anlama

Divan ü Lugati't-Türk'te Anlama ve Anlatma Becerilerine İlişkin Örnekler

     Dil öğretimi, dil becerileri ile dil bilgisi kurallarının eşgüdümüyle gerçekleşen uzun bir süreçtir. Bu süreçte dil becerilerinden olan anlama (dinleme-okuma) ve anlatma (konuşma-yazma) becerilerinin birlikte yürütülmesi ve dil bilgisi kurallarıyla desteklenerek sürdürülmesi, dil öğretiminin başarısı açısından oldukça önem taşımaktadır. Bu çalışma doküman incelemesine dayalı olarak yapılmış, çalışmada Divânü Lûgati't-Türk'teki (DLT) dil becerileri tespit edilmeye çalışılmıştır. DLT'de sırasıyla dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerinin geçtiği cümle ve madde başları taranarak incelenmiştir. Eserde, beceriler verilirken günlük konuşma dilindeki kelimelerin kullanıldığı belirlenmiştir.

1.Giriş

"Ana dili, başlangıçta anneden ve yakın aile çevresinden, daha sonra da ilişkili bulunulan çevrelerden öğrenilen, insanın bilinçaltına inen ve bireyin bir toplumla en güçlü bağlarını oluşturan dildir" (Aksan, 1975: 20). Başka bir tanımla ana dili, bir millettin varlığını kanıtlayan belgelerden biri olup milleti oluşturan ve bir arada tutan bağı taşıyan araç olarak dile getirilmektedir (Akarsu, 1984: 6, 20; Demir ve Yapıcı, 2007: 180; Kavcar, 1999: 143). Bu belgede toplumun yaşayış biçimi ve yaşama dair algıları görülmektedir. Ana dili, genelde toplumu özelde ise bireyi şekillendiren ve karakterize etme özelliği olan bir araç şeklinde tanımlanmaktadır. Birey doğuştan itibaren bu özellikleri edinmeye başlamaktadır (Aksan, 1999: 15; Tulasiewicz and Adams, 2005: 5). Bu aracın eğitimi ve öğretimi sistematik olabildiği gibi yaygın bir şekilde de yapılabilmektedir (Yalçın, 2002: 29. Ana dili öğretimini örgünleştiren ve belli bir plan dâhilinde öğretimini sağlayan unsurlardan biri de Türkçe öğretimidir. Bu öğretim, dil becerileriyle birlikte bütüncül bir yaklaşımla ele alınarak yapılmaktadır (Özdemir, 1983: 24; Sever, Kaya ve Aslan, 2006: 13). Türkçe öğretimi okullarda bir ders olarak verilmekle birlikte, aynı mantıkla yabancılara dil öğretmek amacıyla da yapılma özelliği olan bir dil öğretim programıdır. Bu bağlamda yabancılara Türkçe öğretmek amacıyla çeşitli materyaller geliştirilmeye çalışılmaktadır. Bu çalışmalar arasında ve ilk örneklerden biri olarak DLT adlı eser görülmektedir. Bu eser, Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazılmış, eserde dille ile ilgili örneklerin yanı sıra Türk kültürüne ait motifler de verilmiştir (Polat, 1999: 19). Eserde, dil öğretimi yapılırken olabildiğince soyut kurallardan kaçınılmıştır. Türk toplumuna ait güzel destan ve şiir örnekleri verilmiş, Türkçenin incelikleri bu örneklerden hareketle öğretilmeye çalışılmıştır. Kelimelerin anlamları verilirken sıklıkla diğer lehçelerdeki karşılıkları yazılmış ve dil öğretimini kolaylaştıran tekniklerden biri olan karşılaştırma tekniğine başvurulmuştur. Bu teknikle bir kelimenin farklı söyleyiş ve morfolojik özellikleri de göz ler önüne serilmiştir. Eserde, günlük konuşmalardan yararlanılarak dil öğretiminin nihai hedefi olan işlevsellik özelliği sürekli canlı tutulmuştur. Dil öğretiminde, öğretimi dil bilgisi kurallarına boğmak yerine örneklerle sık sık tekrarlara gidilmiştir. Dilin kuralları, ses ya da anlam değişimleri göz önünde bulundurularak açıklanmıştır.

DLT' de dil öğretimini güçlendiren en önemli bulgularından biri önceden verilmiş kuralların yeri geldiğinde tekrar ettirilerek öğrenmede kalıcılığı sağlama yöntemidir. Çalışmanın konusunu oluşturan dil becerileri de eserde bu anlayışla verilmiştir. Dil becerileri verilirken dinleme ile konuşma, yazma ile okuma bitişik ve birbirileriyle bağlantılı ve beceriler arasında anlamlı ilişki kurularak aktarılmıştır.

2.Yöntem

Bu çalışma betimsel olup doküman incelemesine dayalı olarak yapılmıştır (Yıldırım ve Şimşek, 2006: 39). Çalışmanın amacı Divânü Lûgati't-Türk'teki (DLT) temel dil becerilerini (dinleme, konuşma, okuma ve yazma) belirlemektir. Dil becerileri belirlenirken eserdeki madde başları ve buna ait örnekler dikkate alınarak tasnif edilmiştir.

