Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Halk Hikâyelerinden Yararlanma

İlgili yayın ve araştırmaları incelediğimizde Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesinde yazınsal metinlerden yararlanma yollarının yeterince araştırılmamış olduğunu gördük. Gerek Avrupa Birliği'nin çok dillilik ve çokkültürlülük anlayışıyla gerek iletişimsel yöntemin kültürlerarası iletişimi amaç olarak benimsemesiyle yabancı dil öğretiminde yazınsal metin kullanımı önem kazanmıştır. Dilin en iyi işlendiği ve kültür birikiminin en iyi yansıdığı ürünler yazınsal metinlerdir.

Avrupa Birliği'nin çokdilli, çokkültürlü bireyler yetiştirme ilkesiyle birlikte yabancı dil dersleri çokkültürlülüğe açılmanın bir yolu olarak ele alınmaya başlamıştır. Yabancı dil dersleri dili öğretirken kültür farklarına hoşgörüyle yaklaşabilen bireyler yetiştirme görevini de taşımaktadır. Böylece dünya barışına katkı sağlayabilecek bir görev yüklenen yabancı dil dersleri özgün metinlerle ve özellikle yazınsal metinlerle bu görevi yerine getirebilir.

Yabancı dil derslerine ve yazınsal metinlere yüklenen bu sorumluluk hangi metinlerle, hangi düzeyde ve nasıl çalışmak gerektiği konularının araştırılmasını gerekli kılmaktadır. Yabancı dil öğretiminde, kitaplarda çeşitli türlerden metinlerin kullanılması öğrenme ortamını tekdüzelikten kurtarmak için gereklidir. Bu nedenlerle Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde üzerinde hiç çalışılmamış olan halk anlatılarını çalışmamızın konusu olarak ele aldık.

Türk halk anlatıları sadece kültür hazinesi değildir aynı zamanda ilgi çekici bir içeriğe sahiptir, yapısı gereği yaratıcı ve üretici çalışmalarla dil becerilerini geliştirmeye, kültür karşılaştırmaları yapmaya oldukça uygundur. Bu nedenle Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesinde halk hikâyelerinden yararlanmanın alana özgün bir katkı sunacağı düşünülmektedir.

Giriş

Yazınsal metinler dili en iyi şekilde işler ve toplumun bütün bir kültür birikimini taşır. Yabancı dil öğretiminin de amacı dili ve o dilin yansıttığı kültürü tanıtmaktır. Yabancı dil öğretiminde yazınsal metin kullanımı günümüzde sadece çeviri aracı olarak görülmemektedir. AB'nin 2001 yılını Avrupa Diller Yılı olarak kutlamasının amaçları arasında dil öğretimi yoluyla demokratik kültür bilinci geliştirmiş bireyler yetiştirmek de vardır. Bu nedenle sadece dil öğrenmenin değil, öğrenilen dilin kültürünü de öğrenmenin önemine"(Öztürk,A.O.2007:71) vurgu yapılmaya başlanmıştır.

Yabancı dil öğretimi barışçıl bir dünya için dikkatleri çeken bir alan olmuştur. Yazınsal metinler toplumun hem kendisine hem de başka toplumlara yönelik algısını yansıtan özelliğiyle farklı görüşlere tahammül etme, hoşgörü gösterme tutumunun gelişmesine katkı sağlar. Bu özelliğiyle yazınsal metinler son yıllarda yabancı dil öğretiminde öne çıkmaktadır. "Yazın olmaksızın dil öğrenmeye çalışmak barbarlığın bir çeşididir."(Köksoy,akt.Öztürk ve Çınar,2007:9).

Günümüzde yabancı dil öğretiminde kullanılan iletişimsel yöntem ve kültürel yaklaşım yazınsal metinlere yer verme eğilimindedir. Avrupa Konseyi Ortak Dil Ölçütleri Çerçevesi sözlü anlatımda B1 seviyesinden itibaren kitap anlatabilme, okuma becerisinde B2 seviyesinden itibaren çağdaş edebi düzyazıyı anlayabilme yetkinliği beklemektedir.

Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde hangi metin türlerinden, hangi seviyede ve hangi yöntemlerle yararlanılması gerektiği üzerinde yeterli çalışma olmadığı görülmektedir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kültürlerarası iletişimle demokratik kültür bilincini oluşturmada halk hikâyelerinin önemli bir rolü vardır. Bu nedenlerle çalışmamızda Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde halk hikâyelerinden yararlanma yolları örneklenecektir.

