ve kimlik kazandıran kültüre yer verilmemesi tam öğrenmenin önünde büyük bir engeldir. Bu nedenle yabancı dil öğretiminde kültüre yer verilmesi, hepsinden önemlisi de bunun bilinçli ve sistemli bir şekilde ele alınması gerekmektedir. Bununla beraber kültürün tanımı ve algısındaki çeşitlilik, toplumsal yaşamda alt ve üst tabaka kültürü diye de adlandırabileceğimiz farklı sosyal ve siyasal katmanlardaki insanların yaşam ve davranış tarzlarındaki farklılıklar ile nesilden nesile kültürel değerlerdeki değişimler, yabancı dil öğretiminde hangi kültürel öğelerin, hangi seviyelerde ve nasıl aktarılması gerektiği konusunda farklı görüş ve uygulamaların ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Eğitimin her alanında olduğu gibi yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin de en önemli materyallerinden olan ders kitapları incelendiğinde, kültürün algılanışı ve ele alınışındaki farklılıklar bariz bir şekilde görülmektedir. Her ne kadar bugün yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yaygın olarak kullanılan ders kitapları, Avrupa'da çok dilli ve çok kültürlü yaşamı teşvik etmek ve dil öğretiminde ortak bir standart oluşturmak için geliştirilen Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Metni'nde belirtilen yeterlikler çerçevesinde yazılsa da kültürün algılanışı ve ele alınışındaki farklılıklar engellenememiştir. Elbette materyaller arasında farklılıkların olması doğaldır. Amaca, hedef kitleye, süreye, hazırlayanların bakış açısına göre kitaplar farklılık gösterebilir. Ancak bu farklılık sanki iki farklı toplum ya da kültür varmış algısı oluşturabilecek düzeyde olmamalı, günlük hayatın gerçekliğiyle örtüşmelidir. Bu çalışmanın amacı çeşitli tanımları, türleri, alt alanları bulunan kültürün yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında hangi yönlerden ve nasıl alınması gerektiğine yönelik sorulara cevap arayarak bu alandaki farklılıkların azalmasına yardımcı olmaktır.

Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kültürel ögelerden yararlanmalıyız ama bunu yaparken "Kültürden ne anlamalıyız? Hangi kültürü esas almalıyız? Hangi seviyedeki ders kitaplarında hangi kültürel ögeler olmalıdır? Ders kitaplarında kültürel ögeler nasıl verilebilir?" sorularına da cevap aramalıyız. Bu soruların her biri başlı başına bir çalışma konusu olmakla beraber bu makalede amaçlanan konuya genel bir bakış açısı getirmek ve bir örnek olması adına, bu alanda yaygın olarak kullanılan kitaplardan temel düzeye yönelik olan Yeni Hitit 1 Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı 'nı bu sorular çerçevesinde incelemektir.

1. Kültürün Günlük Hayatla İlişkisi

Yabancı dil öğretiminde kültür aktarımının gerekliliği ve önemi üzerindeki uzlaşı kültürel unsurların seçiminde ve düzeylerin belirlenmesinde görülememektedir. İlk olarak bir şeyi ekip yetiştirme anlamında kullanılan kültür kavramının sosyal, siyasi ve ekonomik faktörlere bağlı olarak tanımına yansıyan farklılıklar millî kültür/evrensel kültür, alt kültür/üst kültür, geleneksel kültür/modern kültür, soyut kültür/somut kültür, kent kültürü/ kırsal yaşam kültürü gibi çeşitli kültür tasniflerini ortaya çıkarmıştır. Tüm bu çeşitlilik içinde kültürden ne anladığımızın belirlenmesi kadar bizim doğal bir süreçte öğrendiğimiz ve benimsediğimiz kültürel değerlerden -bir yabancıya aktarılmasındaki farklılıklar göz önünde bulundurularak- hangilerine öncelik verilmesi gerektiğinin tespit edilmesi de önemlidir.

1.1. Kültür Toplumsaldır

Antropologlar tarafından 19. yüzyılda geliştirilen kültür kavramını ilk olarak açık ve kapsamlı şekilde tanımlayan İngiliz antropolog Sir Edward Burnett Tylor olmuştur. Kültürü "kişinin, toplumun bir üyesi olarak kazandığı bilgi, inanç, sanat, hukuk, ahlak, âdet, gelenek, alışkanlık ve yeteneklerin bir bütünü" olarak tanımlayan Tylor'dan günümüze kültür tanımları çoğalmış ve çeşitlenmiştir (Haviland vd., 2008, s. 103). Kültür tanımlarındaki farklılıklara karşın (Aksan, 1995, s. 67; Miyasoğlu, 1999, s. 13; Güvenç, 2002, ss. 14-15) bu tanımların ortak noktası kültürün "kişiyi ve toplumu şekillendirmesi, kişiyi toplumun uyumlu bir bireyi" yapmasıdır. Nesilden nesile aktarılan ve bireyleri toplumun üyesi hâline dönüştüren bu süreç "kültürlenme" olarak adlandırılır ve bu sayede insanlar ortak davranış tarzı geliştirirler. "Gündelik etkileşimlerde farklı insanlar, aynı durumlarda, benzer davranışlar gösterirler. Benzer davranışlar okulda, iş yerinde, toplu taşıma araçlarında, arkadaş gruplarında görülür" (Bahar, 2009, s. 53). Bazen eve girerken çıkarılan ayakkabı, bazen yaşça büyük birine hitap şeklimiz, bazen de arkadaş grubuyla yenilen bir yemekten sonra hesabı ödeme şeklimiz diğer toplumlardan farklı özellikler gösterir. Günlük hayata yönelik basit ayrıntılar olarak gördüğümüz ve çoğu zaman başka bir kültürle karşılaşmadan farkına varmadığımız bu davranış şekilleri bir yabancının gözünde kültürümüzün en önemli göstergeleri olabilmektedir. Kültür oldukça geniş bir kavramdır ve günlük hayatı şekillendiren ortak davranış kalıpları dışında edebiyat, müzik, resim, dans gibi sanat dallarından spora ve mimariye kadar ince duygu ve düşünceleri yansıtan sözlü, yazılı ve simgesel boyutu vardır. Bunlar, bugünümüzü şekillendirmekte, bizi biz yapmakta önemli bir etkiye sahiptir.

Kaynak: Hacettepe Üniversitesi Yabancı Dil Olarak Türkçe Araştırmaları Dergisi

Devamını okumak için tıklayınız...

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...