3.Dil Becerileri Açısından Divânü Lûgâti't-Türk

3.1. Dinleme

Ana dili öğretimi ya da dil öğretiminin en önemli becerilerden biri dinlemedir (Wacker -Hawkins 1996: 14-15). Bu beceri anne karnında başlar ve yaşam boyu devam etmektedir (Güneş, 2007: 73). Buna rağmen dinleme becerisi diğer dil becerileri arasında ihmal edilmiş bir beceri olarak nitelendirilmektedir (Thompkins Fried-Smith 1987: 30; Özbay 2003: 93). Dinleme becerisinin geliştirilmesinde birçok faktör etkili olabilmektedir (Harley, 2000: 772; Özbay, 2001: 13; Temur, 2001: 66). Yaşanılan çevre, aile yapısı ve sosyokültürel özellikler dinleme eğitim ve öğretimini şekillendiren birer nitelik olarak değerlendirilmektedir. Dinleme becerisinin doğru bir şekilde geliştirilmesinde konuşanın kullandıkları kelimeler buna bağlı olarak üslubu bu anlamda önemli bir unsur olduğu Kaşgarlı Mahmud tarafından her fırsatta örneklerle vurgulanmıştır. Eserde dil becerileri verilirken genel karşılaştırmalar yerine doğrudan güncel yaşamdan örnekler verilerek dil öğretimi gerçekleştirilmeye çalışılmıştır.

Eserde yer alan dinleme becerisiyle ilgili örnekler aşağıda verilmiştir:

Devamını okumak için tıklayınız...

Okuma-Anlama Etkinlikleri

Ne Okuyacağız? Öğretmen tarafından me­tinle ilgili resim, fotoğraf, ka­­ri­katür, grafik gibi gör­sel un­­sur­­lar­ gösterilir. Öğ­ren­cilerin bunlar hak­kında düşünmeleri ve oku­­yacakları ile ilgili tah­­min­de bu­lun­ma­la­rı is­tenir. Öğrenciler gruplara ayrılır. Fikir­le­ri­ni be­­lir­­tip tartışmaları için sözsüz müzik eş­­li­ğin­de 5 da­­­kika za­­man ta­nı­­nır. Her grubun söz al­­­­ması sağ­la­nır. Bkz kılavuz

Ne Çağrıştırıyor? Metnin başlığından ha­­re­­ket­­le beyin fırtınası yapılır ve söy­le­nen­­lerden konu ile ilgili olanlar sınıf­lan­dırılır.

Bir Cümlem Var: Öğrencileri konuya ha­­­zır­­­­lamak için konuyla ilgili başka kay­nak­lardan alın­mış bir cümle veya paragraf oku­­nur. Öğrencilerin bu alıntı üzerine ko­nuş­­­ma­ları sağlanır.

Tekerleme söyleyelim : Bu etkinlik farklı şe­killerde yapılabilir:

- Öğrenciler grup­­la­ra ayrılır. Bir te­ker­le­me ve­ri­le­­rek gruptaki her öğrenci tarafından sı­ray­la­ okunur.

-  Tekerleme bölünerek kart­la­ra ya­zılır. Bu kart­lar karışık bir şekilde tahtaya yapıştırı­lır. Öğ­ren­ci­lerden tekerlemenin aslını bul­ma­ları istenir.

- Teker­le­me­ler, gruplara ayrılan öğren­ci­­­­­le­re liste hâlinde dağıtılır. Her gru­bun, ve­­ri­len­ tekerlemeyi ha­tasız oku­­­­yan öğ­ren­­ci­si/öğ­rencileri kendi grubu tarafından belirlenir ve bun­lardan yeni grup­lar oluş­­­­tu­ru­­larak ve­ri­len­ lis­te­de­ki te­­­­ker­­­l­e­me­­le­ri oku­­maları is­­­te­nir. Grup oluşturma işlemi, te­ker­le­me­yi­ en­ iyi oku­­yan öğrenci belirlenene kadar de­­vam­­ eder ve bu öğrenci ödüllen­dirilir.

Seslendirme:

- Öğrenciler gruplara ay­rı­­­lır. Gruplar; pazara giden bir ailenin satıcılarla yap­tığı konuşmalar, aile fertleri arasında geçen konuşmalar ve arkadaşlarıyla gittikleri bir gezi sırasında yaptıkları konuşmalardan birini seçerek yazıya geçirirler. Oluş­tu­rulan metin, şahıs kadrosunun ka­rak­ter özelliklerini yansıtacak şekilde okunarak canlandırılır. Bkz kılavuz

Resimleme:

- Öğrenciler gruplara ayrılır. Her gruba bir metin ve­ri­­lir. Verilen metinler grup içinde okunur. Her grup­tan bir kişi metni özetler. Daha sonra grup üyeleri bir kâğıdı üç bölüme ayırarak metnin gi­riş, gelişme, sonuç bölümlerini resimlen­dirir ve me­tindeki uygun cümleleri resme yerleştirir. Ya­pı­lan­ resimler, grup üyeleri arasında değiştirilir.

Bulmaca çözme: Okunan metinlerden öğrenilen kelimelerle oluşturulmuş değişik yapılardaki bulmacalar çözülür.

Kelime Küpü: Öğrenciler gruplara ayrı­la­rak her gruba bir kelime küpü verilir. Me­tinde  kar­­şılaşılan kelimeler, kü­pü­n farklı yüzlerine ya­zı­lır. Her kelimeye farklı puanlar verilir. Küp zar gi­bi sırayla atılarak öğrencilerden gelen ke­li­me­ler­le ilgili birbirinden farklı cümleler oluş­tur­ma­la­rı istenir. Arkadaşıyla aynı cümleyi kuran ve belirlenen sü­re­de cümleleri söyleyemeyen öğrenci oyundan çe­kilir. Oyun sonunda en çok puan alan öğrenci bi­rinci olur.

Kelime listeleme: Fikir veya duygu belirten ke­li­me­ler şemaya yerleştirilir.

Canlanan Hikâyeler”: Öğrencilerden biri be­ğen­di­ği bir hikâyeyi seçer. Kendisini hi­kâ­ye­­deki şa­hıs veya varlık kadrosundan birinin ye­rine ko­yar. Hi­kâyenin konusuna ve can­lan­dır­dı­ğı şahıs veya var­lığın özelliğine uygun kos­tüm gi­yerek sınıf or­tamında kendi bakış açısından hi­kâ­yeyi anlatır.