Bulgular

Yazın metinlerinin yabancı dil eğitiminde kullanılıp kullanılmayacağı uzun yıllar boyunca tartışılmıştır. Ancak 90'lı yıllarda bu tartışmaya artık bir nokta koyulmuş ve yazın metinlerinin dili öğretmede, yeni kültürü tanıtmada, değişik yaşam ve düşünce tarzlarını göstermede vazgeçilmez öğelerden biri olduğu görülmüştür(Yıldırım ve Darancık, 2007: 127). İletişimsel Dil Öğretimi 1970'li yıllarda yabancı dil öğrencilerinin sınıf ortamında öğrendiği kuralları dışarıda, yani gerçek dünyada kullanamıyor olduğunun farkına varılmasıyla ortaya çıkmış bir yabancı dil öğretim yöntemidir (Sülüşoğlu,2008:31).

İletişimsel yöntem önceleri kullanımdilbilimin etkisiyle daha çok sözlü iletişim üzerinde durmuşsa da 1980'li yıllarda yazılı iletişimi de içeren kültürlerarası iletişimsel yaklaşım boyutuyla gelişerek yeni bir evre geçirmiştir(Polat,1993:184). Bu iki evreyi Tapan(1995:156), dilin kullanımsal boyuttan eğitsel boyuta geçişi olarak ifade eder.

Eğitsel bakış, yabancı dil öğrenmenin, öğrencinin kişisel ve toplumsal gelişiminde ne anlam taşıdığı sorusunu irdeler. Eğitsel bakışın temel alındığı amaç belirlemelerinde önemli olan, öğrencinin kişiliğini geliştirmek, ona dil-düşünce zenginliği kazandırmaktır (Kudat,2007:60). Bu amacı gerçekleştirmek için seçilen metinlerin öğrencinin deneyimleriyle ve bilgileriyle bağlantı kurabileceği bir içeriğinin olması, yaratıcı çalışmalarla işletilebilir olması, sözcük ve cümle uzunluğunun okunabilir düzeyde olması, özgün olması, farklı metin türlerini örneklemesi ve görsel bakımdan da iyi sunulmuş olması gereklidir (Nuttall akt:Aygüneş:2007:128).

Halk hikâyeleri destan geleneğinin yerini alıp XVI. yüzyıldan itibaren görülmeye başlayan, genellikle âşıklar tarafından nazım-nesir karışık bir söylem biçimi ile dinleyicilere karşı anlatılarak nesilden nesile geçen, yer yer masal ve destan özellikleri gösteren aşk ve kahramanlık hikâyeleridir. Anlatıcılar "asıl konuyu değiştirmemekle beraber gelenek ve göreneğe bağlı yeni unsurlarla olayı zenginleştirip dinleyicinin daha çok hoşuna gidecek biçime sokar."(Yardımcı,2008:141). Genellikle dinleyiciler ayrılığı sevmediği için, anlatıcı da buna bağlı kalarak âşıkları kavuşmaktadır(Alptekin,2005:39). Bugün halk hikâyeleri üzerinde çalışan araştırmacılar halk hikâyelerini epizotlarına ve motiflerine göre incelemektedir. Halk hikayelerinde Stith Thompson tarafından hazırlanan motif indeksindekilerle ortak motifler vardır. Halk hikâyelerinin çok geniş sahalarda anlatım yaygınlığı görülmektedir. Tahir ile Zühre hikayesi "Bütün Türk boyları arasında, hatta Ermeni ve Arnavut gibi komşu milletlerde de yayılmıştır" (Türkmen,1983:10).

Sonuç

1.Türk halk hikâyelerinin pek çoğu Türkiye dışındaki Türkler, Bulgarlar, Ermeniler, Arnavutlar tarafından da bilinmektedir. Her milletin kendi kültürel unsurlarını katarak anlattığı halk hikâyeleri benzerlik ve farklılıkları karşılaştırma bakımından ilgi çekici olacaktır.

2. Halk hikâyelerinde başka milletlerin masallarında bulunan motifler bulunmaktadır. Ortak motiflerden hareketle kültürel benzerlikleri belirlemek ve farklılıkları karşılaştırmak Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde halk hikâyelerinden yaralanma bakımından önemli bir iletişim zemini olma özelliği taşımaktadır.