Çözüm üretme: Metinde ortaya ko­nan so­run­la­ra “Ben ol­say­dım...” ifadesiyle çö­züm aranır.

Tamamlama: Metinden uygun cümleler seçilerek se­bep ve so­nuç bildiren uygun ifa­delerle ta­mamlanır.

Pandomima: Metindeki olay sözsüz olarak can­landırılır.

Gezi: Millî ve evrensel kültür de­­ğer­­­­le­rini ta­nı­maya yönelik geziler dü­zen­le­nir. Bkz kılavuz

Farkını Bul! ”: Öğrencilere farklı şiir ve düz ya­zı metinleri dinletilir. Bu metinler söyleyiş ve  ahenk unsurları yönünden farklılıkları be­lir­ti­le­rek karşılaştırılır. Karşılaştırma sonunda şiirin özel­likleri belirlenir.

Balon doldurma: Metinde geçen ko­nuy­la/te­may­la ilgili verilen karikatürlerdeki ko­nuş­ma ba­lon­­­­­ları doldu­rul­ur.

Gören Ben, Oynayan Ben”: İşlenen ko­­nuy­la/temayla ilgili kavramlar, oluş­tu­ru­lan gruplara ders dışında hazırlanmak üzere dağıtılır. Gerekli araş­tır­ma­lar ya­­pıldıktan sonra senaryolar oluş­tu­rularak sınıfta canlandırılır.

Yap-boz: Metin parçalara ayrılır. Ka­rışık olarak verilen bölümler kronolojik sı­raya göre düzenlenir. Düzenlenen metin özetlenir. bkz kılavuz

Gündemdekiler”: Okunan bir metnin ya­zarıyla ha­yalî bir söyleşi yapılır. bkz kılavuz

Kavram kutusu: Konuyla ilgili kav­ram­­la­rın yazıldığı kartlar, ku­tu­ya atılır. Her grup ­seçtiği kav­ramla ilgili araştırma ya­par­ ve­­­ araştırma so­nuç­larını bir­birine­ okur.

Kendi kitabını oluşturma: Öğren­ci­ler­den bir konuyla ilgili araştırma yapmaları is­­tenir. Ko­nuy­la ilgili  edin­ilen bilgiler, duygu ve dü­şün­ce­ler ya­zılır. Toplanan basılı materyallerdeki fo­toğ­­­­raf, resim gibi unsurlardan yarar­lanılarak bir ki­­tap oluş­turulur. Hazırlanan kitaba uygun ka­­pak ta­sarımı yapılır.

“Onu tanıyorum”: Atatürk’ün ha­ya­tı­nı anlatan bir zaman çizelgesi hazırlanır. Öğrencilerin yazdıkları kronolojik sı­ra­­ya konularak kitap haline getirilir ve sı­nıf kitaplığına yerleştirilir.  Bkz kılavuz

Gezi: Kütüphanelere gezi düzen­le­nir.­ Bkz kılavuz

Şiir dinletisi:

- Bir şairin şiirlerinden oluşan dinleti dü­zen­­lenir.

- Belli bir konuda farklı şairlerin şiir­le­rin­den­ oluşan bir dinleti düzenlenir.

Haftanın hikâyesi: Öğrenciler tarafından okunan hikâyeler belirli aralıklarla sınıf ortamında paylaşılır. Okuduğu hikayeyi en güzel şekilde anlatan öğrenci belirlenerek ödüllendirilir.

Kitap sergisi: Sınıfta veya okulda ko­nu­­­ya, yazara, türe göre kitap sergileri dü­zen­le­nir.

Pano düzenleme: Öğrencilerin sınıf veya okul pa­no­­la­rına yazdıklarıyla veya seç­tik­­le­ri metinlerle katılmaları sağlanır.

Pano okuma: Pano okuma yönergesi ha­zırlanarak öğrencilerden yönergeye uy­gun okuma yapmaları istenir. Bkz kılavuz

“Kitap torbası”: Birkaç torba hazırlanarak numaralandırılır.Önceden gruplandırılan kitap­la­rın adları kağıtlara yazılarak torbaya konur. Öğ­ren­ciler her hafta bu torbalardan bir ki­­­­tap seçerek okurlar. Okuma sürecine aileler de din­leyici veya okuyucu olarak katılabilirler.

Bulmaca çözme: Okunan me­tin­den ha­re­ket­le hazırlanan bulmacalar çö­zülür.

Oyunlaştırma: Metinde geçen bir de­yim ve­ya ata­sö­züy­le ilgili  oyun ha­zır­lanır.

Etkinlik deyimlerin hikayesi

  Kavram haritası: Me­tin­de kar­şı­la­şılacak olan kav­ram­lar iliş­ki­len­di­ri­lerek ha­ri­ta oluş­tu­ru­lur.

   Haber sunma: Konuyla ilgili hazırlanan haber metni okunur.

 “Beni dinler misin?”: Öğren­ci­ler tarafından seslendirilen hi­kâ­ye,  fık­ra, şiir, te­ker­le­me, anı, bil­me­ce, atasözü veya özlü sözlerden oluşan  bir kaset dol­durulur. Ka­sete bir isim bulunur. Kaset ka­pa­ğı tasarlanır. Reklam afi­şi ha­­zır­la­narak satışa sunulur.

Şifre çözme: Ke­li­me­le­rin anlamı bulunarak  pa­rag­raf içine gizlenmiş olan­ şifre çözülür.

Eşleştirme: Aynı an­lam özelliğine sahip ke­li­me­ler eşleştirilir.

Sınıflandırma: Aynı konuları işleyen deyimler gruplandırılır.

Tasvir etme: Me­tin­de geçen yer, farklı yön­­­­­leri ele alınarak tasvir edilir.

Röportaj yapma: Me­tin­deki şahıs veya varlık kad­rosuyla hayalî röportaj yapılır.

Grup tartışması: Ana fikir çerçevesinde ikili, dört­lü veya daha fazla gruplar ha­linde tartışma yapılır.

Film şeridi oluş­tur­­ma: Metindeki olay­lar­­­ bir film şeridi hâlinde s­ı­ra­lanır.

Sorun çözme: “Ne yap­malı?” sorusuna ce­vap­ aranır.

Fark etme: Metinde an­lam bü­tün­lü­ğünü bozan pa­ragraf, kelime ve cümle bulunur.

Metin oluşturma: Ka­rı­şık olarak verilen duygu ve­ düşünceler sıraya ko­nu­la­rak­ metin oluşturulur.

Tamamlama: Yarıda kesilen fıkra veya hikaye ta­mamlanır.

Grup çalışması: Bü­yük boy kağıtlara yazılan so­­ru­lar­ sınıfın farklı yerlerine ko­­nu­lur. Sorular, gruplar yer  değiş­ti­­rdikten sonra belli bir sürede cevaplanır.

Araştırma: Okunan şiire uygun müzik seçilir.

Reklam metni oluş­tur­ma: Okunan me­tin­den ha­reketle reklam metni oluş­turulur.

Tasarlama: Konuyla ilgili görsel materyaller hazırlanır.

Küme oluşturma: Metindeki düşün­ce­ler­le kendi düşünceleri arasındaki ortak ve farklı yönler bulunur; ortak özel­­lik­­ler kesişim kümesine yazılır.

Canlandırma: Okunan­ ­me­tindeki şahıs ve varlık kadrosu canlandırılır.

Karşılaştırma: Kar­şı­laş­­tırma şeması kullanılır.

Görsel rapor ha­zır­la­ma: Şahıs ve varlık kad­ro­su­nun­ çizimleri yapılır.

Haftanın ödüllü kitabı: Okunan kitaplar tanıtılır ve bunların biri haftanın kitabı olarak seçilir. Kitabı okuyan öğrenci ödüllendirilir.

Kitap sergisi: Sınıfta veya okulda konuya, yazara, türe göre kitap sergileri düzenlenir.

Pano düzenleme: Sınıf veya okul panolarına öğ­ren­ci­lerin yazılarıyla veya seç­tik­leri metinlerle katılmaları sağ­lanır.

Pano okuma: Pano okuma yönergesi hazırlanarak öğrencilerden yönergeye uygun okuma yapmaları istenir.

Gezi: Bir araştırma konusu belirlenerek kütüpha­neye gidilir.

Şiir dinletileri:

- Bir şairin şiirlerinden oluşan  dinleti düzenlenir.

- Belli bir konuda farklı şa­ir­le­rin şiirlerinden oluşan dinleti dü­zenlenir.

Kitap tanıtma: Okunan bir kitap sınıf ortamında ta­nı­tılır, eleştirilir.

Resimleme: Konu ile ilgili bir kavram resimlenir.

Bulmaca çözme: Oku­nan me­tin­den hareketle ha­zırlanan bul­macalar çö­zü­lür.

Oyunlaştırma: Me­tin­de geçen bir deyim veya ata­­sö­züy­le ilgili  oyun ha­zır­lanır.

Bilgi kutusu oluşturma: Konu ile ilgili bilgiler kartlara yazılarak kutuya atılır, kutudan çekilen  kartlar grup­lar hâlinde okunarak de­ğer­len­di­ri­lir.

Müzik eşliğinde şiir okuma: Şiir, muh­te­va­sına uygun sözsüz bir müzik eşliğinde okunur.

Bağ kurma: Cümleler ve pa­rag­raflar ara­sın­­da­ki­ geçişleri gös­te­ren­ zihin haritası oluş­tu­ru­lur.

Anahtar kelimeler: Metinde ge­­çen anahtar ke­­limeler bulunur.

Sınıflama: Kelimeler anlam özelliklerine gö­re sınıflanır.

Hikâye ağacı oluşturma: Hikâyedeki öge­ler ve birbirleriyle olan ilişkileri gösterilir.

Karakter tablosu yapma: Şa­hıs­ ve var­lık­ların karakter özel­lik­leri tablo üzerinde sı­ra­lanır.

İlişkilendirme: Yardımcı fikir ve­ duy­gu­lar, ana fi­kir­ ile iliş­ki­len­di­ri­lerek şema oluştu­ru­lur.

Konuşma balonları: Şahıs ve varlık kadrosuna ait duy­gu­sal ifadeler konuşma balonlarına yerleştirilir.

Kanıt bulma: Yazarın oku­yu­cu­yu ikna etmek için kul­lan­dı­ğı ör­nek­ler gösterilir.

 “Keloğlan”: Gruptan bir öğ­ren­ci seçilir. Okunan metindeki he­r­han­gi bir kişiyi belirlemesi istenir. Öğ­ren­ciye birtakım sorular yö­nel­ti­lir­ken yardımcı olması için öğretmen so­rulara önce kendisi belirlediği bir kah­raman aracılığıyla cevap verir. Et­kinliğin ikinci bölümünde gruptaki tüm öğrenciler kendilerini okunan me­tindeki kahramanın yerine ko­ya­rak duygularını anlatan birer resim ya­par­lar. Yapılan resimler grup üye­le­ri arasında değiştirilerek biri sınıfa gösterilir ve anlatılır.

Tersinden düşünme: Metinle il­gili olarak “Eğer... olsa­ydı/ol­ma­say­dı, ne olurdu?” sorularına cevap aranır.