  1. Halk hikâyeleri diyalog oluşturmaya, dramaya, benzer ve farklı yönleriyle kültür karşılaştırmaları yapmaya, sözlü anlatmalarda varyantların eksiltilmesi nedeniyle sınırlı ders saatleri içinde incelemeye, mutlu veya mutsuz sonla bitecek şekilde değişime açık yapılarıyla üretici ve yaratıcı pek çok çalışma yapmaya uygundur.
  2. Avrupa Konseyi Ortak Dil Ölçütleri Çerçevesi sözlü anlatımda B1 seviyesinden itibaren kitap anlatabilme, okuma becerisinde B2 seviyesinden itibaren çağdaş edebi düzyazıyı anlayabilme yetkinliği beklemektedir. Halk hikâyeleri 16. yüzyılda oluşmaya başlar, ancak sözlü gelenekte anlatılırken kullanılan sözcükler çağdaş dilin sözcükleridir. Anlatıcılar, ana olaylara bağlı kalmak üzere kendi kültürünü de katar. Bu nedenle halk hikâyeleri dil ve içerik bakımından eski eserler olarak görülemez. Yüzyıllar öncesinden olagelen halk hikâyeleri zaman içinde kültürümüzün zenginliklerini bünyesinde toplamış ve çağdaş kalabilmeyi başarmış anlatımlardır.

Bütün bu nedenlerle Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılmasının gerekli olduğunu düşünüyoruz.

Anahtar Sözcükler: Yabancı dil olarak Türkçe, halk hikâyeleri Yöntem: Araştırma yöntemimiz doküman tarama yöntemidir.

Çalışmanın Amacı: Bu çalışmanın amacı Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde halk hikâyeleriyle kültürel iletişimi geliştirmeye yönelik olarak yapılabilecek çalışmaları örneklemek ve bu yolla ders malzemesi çeşitliliğine katkı sağlamaktır.

Problem Tümcesi: Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde halk hikâyelerinden yararlanılabilir mi?

 Yard. Doç Dr. Nevin AKKAYA - Serpil ÖZDEMİR

Dokuz Eylül Üniversitesi

Kaynaklar

Boratav,P.N.(1988a). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. (5.bs.). İstanbul: Gerçek Yayınevi

............................ (1988b).Halk Hikâyeleri ve Halk Hikâyeciliği. (2.bs.). İstanbul: Adam Yayınları

Kudat,C.(2007). Yabancı Dil Öğretiminde Yazınsal Metin Kullanımı, Yabancı Dil Eğitimi Bölümlerinde Edebiyat Öğretimi. (Ed. A.O.Öztürk) Ankara: Anı Yayıncılık

Öztürk,A.O.(2007).Yabancı Dil Eğitimi Bölümlerinde Edebiyat Öğretimi. Ankara:Anı Yayınları

Polat,T.(1990). "Kültürlerarası Bildirişimde Etkin Bir Süreç: Yabancı Dilde Okuma Anlama". Alman Dili ve Edebiyatı Dergisi. S.7. s.67-90

------------- (1993). Yazınsal Metinler ve Yabancı Dil Olarak Almanca Öğretimi. Alman Dili ve Edebiyatı Dergisi. S.8.s.181-189

Tapan,N.(1995). 'Yabancı Dil Olarak Almanca Öğretiminde Yeni Bir Yöneliş: Kültürlerarası-Bildirişim-Odaklı Yaklaşım", Alman Dili ve Edebiyatı Dergisi S.IX , s.149-167

Türkmen, F.(1983). Tahir ile Zühre. Ankara:Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları

Ungan,S.(2006). "Avrupa Birliğinin Dil Öğretimine Karşı Tutumu ve Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretilmesi". Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. S.15, s.217-225

Ünal,D.Ç. (2005). "Yabancı Dil Öğretiminde Edebi Metinler: Yenilikçi Yaklaşımlara Geçiş Süreci ve Gerekçeler" Hacettepe Ün. Eğitim Fakültesi Dergisi. S.29. s.203-212

Yardımcı,M.(2008). Türk Halk Edebiyatında Anlatmaya Dayalı Türler ve Halk Bilimi. Ankara:Ürün Yayınları

Yıldırım,M. ve Darancık,Y. (2007). Yabancı Dil Eğitiminde Fabl. Çukurova Ün. Eğitim Fakültesi Dergisi.C:3.S.34 s.127-136

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...