Birleştirme: Karışık olarak verilen cümleler an­lam­lı bir metin oluşturacak biçimde ye­niden düzen­lenir.

Hikâye anlatma: Okunan metne benzer bir hikâye oluşturulup anlatılır.

Zihin haritası oluşturma: Metnin anlatım biçimini oluşturan tartışma ifadeleri birbiriyle  iliş­ki­len­dirilir.

Şema oluşturma: Geçmiş, şim­­diki ve gelecek za­man baş­lık­la­rının yer aldığı bir şema oluş­tu­ru­larak tahminler yazılır.

Araştırma: Okunan metnin yazarının / şairinin biyografisi/otobi­yografi­si ­okunur.

Arşiv oluşturma:

- Gazete ve dergi kupürü bi­rik­tirilir.

- Belirli konularda gazete ve der­gi­ler­de yayımlanan yazılar toplanır.

Ritim tutma: Okunan şiirin ahengine uygun olarak ritim tutulur.

-Gazete ve de­r­gi­ler­deki­ insan yüz­le­rin­in­ ifa­de­le­ri yorumlanır.

-Bir fotoğraf veya sa­nat değeri olan bir resim yo­rum­lanır.

Küme oluşturma: Metindeki şahıs ve varlık kadrosunun ortak ve farklı yönleri bulunur; ortak özel­­likler kesişim kümesine yazılır.

Çelişkili olanı bulma: Metinde verilen bilgiler arasından birbiriyle çelişenler tespit edilir.

Yerini bulma: Metinde geçen millî ve evrensel kül­tür değerleri tespit edilir.

İlişkilendirme: Okuduklarında yer alan örneklerin benzerleri verilir.

Cevap arama: “Ne biliyorum?”, “Ne öğreneceğim?”, “Nasıl öğ­re­ne­ceğim?”,  “Ne öğrendim?” sorularına cevap aranır.

Benim de bir arşivim var:

Haftanın kitabı: Okunan kitaplar arasından en beğenileni seçilir.

Kitap sergisi: Sınıfta veya okulda konuya, yazara, türe göre kitap sergileri düzenlenir.

Pano düzenleme: Sınıf veya okul panolarına öğrencilerin yazılarıyla veya seçtikleri metinlerle katılmaları sağlanır.

Pano okuma: Pano okuma yönergesi hazırlanarak öğrencilerden yönergeye uygun okuma yapmaları istenir.

Soru sorma :

- Aynı kitap bütün öğrenciler tarafından okunur. Öğrencilerden biri kitabı tanıtırken diğerleri tarafından  kitapla ilgili sorular sorulur.

Gezi: Bir araştırma konusu belirlenerek kütüphaneye gidilir.

Şiir dinletileri:

- Bir şairin şiirlerinden oluşan dinleti düzenlenir.

- Belli bir konuda yazılmış farklı şairlerin şiirlerinden oluşan dinleti düzenlenir.

Resimleme: Konu ile ilgili bir kavram resimlenir.

Bulmaca çözme: Okunan me­tin­den hareketle hazırlanan bul­macalar çözülür.

Oyunlaştırma: Metinde geçen bir deyim veya ata­sö­züy­le ilgili  oyun hazırlanır

 Kaynak:Türkçe Programı

Okuma-Anlama Etkinlikleri

Ne Okuyacağız? Öğretmen tarafından me­tinle ilgili resim, fotoğraf, ka­­ri­katür, grafik gibi gör­sel un­­sur­­lar­ gösterilir. Öğ­ren­cilerin bunlar hak­kında düşünmeleri ve oku­­yacakları ile ilgili tah­­min­de bu­lun­ma­la­rı is­tenir. Öğrenciler gruplara ayrılır. Fikir­le­ri­ni be­­lir­­tip tartışmaları için sözsüz müzik eş­­li­ğin­de 5 da­­­kika za­­man ta­nı­­nır. Her grubun söz al­­­­ması sağ­la­nır. Bkz kılavuz

Ne Çağrıştırıyor? Metnin başlığından ha­­re­­ket­­le beyin fırtınası yapılır ve söy­le­nen­­lerden konu ile ilgili olanlar sınıf­lan­dırılır.

Bir Cümlem Var: Öğrencileri konuya ha­­­zır­­­­lamak için konuyla ilgili başka kay­nak­lardan alın­mış bir cümle veya paragraf oku­­nur. Öğrencilerin bu alıntı üzerine ko­nuş­­­ma­ları sağlanır.

Tekerleme söyleyelim : Bu etkinlik farklı şe­killerde yapılabilir:

- Öğrenciler grup­­la­ra ayrılır. Bir te­ker­le­me ve­ri­le­­rek gruptaki her öğrenci tarafından sı­ray­la­ okunur.

-  Tekerleme bölünerek kart­la­ra ya­zılır. Bu kart­lar karışık bir şekilde tahtaya yapıştırı­lır. Öğ­ren­ci­lerden tekerlemenin aslını bul­ma­ları istenir.

- Teker­le­me­ler, gruplara ayrılan öğren­ci­­­­­le­re liste hâlinde dağıtılır. Her gru­bun, ve­­ri­len­ tekerlemeyi ha­tasız oku­­­­yan öğ­ren­­ci­si/öğ­rencileri kendi grubu tarafından belirlenir ve bun­lardan yeni grup­lar oluş­­­­tu­ru­­larak ve­ri­len­ lis­te­de­ki te­­­­ker­­­l­e­me­­le­ri oku­­maları is­­­te­nir. Grup oluşturma işlemi, te­ker­le­me­yi­ en­ iyi oku­­yan öğrenci belirlenene kadar de­­vam­­ eder ve bu öğrenci ödüllen­dirilir.

Seslendirme:

- Öğrenciler gruplara ay­rı­­­lır. Gruplar; pazara giden bir ailenin satıcılarla yap­tığı konuşmalar, aile fertleri arasında geçen konuşmalar ve arkadaşlarıyla gittikleri bir gezi sırasında yaptıkları konuşmalardan birini seçerek yazıya geçirirler. Oluş­tu­rulan metin, şahıs kadrosunun ka­rak­ter özelliklerini yansıtacak şekilde okunarak canlandırılır. Bkz kılavuz

Resimleme:

- Öğrenciler gruplara ayrılır. Her gruba bir metin ve­ri­­lir. Verilen metinler grup içinde okunur. Her grup­tan bir kişi metni özetler. Daha sonra grup üyeleri bir kâğıdı üç bölüme ayırarak metnin gi­riş, gelişme, sonuç bölümlerini resimlen­dirir ve me­tindeki uygun cümleleri resme yerleştirir. Ya­pı­lan­ resimler, grup üyeleri arasında değiştirilir.

Bulmaca çözme: Okunan metinlerden öğrenilen kelimelerle oluşturulmuş değişik yapılardaki bulmacalar çözülür.

Kelime Küpü: Öğrenciler gruplara ayrı­la­rak her gruba bir kelime küpü verilir. Me­tinde  kar­­şılaşılan kelimeler, kü­pü­n farklı yüzlerine ya­zı­lır. Her kelimeye farklı puanlar verilir. Küp zar gi­bi sırayla atılarak öğrencilerden gelen ke­li­me­ler­le ilgili birbirinden farklı cümleler oluş­tur­ma­la­rı istenir. Arkadaşıyla aynı cümleyi kuran ve belirlenen sü­re­de cümleleri söyleyemeyen öğrenci oyundan çe­kilir. Oyun sonunda en çok puan alan öğrenci bi­rinci olur.

Kelime listeleme: Fikir veya duygu belirten ke­li­me­ler şemaya yerleştirilir.

Canlanan Hikâyeler”: Öğrencilerden biri be­ğen­di­ği bir hikâyeyi seçer. Kendisini hi­kâ­ye­­deki şa­hıs veya varlık kadrosundan birinin ye­rine ko­yar. Hi­kâyenin konusuna ve can­lan­dır­dı­ğı şahıs veya var­lığın özelliğine uygun kos­tüm gi­yerek sınıf or­tamında kendi bakış açısından hi­kâ­yeyi anlatır.

Çözüm üretme: Metinde ortaya ko­nan so­run­la­ra “Ben ol­say­dım...” ifadesiyle çö­züm aranır.

Tamamlama: Metinden uygun cümleler seçilerek se­bep ve so­nuç bildiren uygun ifa­delerle ta­mamlanır.

Pandomima: Metindeki olay sözsüz olarak can­landırılır.

Gezi: Millî ve evrensel kültür de­­ğer­­­­le­rini ta­nı­maya yönelik geziler dü­zen­le­nir. Bkz kılavuz

Farkını Bul! ”: Öğrencilere farklı şiir ve düz ya­zı metinleri dinletilir. Bu metinler söyleyiş ve  ahenk unsurları yönünden farklılıkları be­lir­ti­le­rek karşılaştırılır. Karşılaştırma sonunda şiirin özel­likleri belirlenir.

Balon doldurma: Metinde geçen ko­nuy­la/te­may­la ilgili verilen karikatürlerdeki ko­nuş­ma ba­lon­­­­­ları doldu­rul­ur.

Gören Ben, Oynayan Ben”: İşlenen ko­­nuy­la/temayla ilgili kavramlar, oluş­tu­ru­lan gruplara ders dışında hazırlanmak üzere dağıtılır. Gerekli araş­tır­ma­lar ya­­pıldıktan sonra senaryolar oluş­tu­rularak sınıfta canlandırılır.

Yap-boz: Metin parçalara ayrılır. Ka­rışık olarak verilen bölümler kronolojik sı­raya göre düzenlenir. Düzenlenen metin özetlenir. bkz kılavuz

Gündemdekiler”: Okunan bir metnin ya­zarıyla ha­yalî bir söyleşi yapılır. bkz kılavuz

Kavram kutusu: Konuyla ilgili kav­ram­­la­rın yazıldığı kartlar, ku­tu­ya atılır. Her grup ­seçtiği kav­ramla ilgili araştırma ya­par­ ve­­­ araştırma so­nuç­larını bir­birine­ okur.

Kendi kitabını oluşturma: Öğren­ci­ler­den bir konuyla ilgili araştırma yapmaları is­­tenir. Ko­nuy­la ilgili  edin­ilen bilgiler, duygu ve dü­şün­ce­ler ya­zılır. Toplanan basılı materyallerdeki fo­toğ­­­­raf, resim gibi unsurlardan yarar­lanılarak bir ki­­tap oluş­turulur. Hazırlanan kitaba uygun ka­­pak ta­sarımı yapılır.

“Onu tanıyorum”: Atatürk’ün ha­ya­tı­nı anlatan bir zaman çizelgesi hazırlanır. Öğrencilerin yazdıkları kronolojik sı­ra­­ya konularak kitap haline getirilir ve sı­nıf kitaplığına yerleştirilir.  Bkz kılavuz

Gezi: Kütüphanelere gezi düzen­le­nir.­ Bkz kılavuz

Şiir dinletisi:

- Bir şairin şiirlerinden oluşan dinleti dü­zen­­lenir.

- Belli bir konuda farklı şairlerin şiir­le­rin­den­ oluşan bir dinleti düzenlenir.

Haftanın hikâyesi: Öğrenciler tarafından okunan hikâyeler belirli aralıklarla sınıf ortamında paylaşılır. Okuduğu hikayeyi en güzel şekilde anlatan öğrenci belirlenerek ödüllendirilir.

Kitap sergisi: Sınıfta veya okulda ko­nu­­­ya, yazara, türe göre kitap sergileri dü­zen­le­nir.

Pano düzenleme: Öğrencilerin sınıf veya okul pa­no­­la­rına yazdıklarıyla veya seç­tik­­le­ri metinlerle katılmaları sağlanır.

Pano okuma: Pano okuma yönergesi ha­zırlanarak öğrencilerden yönergeye uy­gun okuma yapmaları istenir. Bkz kılavuz

“Kitap torbası”: Birkaç torba hazırlanarak numaralandırılır.Önceden gruplandırılan kitap­la­rın adları kağıtlara yazılarak torbaya konur. Öğ­ren­ciler her hafta bu torbalardan bir ki­­­­tap seçerek okurlar. Okuma sürecine aileler de din­leyici veya okuyucu olarak katılabilirler.

Bulmaca çözme: Okunan me­tin­den ha­re­ket­le hazırlanan bulmacalar çö­zülür.

Oyunlaştırma: Metinde geçen bir de­yim ve­ya ata­sö­züy­le ilgili  oyun ha­zır­lanır.

Etkinlik deyimlerin hikayesi

  Kavram haritası: Me­tin­de kar­şı­la­şılacak olan kav­ram­lar iliş­ki­len­di­ri­lerek ha­ri­ta oluş­tu­ru­lur.

   Haber sunma: Konuyla ilgili hazırlanan haber metni okunur.

 “Beni dinler misin?”: Öğren­ci­ler tarafından seslendirilen hi­kâ­ye,  fık­ra, şiir, te­ker­le­me, anı, bil­me­ce, atasözü veya özlü sözlerden oluşan  bir kaset dol­durulur. Ka­sete bir isim bulunur. Kaset ka­pa­ğı tasarlanır. Reklam afi­şi ha­­zır­la­narak satışa sunulur.

Şifre çözme: Ke­li­me­le­rin anlamı bulunarak  pa­rag­raf içine gizlenmiş olan­ şifre çözülür.

Eşleştirme: Aynı an­lam özelliğine sahip ke­li­me­ler eşleştirilir.

Sınıflandırma: Aynı konuları işleyen deyimler gruplandırılır.

Tasvir etme: Me­tin­de geçen yer, farklı yön­­­­­leri ele alınarak tasvir edilir.

Röportaj yapma: Me­tin­deki şahıs veya varlık kad­rosuyla hayalî röportaj yapılır.

Grup tartışması: Ana fikir çerçevesinde ikili, dört­lü veya daha fazla gruplar ha­linde tartışma yapılır.

Film şeridi oluş­tur­­ma: Metindeki olay­lar­­­ bir film şeridi hâlinde s­ı­ra­lanır.

Sorun çözme: “Ne yap­malı?” sorusuna ce­vap­ aranır.

Fark etme: Metinde an­lam bü­tün­lü­ğünü bozan pa­ragraf, kelime ve cümle bulunur.

Metin oluşturma: Ka­rı­şık olarak verilen duygu ve­ düşünceler sıraya ko­nu­la­rak­ metin oluşturulur.

Tamamlama: Yarıda kesilen fıkra veya hikaye ta­mamlanır.

Grup çalışması: Bü­yük boy kağıtlara yazılan so­­ru­lar­ sınıfın farklı yerlerine ko­­nu­lur. Sorular, gruplar yer  değiş­ti­­rdikten sonra belli bir sürede cevaplanır.

Araştırma: Okunan şiire uygun müzik seçilir.

Reklam metni oluş­tur­ma: Okunan me­tin­den ha­reketle reklam metni oluş­turulur.

Tasarlama: Konuyla ilgili görsel materyaller hazırlanır.

Küme oluşturma: Metindeki düşün­ce­ler­le kendi düşünceleri arasındaki ortak ve farklı yönler bulunur; ortak özel­­lik­­ler kesişim kümesine yazılır.

Canlandırma: Okunan­ ­me­tindeki şahıs ve varlık kadrosu canlandırılır.

Karşılaştırma: Kar­şı­laş­­tırma şeması kullanılır.

Görsel rapor ha­zır­la­ma: Şahıs ve varlık kad­ro­su­nun­ çizimleri yapılır.

Haftanın ödüllü kitabı: Okunan kitaplar tanıtılır ve bunların biri haftanın kitabı olarak seçilir. Kitabı okuyan öğrenci ödüllendirilir.

Kitap sergisi: Sınıfta veya okulda konuya, yazara, türe göre kitap sergileri düzenlenir.

Pano düzenleme: Sınıf veya okul panolarına öğ­ren­ci­lerin yazılarıyla veya seç­tik­leri metinlerle katılmaları sağ­lanır.

Pano okuma: Pano okuma yönergesi hazırlanarak öğrencilerden yönergeye uygun okuma yapmaları istenir.

Gezi: Bir araştırma konusu belirlenerek kütüpha­neye gidilir.

Şiir dinletileri:

- Bir şairin şiirlerinden oluşan  dinleti düzenlenir.

- Belli bir konuda farklı şa­ir­le­rin şiirlerinden oluşan dinleti dü­zenlenir.

Kitap tanıtma: Okunan bir kitap sınıf ortamında ta­nı­tılır, eleştirilir.

Resimleme: Konu ile ilgili bir kavram resimlenir.

Bulmaca çözme: Oku­nan me­tin­den hareketle ha­zırlanan bul­macalar çö­zü­lür.

Oyunlaştırma: Me­tin­de geçen bir deyim veya ata­­sö­züy­le ilgili  oyun ha­zır­lanır.

Bilgi kutusu oluşturma: Konu ile ilgili bilgiler kartlara yazılarak kutuya atılır, kutudan çekilen  kartlar grup­lar hâlinde okunarak de­ğer­len­di­ri­lir.

Müzik eşliğinde şiir okuma: Şiir, muh­te­va­sına uygun sözsüz bir müzik eşliğinde okunur.

Bağ kurma: Cümleler ve pa­rag­raflar ara­sın­­da­ki­ geçişleri gös­te­ren­ zihin haritası oluş­tu­ru­lur.

Anahtar kelimeler: Metinde ge­­çen anahtar ke­­limeler bulunur.

Sınıflama: Kelimeler anlam özelliklerine gö­re sınıflanır.

Hikâye ağacı oluşturma: Hikâyedeki öge­ler ve birbirleriyle olan ilişkileri gösterilir.

Karakter tablosu yapma: Şa­hıs­ ve var­lık­ların karakter özel­lik­leri tablo üzerinde sı­ra­lanır.

İlişkilendirme: Yardımcı fikir ve­ duy­gu­lar, ana fi­kir­ ile iliş­ki­len­di­ri­lerek şema oluştu­ru­lur.

Konuşma balonları: Şahıs ve varlık kadrosuna ait duy­gu­sal ifadeler konuşma balonlarına yerleştirilir.

Kanıt bulma: Yazarın oku­yu­cu­yu ikna etmek için kul­lan­dı­ğı ör­nek­ler gösterilir.

 “Keloğlan”: Gruptan bir öğ­ren­ci seçilir. Okunan metindeki he­r­han­gi bir kişiyi belirlemesi istenir. Öğ­ren­ciye birtakım sorular yö­nel­ti­lir­ken yardımcı olması için öğretmen so­rulara önce kendisi belirlediği bir kah­raman aracılığıyla cevap verir. Et­kinliğin ikinci bölümünde gruptaki tüm öğrenciler kendilerini okunan me­tindeki kahramanın yerine ko­ya­rak duygularını anlatan birer resim ya­par­lar. Yapılan resimler grup üye­le­ri arasında değiştirilerek biri sınıfa gösterilir ve anlatılır.

Tersinden düşünme: Metinle il­gili olarak “Eğer... olsa­ydı/ol­ma­say­dı, ne olurdu?” sorularına cevap aranır.

Birleştirme: Karışık olarak verilen cümleler an­lam­lı bir metin oluşturacak biçimde ye­niden düzen­lenir.

Hikâye anlatma: Okunan metne benzer bir hikâye oluşturulup anlatılır.

Zihin haritası oluşturma: Metnin anlatım biçimini oluşturan tartışma ifadeleri birbiriyle  iliş­ki­len­dirilir.

Şema oluşturma: Geçmiş, şim­­diki ve gelecek za­man baş­lık­la­rının yer aldığı bir şema oluş­tu­ru­larak tahminler yazılır.

Araştırma: Okunan metnin yazarının / şairinin biyografisi/otobi­yografi­si ­okunur.

Arşiv oluşturma:

- Gazete ve dergi kupürü bi­rik­tirilir.

- Belirli konularda gazete ve der­gi­ler­de yayımlanan yazılar toplanır.

Ritim tutma: Okunan şiirin ahengine uygun olarak ritim tutulur.

-Gazete ve de­r­gi­ler­deki­ insan yüz­le­rin­in­ ifa­de­le­ri yorumlanır.

-Bir fotoğraf veya sa­nat değeri olan bir resim yo­rum­lanır.

Küme oluşturma: Metindeki şahıs ve varlık kadrosunun ortak ve farklı yönleri bulunur; ortak özel­­likler kesişim kümesine yazılır.

Çelişkili olanı bulma: Metinde verilen bilgiler arasından birbiriyle çelişenler tespit edilir.

Yerini bulma: Metinde geçen millî ve evrensel kül­tür değerleri tespit edilir.

İlişkilendirme: Okuduklarında yer alan örneklerin benzerleri verilir.

Cevap arama: “Ne biliyorum?”, “Ne öğreneceğim?”, “Nasıl öğ­re­ne­ceğim?”,  “Ne öğrendim?” sorularına cevap aranır.

Benim de bir arşivim var:

Haftanın kitabı: Okunan kitaplar arasından en beğenileni seçilir.

Kitap sergisi: Sınıfta veya okulda konuya, yazara, türe göre kitap sergileri düzenlenir.

Pano düzenleme: Sınıf veya okul panolarına öğrencilerin yazılarıyla veya seçtikleri metinlerle katılmaları sağlanır.

Pano okuma: Pano okuma yönergesi hazırlanarak öğrencilerden yönergeye uygun okuma yapmaları istenir.

Soru sorma :

- Aynı kitap bütün öğrenciler tarafından okunur. Öğrencilerden biri kitabı tanıtırken diğerleri tarafından  kitapla ilgili sorular sorulur.

Gezi: Bir araştırma konusu belirlenerek kütüphaneye gidilir.

Şiir dinletileri:

- Bir şairin şiirlerinden oluşan dinleti düzenlenir.

- Belli bir konuda yazılmış farklı şairlerin şiirlerinden oluşan dinleti düzenlenir.

Resimleme: Konu ile ilgili bir kavram resimlenir.

Bulmaca çözme: Okunan me­tin­den hareketle hazırlanan bul­macalar çözülür.

Oyunlaştırma: Metinde geçen bir deyim veya ata­sö­züy­le ilgili  oyun hazırlanır

 Kaynak:Türkçe Programı

    

 Sosyal ağdan bizi takip ederek yeniliklerden haberdar olabilirsiniz.

Telif hakları için tıklayınız...                                                        
Copyright © 2010 Türkçede.org                                                 Türkçenin öğretiminde katkısı olması dileğiyle...